3 oktober 2011 | De zes genomineerden voor de AKO Literatuurprijs 2011 zijn vrijdagavond door juryvoorzitter Ernst Hirsch Ballin bekendgemaakt in de uitzending van Nieuwsuur. Deze Toplijst van zes titels was ’s middags door de jury tijdens een vergadering op het stadhuis van Haarlem geselecteerd uit de zogeheten Tiplijst.

Door: Jessie van Loon

Voor de AKO Literatuurprijs 2011, een van de belangrijkste literaire prijzen van Nederland, komen boeken in aanmerking die verschenen zijn tussen 1 juli 2010 en 1 juli 2011. De boeken moeten behoren tot de categorie literair verhalend proza voor volwassenen of tot de categorie literaire non-fictie. Begin september was de zogeheten Tiplijst met 25 titels bekendgemaakt.
Uit deze lijst heeft de jury – die bestaat uit beroepsrecensenten uit Nederland en Vlaanderen – de Toplijst van zes genomineerden geselecteerd. Op maandag 31 oktober wordt door hen de winnaar gekozen in een rechtstreekse uitzending van Nieuwsuur vanuit Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam. De schrijver van het winnende boek ontvangt een sculptuur en een geldbedrag van €50.000. Het beeldje van Eugène Peters is dit jaar met goud uitgevoerd, omdat de prijs dit jaar voor de 25e keer wordt uitgereikt.

De jury

Juryvoorzitter Ernst Hirsch Ballin, oud-minister van Justitie (“De verscheidenheid van literatuur laat de kracht van een samenleving zien”), wordt bijgestaan door:
• Maarten Dessing, recensent voor onder andere BOEK en Knack Magazine
• Frank Hellemans, literair criticus Knack Magazine en docent communicatiegeschiedenis en journalistiek, Lessius Mechelen
• Toef Jaeger, recensent voor NRC Handelsblad en nrc.next
• Kathy Mathys, freelance journalist voor onder andere De Standaard der Letteren
• Fleur Speet, literair criticus Het Financieele Dagblad

 

Genomineerd

Wat opvalt is dat er dit jaar geen Vlaamse schrijver genomineerd is. Verder zien we één debutant (Peter Buwalda), zoals gebruikelijk één non-fictieboek (Marja Pruis) en daarnaast een hele mooie mix proza. Twee van de auteurs (Peter Buwalda en Arnon Grunberg) zagen hun boek ook al genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs die uiteindelijk naar De maagd Marino van de Vlaming Yves Petry ging.

Hieronder zetten we de boeken die zijn genomineerd voor de AKO Literatuurprijs 2011 op een rijtje, in totaal 2280 bladzijden literatuur om van te watertanden!

 

Jeroen Brouwers | Bittere bloemen

Bittere bloemen
Auteur: Jeroen Brouwers
Uitgeverij Atlas
ISBN: 978 90 450 1962 8
Paperback
Prijs: € 19,95
Verschenen: mei 2011

 

 

 

Ex-rechter, ex-politicus en ex-schrijver maakt tegen zijn zin een cruise over de Middellandse Zee. De grijsaard heeft voldoende om op terug te zien, wat hij doet met vrolijk cynisme en opgewekt gekanker. Het voorbije leven was allerminst zonder succes, maar wat eraan ontbrak heeft zijn vereenzaamde nadagen bepaald. Aan boord ontmoet hij een vroegere leerlinge. Het eiland Corsica is het decor van enkele gebeurtenissen, die de oude man en de veel jongere vrouw een etmaal in elkaars gezelschap houden.

Bittere bloemen is een roman over illusies die te vergelijken zijn met bloemen: eerst bloeien ze, dan verwelken ze langzaam maar zeker. Alles luchtig genoteerd in korte hoofdstukken, waarin Brouwers opnieuw zijn meesterschap demonstreert. Dansend en meeslepend proza, als een trage tango.
Juryvoorzitter Hirsch Ballin kenmerkt Bittere bloemen als een worsteling met de ouderdom en ziet wel een verband tussen het rijke, soms archaïserende taalgebruik van Brouwers en het feit dat deze auteur al heel lang woont en werkt in Vlaanderen.

Jeroen Brouwers (1940) is geboren in Batavia, waar hij ook zijn kindertijd doorbrengt. Na de Japanse invasie wordt hij met zijn grootmoeder, moeder en zusje opgesloten in Japanse interneringskampen. Later heeft hij daarover meerdere boeken geschreven. Brouwers komt in 1948 naar Nederland, waar hij na zijn dienstplicht enkele jaren werkt in de journalistiek.
Begin 1964 verhuist Brouwers naar Brussel. In dat jaar debuteert hij met de verhalenbundel Het mes op de keel. Bij het grote publiek wordt hij bekend met Bezonken Rood (1981), waarin hij de toestanden in het interneringskamp Tjideng beschrijft. Deze roman vormt het tweede deel van de autobiografische Indiëtrilogie, met als eerste deel Het verzonkene (1979, Multatuliprijs 1980) en De zondvloed (1988, F. Bordewijkprijs 1989) als laatste deel.
In Brussel werkt Brouwers tot 1976 werkt bij uitgeverij Manteau. Sindsdien is hij fulltime schrijver. Hij schrijft naast fictie en autobiografisch werk ook veel essays. Ook hiervoor wordt hij meerdere malen bekroond. In 2007 wordt Brouwers onderscheiden met de Prijs der Nederlandse Letteren voor zijn gehele oeuvre, omdat Brouwers ‘in de naoorlogse Nederlandstalige literatuur bakens heeft uitgezet en verzet.’ Bovendien heeft Brouwers ‘het egodocument verheven tot een volwaardig literair genre.’ Maar gelukkig is dat zijn oeuvre nog niet afgerond en blijft hij, inmiddels de zeventig gepasseerd, schrijven.

 

Peter Buwalda | Bonita Avenue

Bonita Avenue
Auteur: Peter Buwalda
Uitgeverij De Bezige Bij
ISBN: 978 90 234 5729 9
Paperback
Prijs: € 19,90
Verschenen: september 2010

 

 

 

Joni Sigerius, de stiefdochter van de rector magnificus van de Twentse universiteit, drijft samen met haar vriend Aaron een handeltje dat ze voor haar krachtige en briljante vader maar liever verborgen houdt. In het jaar van de vuurwerkramp explodeert de boel ook in het gezin Sigerius. Niet alleen lopen Joni en Aaron tegen de lamp, het is ook de zomer dat de enige en echte zoon van Sigerius vrijkomt uit de Scheveningse gevangenis. Acht jaar later pas – Joni verdient inmiddels miljoenen in Los Angeles – verneemt Aaron wat er zich in 2000 werkelijk heeft afgespeeld.

Peter Buwalda (1971) schreef – als een geoefend schrijver – een wervelende debuutroman over noodlot en verval, idylle en schoonheid. Juryvoorzitter Hirsch Ballin heeft zich laten meeslepen door de zichzelf voorbijstrevende hoofdpersoon en zegt over de thematiek: “De gespannen relatie tussen ouders en kinderen is een actueel thema binnen onze maatschappij.”

Buwalda heeft zijn pen geslepen als journalist en redacteur bij verschillende uitgeverijen. Hij was medeoprichter van het literaire poptijdschrift Wah Wah en schreef verhalen en essays voor onder andere De Gids, Vrij Nederland, Bunker Hill en Hollands Maandblad.
Vier jaar lang werkte hij aan dit romandebuut, met de explosie bij SE Fireworks in Enschede in 2000 als uitgangspunt. Bonita Avenue is een ambitieuze, vlot vertelde en spannende psychologische en zedenroman over een sympathieke pater familias die te gronde wordt gericht, over grote thema's als dood, jaloezie, wraak, schuldgevoel en seksualiteit.
Het gebeurt niet vaak dat een debuut genomineerd wordt voor zowel de AKO Literatuurprijs, de Libris Literatuur Prijs, de NS Publieksprijs, de Gouden Strop, én de Academica Literatuurprijs 2011. Deze laatste prijs mocht hij al mee naar huis nemen.

 

Arnon Grunberg | Huid en haar

Huid en haar
Auteur: Arnon Grunberg
Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar
ISBN: 978 90 388 9383 9
Paperback
Prijs: € 19,95
Verschenen: oktober 2010

 

 

 

Roland Oberstein is universitair docent economie, gespecialiseerd in de geschiedenis van de bubbel (Adam Smith kenner en vrije markt denker). Hij is vader en gelukkig gescheiden. Zijn vriendin Violet, ontwerpster van damestassen, wordt tot wanhoop gedreven als Oberstein onaangedaan lijkt te zijn door haar overspel en het zelfs wel spannend zegt te vinden. Op een conferentie in Frankfurt over de Holocaust, waar Oberstein een lezing geeft over de economische gevolgen van genocide, ontmoet hij Lea, biografe van Auschwitz kampcommandant Rudolf Hoss.
Gedeelde belangstelling voor volkerenmoord blijkt de basis voor een intensieve vriendschap. Maar dan keert Oberstein op dringend verzoek van zijn ex-vrouw terug naar Nederland om te helpen bij de opvoeding van hun zoon. Daar maakt hij kennis met de onvermoede consequenties van kennisoverdracht. Oberstein gaat tegen wil en dank een relatie aan met een studente – en dan gaat het mis. Hij maakt zichzelf Grunbergiaans onmogelijk.

In de ongewone, overrompelende roman Huid en Haar wordt de markt van de liefde gereguleerd door straf, ook waar geen schuld lijkt te zijn. Grunberg schreef een verhaal over verboden liefde, pervers plezier, overspel en machtsmisbruik. Het maatschappelijke en culturele leven in Nederland wordt op slapstickachtige wijze belachelijk gemaakt. Tegelijk is de Holocaust voortdurend op de achtergrond.

Spelenderwijs grote thema’s aansnijden is Grunberg als geen ander toevertrouwd. Juryvoorzitter Hirsch Ballin: “Een interessant boek over een econoom die macht belangrijker vindt dan liefde maar de rekening gepresenteerd krijgt. Het boek zegt denk ik ook iets over de auteur die zich net als de hoofdpersoon beweegt tussen Nederland en de Verenigde Staten.”

Arnon Grunberg (1971) is een gevierde en vaak bekroonde romanschrijver. In 1994 verscheen zijn debuut Blauwe maandagen. Voor Tirza (2006) ontving hij zowel de Gouden Uil als de Libris Literatuurprijs. Zijn werk is vertaald in vierentwintig talen. Grunberg schrijft behalve romans columns, essays, recensies, korte verhalen en reportages voor kranten, weekbladen en literaire tijdschriften. Ook heeft hij publicaties op zijn naam staan in Die Welt, Die Zeit, Libération en The New York Times. Grunberg houdt een weblog bij op www.arnongrunberg.com, en schrijft momenteel wekelijks als ‘De mensendokter’ een bijdrage voor Vrij Nederland en heeft een dagelijkse column in de Volkskrant.

 

Marente de Moor | De Nederlandse maagd

De Nederlandse maagd
Auteur: Marente de Moor
Uitgeverij Querido
ISBN: 978 90 214 3842 9
Gebonden
Prijs: € 18,95
Verschenen: september 2010

 

 

 

Zomer 1936. Janna, een achttienjarige Nederlandse schermster, wordt door haar vader op de trein gezet om in de leer te gaan bij zijn oude vriend, maître Egon von Bötticher. Egon, een huzaar die gewond en verbitterd is teruggekeerd uit de Eerste Wereldoorlog, slijt zijn dagen op een verlaten landgoed bij Aken. Hier geeft hij les aan twee beeldschone tweelingbroers en organiseert hij bloedige duels voor studenten. Binnen de poorten van deze eigenaardige wereld gaat Janna, geïntrigeerd door haar ontoeschietelijke maître, op zoek naar antwoorden. Wat is er tussen hem en haar vader voorgevallen, en wie moet de rekening vereffenen? Gaandeweg dringt de buitenwereld het leven op het landgoed binnen en komt het tot een dramatische ontknoping.
Brieven – geschreven, verzonden, niet verzonden, nooit beantwoord – spelen in de plot een grote rol. Van de persoonlijke rancunes en hartstochten bij de aanwezigen op het landgoed en van de nazistische opvattingen bij de bezoekers gaat een steeds sterker wordende dreiging uit.

Parallellen tussen situaties, gebeurtenissen en personages dragen de roman. Janna is aanvankelijk toeschouwer, maar door bepaalde keuzes wordt zij deelnemer en verliest zij een deel van zichzelf. Juryvoorzitter Hirsch Ballin prijst de verrassende thematiek van Marente de Moor. “Over het tijdperk tussen de Eerste en de Tweede Wereldoorlog hebben we bovendien nog niet veel gezien in de Nederlandstalige literatuur. Het boek is een voorspel van de Tweede Wereldoorlog, maar ook een boek dat iets zegt over man-vrouwrelaties.”

Marente de Moor (1972) is slaviste en woonde in de jaren negentig in Rusland. In Sint Petersburg studeerde ze aan de theaterschool, werkte als verslaggever voor de plaatselijke omroep en als correspondent voor De Groene Amsterdammer. In 1999 publiceerde ze Peterburgse vertellingen, over haar ervaringen in Rusland. Na haar terugkeer in Nederland werkte ze als redacteur voor HP/De Tijd. In 2007 verscheen haar veelgeprezen debuutroman De overtreder.

 

Marja Pruis | Kus me, straf me

Kus me, straf me
Auteur: Marja Pruis
Uitgeverij Nijgh & Van Ditmar ISBN: 978 90 388 9389 1
Paperback
Prijs: € 18,50
Verschenen: februari 2011

 

 

 

Wat maakt het ene boek zo middelmatig en het andere zo onvergetelijk? Wat maakt literatuur tot literatuur? Als schrijver, criticus en lezer heeft Marja Pruis deze vragen tot kunst verheven. Terugkerend thema is de spanning tussen schrijven en schaamte, toedekken en onthullen, intimiteit en openbaarheid. Waarom zijn zoveel schrijvers bang? En andere juist te weinig?
Met deze bundel beschouwingen, kritieken en persoonlijke (korte) verhalen geeft Marja Pruis een ‘state of the art’ van haar schrijverschap. In het fictieve titelverhaal toont ze haar fundamentele onzekerheid wanneer ze als recensent het ‘slachtoffer’ van haar recensie ontmoet. Om die persoon achter de auteur en literair criticus Pruis draait het hele boek. Daarbij geeft ze de lezer openhartig materiaal in handen om zich een beeld van haar te vormen.

Kus me, straf me is een prikkelende combinatie van literatuur en zelfbeschouwing, van fictie en non-fictie. Pruis’ boek, het enige genomineerde non fictiewerk, is volgens juryvoorzitter Hirsch Ballin vooral “heel liefdevol geschreven: een heel ander boek dan de andere.”

Met haar eerste boek, De Nijhoffs of de gevolgen van een huwelijk (1999), toonde Marja Pruis (1959) zich een gedurfd schrijversbiograaf. Het object van haar jarenlange fascinatie, de schrijfster A.H. Nijhoff, echtgenote van de dichter Martinus Nijhoff, deed ze meer dan recht door haar levensverhaal vanuit verschillende standpunten te beschrijven, inclusief dat van de biograaf. Een spannend en relativerend boek was het resultaat. De typische verteltrant van Pruis, zinderend maar tegelijkertijd afstandelijk en ingehouden, zagen we ook terug in onder andere de romans Bloem (2002), De vertrouweling (2005, genomineerd voor de Anna Bijns Prijs) en Atoomgeheimen (2008).

Behalve schrijver is Pruis redacteur van De Groene Amsterdammer. Zij stelt de boekenbijlage Dichters & Denkers samen en schrijft zelf over (Nederlandse) literatuur. Haar passie voor boeken draagt ze ook uit in haar rubriek in de LINDA.

 

P.F. Thomése | De weldoener

De weldoener
Auteur: P.F. Thomése
Uitgeverij Contact
ISBN: 978 90 254 3543 1
Paperback
Prijs: € 19,95
Verschenen: oktober 2010

 

 

 

De weldoener uit de titel is een man van rond de vijftig, de bescheiden, integere componist Sierk Wolffensberger, een kunstenaar die het niet gehaald heeft. Hij is ver boven zijn stand getrouwd met een vrouw van Luxemburgse adel, die hij een kwart eeuw geleden in een romantische bui heeft geschaakt.
Een half leven verder is hij, met vrouw en geslachtsrijpe zoon, als vreemdeling teruggekeerd in zijn geboortestad H***, waar hij is benoemd tot plaatsvervangend stadskoordirigent, dromend van zijn eigen, vooralsnog miskende muziekwerken.
In de donkere dagen voor Goede Vrijdag vindt hij in een van de hem toegewezen kerken een meisje, een soort volwassen vondeling. Ze ligt voor dood. Hij herkent haar niet, want hij is slecht in gezichten. Vol overgave redt hij haar leven. Dan gebeurt er iets waar je wel in kranten over leest: hij besluit haar te verbergen, iets waar het meisje zelf ook op aandringt. Ze heeft haar ouders al een afscheidsbrief gestuurd en kan nu niet meer terug, beweert ze.

De Weldoener is een meedogenloze, intrigerende roman over de romantische liefde, verlangen en noodlot, het spannende relaas van een fatale redding. Juryvoorzitter Hirsch Ballin vat het boek peinzend samen als: “Een zeer confronterend geschreven boek over een man die leeft in de muziek van de schoonheid, de esthetiek. De esthetiek lijkt het steeds te winnen van de ethiek maar daar is de man zich niet van bewust. Hij leeft in de illusie dat hij heel ethisch bezig is.”

P.F. Thomése (1958) ontving al eerder de AKO Literatuurprijs, en wel voor zijn debuut Zuidland in 1991. Schaduwkind (2003) stond wekenlang op de bestsellerlijsten en werd genomineerd voor de NS Publieksprijs. Het boek betekende zijn internationale doorbraak. Het verscheen in meer dan twintig talen. Sindsdien schreef hij romans, verhalen, essays en novellen die alom werden geprezen en waarvan verschillende werden genomineerd voor de grote literaire prijzen, waaronder Vladiwostok en J. Kessels: the novel.
    

 

---

Reageer op dit artikel

Dat kan op het forum van Ezzulia, waar een apart topic is aangemaakt over de AKO Literatuurprijs.

Kijk hier voor dit topic op het Ezzulia forum

---