Skip to: site menu | section menu | main content
Ayaan Hirsi Ali
Adan & Eva
Ayaan Hirsi Ali:
Adan & Eva
KINDERBOEK VOOR VOLWASSENEN
Josefin Hoenders |
www.ezzulia.nl
Ayaan Hirsi Ali is terug. Niet met een nieuwe anti-Koranfilm, maar met een kinderboek: Adan & Eva. De politica treedt hiermee in de voetsporen van die andere schrijvende politicus, Jan Terlouw, die naast zijn werk bij D’66 vele kinderboeken schreef. Helaas blijft Hirsi Ali’s kinderdebuut ver onder het niveau van Terlouw’s klassiekers als De Kloof, Oorlogswinter en Koning van Katoren.
Je kunt je afvragen of politici wel de uitgelezen personen zijn om kinderboeken te schrijven. De drang om het boek vol te stoppen met de eigen politieke overtuiging moet enorm zijn. Jan Terlouw verwerkte grote thema’s als milieu en anti-extremisme in zijn boeken. Maar altijd heel subtiel. Hoewel veel volwassenen in Koning van Katoren het D’66-verkiezingsprogramma van 1971 herkenden, ontging de meeste jongeren deze dubbele laag. Zij lazen, en lezen, het boek als een sprookje: een queeste van een 17-jarige jongen die koning wil worden.
Hirsi Ali heeft haar politieke boodschap niet in een sprookje of een parabel verpakt. Voor haar geen verzonnen Katoren, maar het echte Slotermeer, een achterstandswijk in Amsterdam. De lezer maakt kennis met de Marokkaanse Adan, die via een gemeenteprogramma op het sjieke Torbecke Lyceum is geplaatst. Zo hoopt Amsterdam de integratie te bevorderen. Helaas gaat het allemaal niet zo voorspoedig: Adan voelt zich op school een buitenaards wezen.
Alle andere kinderen waren Nederlands; de enige andere zwarte kinderen waren geadopteerd, en er liepen nog een paar Aziaten rond, die allemaal een bril op hadden. Bij alles wat Adan deed of zei werd hij bekeken alsof hij een gevaarlijk wild dier of een gestoorde gek was. Hij liep zo ver achter met zijn huiswerk dat nu al duidelijk was dat de leraren hem hadden afgeschreven als een hopeloos geval.
Wat de integratie ook niet bevordert is de lunch, die Adan elke dag van zijn moeder in een tajine meekrijgt. De andere kinderen begrijpen niet waarom hij ‘halal’ moet eten en vinden de onbekende kruiden stinken. Alleen Eva, het iets te dikke andere buitenbeentje van de school, kijkt met open blik naar Adan.
De twee kinderen raken bevriend. Om Eva kennis te laten maken met de islam, vraagt Adan haar mee te gaan naar de koranschool. Het bezoek loopt echter uit de hand als Eva tijdens het opzeggen van de Koranverzen haar evenwicht verliest.
En ook op Eva’s terrein gaat het mis. Als Adan op een vrijdag bij haar blijft eten wordt hij geconfronteerd met een kant van haar die hij nog niet kende. Tot zijn grote schrik blijkt ze joods te zijn.
Adan keek nog eens goed. Maar joden waren monsters. Ze waren slecht. Ze haatten moslims en doodden hen zodra ze de kans kregen. Als deze mensen joods waren, wat zouden ze dan wel niet met hem doen als ze erachter kwamen dat hij moslim was? Dat zouden ze natuurlijk zo ontdekken.
(…) Iedereen kwam rond de tafel staan en Eva’s vader hief zijn glas. Er zat een rode drank in. Bloed? Was het waar? Adan’s knieën knikten. Hij had ook wel eens gehoord dat joden de botten van kinderen vermaalden om brood van te bakken. Maar natuurlijk was het geen bloed; Adans blik viel op de wijnfles. Het was wijn. Maar dat was erg genoeg. Hij was verzeild geraakt in een hol van drankzucht, en waarschijnlijk nog zeventien andere zonden ook.
Eva haalt Adan over om een glas wijn te drinken. Bij thuiskomst ruikt zijn zusje de alcohol en Adan biecht op bij Joden te zijn geweest. Adans vader is woedend. Uiteindelijk lopen Eva en Adan weg. De politie zet een grote zoekactie op touw en opnieuw trekt Hirsi Ali haar lezertjes mee in een woud van haat en vooroordelen:
Om tien uur die zondagochtend had zich rond de moskee bij de oude markt in Slotermeer een hele menigte verzameld. Het gerucht had zich razendsnel verspreid: een moslimjongen was door joden ontvoerd. Nee, een moslimjongen was weggelopen met een joods meisje dat de koran had aangeraakt. Er stonden al tweehonderd boze mensen op straat toen iemand de politie belde. Bij het zien van de patrouillewagen gooide iemand anders een steen.
Hoewel ik Hirsi Ali’s poging waardeer om kinderen over thema’s als antisemitisme en onverdraagzaamheid te laten nadenken, vraag ik me af of ze met Adan & Eva haar doel bereikt. Hirsi Ali vertelt het verhaal veelal ‘over de hoofden van’ haar jonge lezers. Zo spreekt ze betuttelend over ‘de kinderen’ en propt ze wel erg veel vooroordelen in het –slechts- 72 pagina tellende boek. Om de joodse Eva zo realistisch mogelijk te portretteren, riep Hirsi Ali de hulp in van de Franse schrijfster Anna Gray (een pseudoniem), die zelf joods is. Toch vind ik Eva geen geloofwaardig personage. Misschien komt het ook door de illustraties van Fiel van der Veen, die de kleine Eva wel een erg ouwelijk uiterlijk heeft gegeven.
De uitwerking van Adan is beter geslaagd, al vind ik het jammer dat er niet meer aandacht is voor de andere familieleden. Doordat Hirsi Ali weinig tijd besteedt aan het portretteren van de zusjes Jamila en Rokhiah, komen ze voor mij niet tot leven. En daardoor doet het me weinig als Adans vader opeens besluit om zijn beide minderjarige dochters uit te huwelijken.
Opmerkelijk vind ik ook de keuze voor een joods meisje en een moslimjongen als hoofdpersonen. In EénVandaag zegt Hirsi Ali hierover: ‘ De vooroordelen die er tussen mensen zijn, zijn er altijd geweest en zullen altijd blijven, maar de meest zorgwekkende vind ik die tussen de islamitische en joodse gemeenschap.’ Ze beschouwt het antisemitisme als het grootste gif voor een groot deel van de moslims. Om deze grote groep te bereiken, verschijnt Adan & Eva binnenkort in het Arabisch, op internet. In boekvorm wordt Adan & Eva binnenkort ook uitgegeven in het Deens, Frans, Italiaans, Engels en Spaans.
Het boek is bedoeld voor kinderen vanaf 10 jaar, maar ik vraag me af welk kind Adan & Eva nu echt op zijn verlanglijstje zal zetten. Als discussiemateriaal op basisscholen zou het boekje misschien wel geschikt zijn. Hirsi Ali heeft al een tweede deel aangekondigd en dat lijkt me een goed plan. Want nu zadelt ze haar jonge lezers met wel met heel veel open eindjes op. Wordt Adan werkelijk teruggestuurd naar Marokko? Hoe zal het Eva vergaan op de Zwitserse kostschool? En worden de Marokkaanse zusjes echt uitgehuwelijkt? Ik hoop dat Hirsi Ali in het tweede deel het plot verder uitwerkt en er een volwaardige roman van maakt. En misschien kan ze, ter inspiratie, Koning van Katoren van Jan Terlouw lezen. Een kinderboek mag best maatschappijkritisch zijn. Maar Hirsi Ali moet niet vergeten dat haar doelgroep nog maar net de sprookjes is ontgroeid waarin iedereen nog lang en gelukkig verder leeft.
Adan & Eva
Auteur: Ayaan Hirsi Ali
Uitgeverij Hermans Instore Marketing
ISBN 978 90 7877 602 4
Hardback
Prijs 14,95
Wil je reageren op deze recensie of heb je een
mening over dit kinderboek van Ayaan Hirsi Ali?
Klik
hier voor het speciale topic op het forum van Ezzulia.
Nieuws:
Hanneke Koene van kinderboekwinkel De Boekenwurm in Maastricht schreef n.a.v. het kinderboek van Ayaan Hirsi Ali een brief naar de uitgever. Hieronder plaatsen wij - met toestemming - de inhoud van deze brief.
Beste ,
Hoe moet ik het zeggen. Ik had gehoopt erg enthousiast te worden en heb het mij
toegezonden leesexemplaar gelezen, maar ik voelde alleen maar een stijgende
woede.
Ten eerste om het opruiende karakter. Ik vind de manier waarop dit moslimgezin wordt afgeschilderd, zo liefdeloos, zo bewust aan alle vooroordelen beantwoordend, stuitend. begrijp me niet verkeerd, ik weet dat er misstanden zijn en ik veronderstel dat Ayaan Hirsi Ali met voorbedachte rade alle misstanden bij elkaar heeft geharkt om haar boodschap over te brengen, maar dit vind ik indoctrinatie van het ergste soort. Dit zet aan tot haat. Er is ook geen enkele ruimte voor een positieve gedachte. Het einde is uitzichtloos. Ik denk niet dat dit boek iets zal bijdragen aan het verbeteren van de toestand.
Ten tweede irriteert mij de cliché-invulling van de stiefmoeder in het Joodse gezin. Wat een ouderwetse hark en wat een belediging voor alle stiefmoeders die het prima doen. Dit soort kennen we al uit Assepoester.
Ten derde is het gewoon een zwak boek met een heel dun plot en een mager taalgebruik. Het zou beter geweest zijn als Ayaan Hirsi Ali andere kinderboeken had gelezen, dan zou zij geweten hebben dat haar boek zich kwalitatief niet kan meten met bestaande boeken en dat haar boek inhoudelijk niets toevoegt.
Ik dacht in begin nog dat ik het boek gewoon
niks vond, maar dat ik het vanwege de publiciteit een keer zou nemen, zodat ik
kon beantwoorden aan een eventuele vraag. Maar gaande het boek stuitte de inhoud
me dusdanig tegen de borst dat ik besloten heb het boek helemaal niet op
voorraad te nemen.
Met vriendelijke groet,
Hanneke Koene
Kinderboekwinkel de Boekenwurm
Maastricht