Ezzulia interview
Wally Lamb
Door Natasza Tardio | Ezzulia.nl
30 juli 2009 | Op een morgen ziet de 47-jarige docent Caelum Quirk op de televisie beelden van zijn school – Columbine High School – waar zich op dat moment een drama afspeelt en zijn vrouw Maureen werkt. In zijn nieuwe roman Vleugelslag onderzoekt Wally Lamb hoe geweld en de confrontatie hiermee, mensenlevens doet ontsporen. Als een specialist gebruikt hij de kracht van familiegeschiedenis en psychologie als bouwstenen voor zijn verhaal. Met wederom een fenomenale roman, bleek de schrijver van onder andere Vergeef me en Walvismuziek, in staat om de lezer vast te houden en mee te slepen in een intrigerend verhaal, waarin fictie en werkelijkheid in een innige omhelzing elkaar in evenwicht houden.
In Amsterdam sprak ik afgelopen april met
Wally Lamb en gingen we in op zijn werk in de vrouwengevangenis van York,
maar ook op zijn manier van schrijven, alsmede de aandacht die hij kreeg nadat
Oprah zijn eerste twee romans uitkoos voor haar boekenclub.
"Schrijven is geweldig. Het is een ontdekkings-reis"
Hoe kwam je op het idee om een roman te schrijven over Columbine?
Mijn aandacht werd getrokken door een eerder schietincident in Paducah,
Kentucky. Mijn neven hadden op die school gezeten en waren bevriend met de zus
van de schutter. Af en toe vertelden mijn neefjes over hoe moeilijk deze zus het
had nadat haar broer berucht was geworden. Vaak betrapte ik mezelf erop dat ik
mij zorgen maakte over de arme jonge vrouw. Op een dag was ik aan het googlen op
‘beschietingen op scholen’ en er kwam flink wat informatie over Columbine naar
boven. De video’s die Klebold en Harris, de Columbine schutters, hadden
achtergelaten, waren het meest vreemd en zorgwekkendst. In deze video’s leken ze
de overlevenden te bespotten en uit te lachen, omdat zij niet hadden voorzien
wat zij hadden gepland te doen. Het was of de twee losgeslagen jongens waren
teruggekeerd vanuit het graf om bij de overlevende slachtoffers te spoken. Die
video’s beangstigden en fascineerden me tegelijkertijd, waarschijnlijk omdat ik
zelf vijfentwintig jaar lang aan een middelbare school verbonden ben geweest en
ik mij kon voorstellen dat ik door de gangen van Columbine liep. Tijdens het
schrijven van deze roman was ik heel erg bezig met nadenken over de slachtoffers
die indirect waren geraakt. De ouders van Harris en Klebold, hun broers, de
slachtoffers die het hadden overleefd, maar fysiek en/of psychologisch waren
beschadigd.
Een onderwerp als Columbine ligt erg gevoelig, vooral als je het waargebeurde verhaal gaat mixen met fictie. Hoe vond je als auteur de balans hierin?
Al vanaf het begin wist ik dat ik mijn fictie wilde combineren met de treurige
werkelijkheid van Columbine, maar ik worstelde met de ethische kwesties die deze
manier van schrijven met zich meebrengt. Ik beloofde mezelf dat ik het zo
verantwoordelijk mogelijk zou schrijven, door zorgvuldige en grondige research.
Omdat de acties van Klebold en Harris hen internationaal berucht maakten, gaf ik
mezelf toestemming om in hun psyche te delven en hen direct te quoten, maar ten
aanzien van de slachtoffers gaf ik alleen namen of feitelijke details met
betrekking tot hun begrafenissen en zo. Toen ik naar Colorado ging tijdens mijn
toer rondom de publicatie van Vleugelslag voelde ik mij bevestigd in mijn
keuzes, omdat betrokkenen van deze tragedie mijn werk leken te accepteren en
goed te keuren. ‘We moeten dit blijven onderzoeken en bekijken, zodat we kunnen
voorkomen dat er ooit weer eens zoiets gebeurt,’ vertelde een vrouw mij. Ook heb
ik e-mail correspondentie met de vader van een van de schutters van Columbine.
Hij lijkt mij niet negatief te beoordelen omdat ik deze roman heb geschreven.
Net zoals ik hem niet veroordeel omdat zijn zoon vreselijke daden pleegde.
Hoe moeilijk is het om fictie met non-fictie in een roman te vermengen?
Het is een uitdaging, maar een met een beloning. Fictief schrijven rondom
waargebeurde werkelijkheden biedt mij de gelegenheid om mensen, macht,
stamboomonderzoek, geschiedenis en andere zaken, beter te begrijpen. Het nodigde
mij ook uit om verder dan de parameters en beperkingen van mijn eigen leven te
kijken, om zo een vaak verwarrende wereld te begrijpen.
Je geeft onder andere les aan gevangenen in de vrouwengevangenis van York, tevens één van je bronnen voor Vleugelslag.
Inderdaad, naast mijn werk als hoogleraar Engelse taal- en letterkunde aan de
universiteit van Connecticut, geef ik al geruime tijd les in de
vrouwengevangenis van York. Dit werk geeft mij heel veel inzicht in de psyche
van mensen. Veel van de vrouwen die daar gevangen zitten lijden aan PTSS, Post
Traumatisch Stress Syndroom. Schrijven helpt hen om met hun verleden en
traumatische gebeurtenissen om te gaan en voor mij is het fantastisch dat ik
deze vrouwen hierbij mag helpen. Van heel veel zaken was ik eerder niet op de
hoogte. Door mijn werk met deze vrouwen kreeg ik hier kennis van en als je
eenmaal iets ziet, dan is het praktisch onmogelijk om er daarna je ogen weer
voor te sluiten.
Je hebt bijna tien jaar aan dit boek gewerkt. Waarom zo lang?
Uiteindelijk werkte ik ruim negen jaar aan dit boek. Dit heeft een aantal
redenen. Een ervan is dat ik het erg belangrijk vind om mijn karakters heel goed
te kennen. Niet alleen de zichtbare eigenschappen, maar juist ook wat dieper
ligt. Daarnaast gebeurden er dingen in mijn privéleven, die voor vertraging
zorgden, zoals de langdurige aftakeling en uiteindelijke dood van mijn ouders
waar ik dagelijks voor zorgde, de zorg voor onze jongste zoon die een
verstandelijke beperking heeft, en de behoeftes van mijn studenten in de
vrouwengevangenis waar ik vrijwilligerswerk doe. Ook heb ik in die negen jaar
twee delen samengesteld met verhalen van de vrouwen die destijds in de
gevangenis zaten, alsmede een script van mijn eerste roman Vergeef me. En
als kers op de taart vocht ik tegen een depressie tijdens het schrijven van dit
verhaal. Veroorzaakt door zowel het materiaal van Columbine, alsmede de verhalen
die de gevangenen schreven over hun verleden. Vooral de geschiedenissen van
degenen die beschadigd waren in hun kindertijd raakten mij enorm.
Je eerste twee romans, Walvismuziek en Vergeef me, zijn destijds door Oprah uitgekozen voor haar boekenclub. Hoe was dat?
Ja, dat was in respectievelijk 1992 en 1999 en natuurlijk fantastisch. Een boek
dat door Oprah wordt uitgekozen voor haar boekenclub is gegarandeerd van hoge
leescijfers. Ik herinner mij dat ze mij de eerste keer belde. Dat was heel
vreemd, eerst dacht ik dat iemand een grapje maakte, maar het was echt Oprah en
ze vertelde mij dat ze mijn boek had gelezen en dat ze er heel erg van had
genoten. Natuurlijk is dat heel erg leuk en een groot compliment, maar aan de
andere kant legt het ook een enorme druk op de auteur, er moet immers een
volgend boek worden geschreven en dat moet minstens net zo goed zijn. Gelukkig
heb ik niet veel last van deze druk en hou ik mij niet echt bezig met dit soort
dingen.
Heeft Oprah nog contact met je opgenomen met betrekking tot Vleugelslag?
Nee. Tot op heden is het stil vanuit het Oprahfront in Chicago. Dat vind ik
overigens prima. Er zijn zoveel mooie en fantastische boeken en zoveel
schrijvers die het verdienen. Ik ben blij voor iedere schrijver die door Oprah’s
‘toverstafje’ wordt aangeraakt en wiens boeken daardoor een veel groter
lezerspubliek trekken.
Hoe zou je jouw relatie met je karakters beschrijven? Zowel tijdens het schrijven als na afloop?
Tijdens het schrijven van mijn romans maak ik mij continu zorgen om mijn
karakters en heb ik het gevoel dat ik niet noodzakelijkerwijs degene ben die
controle heeft over hun gedrag en keuzes, die ik soms afkeur. Ze zijn net als
onopgevoede kinderen en ik ben de bezorgde ouder. Maar zodra ik mijn verhaal heb
verteld, denk ik zelden nog terug aan de verzonnen mensen die er in wonen. Ze
staan nu zelfstandig in de wereld en ik ben alweer bezig met nieuwe karakters.
Wat ik wel heb gedaan is Dominick en Dolores, de protagonisten van mijn eerste
twee romans, een rol gegeven in Vleugelslag. Dit was gedeeltelijk bedoeld
zodat ik even kon zwaaien naar deze denkbeeldige vrienden van mij en
gedeeltelijk om mijn vele lezers te bedanken die genoten hadden van de romans
waarin Dominick en Dolores de hoofdrol hadden. Ik ben die fantastische en
vrijgevige lezers erg dankbaar dat ze mij hebben geschreven en hebben bedankt
voor de karakters en verhalen die ik heb gecreëerd. Dus dit is mijn manier om
hen allemaal te bedanken.
Je schrijft ook over familiegeschiedenis. Vanwaar deze interesse?
Dit ontstond eigenlijk door het overlijden van mijn vader. Hij overleed tijdens
het schrijven van Vleugelslag. Zijn dood zorgde ervoor dat ik
geïnteresseerd raakte in mijn eigen familiegeschiedenis en stamboom.
Uiteindelijk heb ik zeven generaties kunnen terugvinden van mijn familielijn.
Hierdoor kreeg ik, gaandeweg het schrijven van mijn roman, steeds meer kennis
over het onderwerp, die ik vervolgens weer kon gebruiken voor Vleugelslag.
Hoe is het om te schrijven?
Schrijven is geweldig. Het is een ontdekkingsreis. Ik ben ooit begonnen met het
schrijven van fictie toen ik zelf vader werd. Maar hoe geweldig schrijven ook
is, het kan soms ook een marteling zijn. Gelukkig ben ik wel in staat om te
schrappen en mijn eigen werk te redigeren. Het principe ‘kill your own darlings’
is voor mij niet echt een probleem, hoewel het soms natuurlijk ook wel eens
pijnlijk kan zijn. Voor mij is het soms lastig om het verhaal te blijven volgen
terwijl ik schrijf en ik benijd schrijvers die precies weten waar het verhaal
ophoudt, enorm. Ik heb dat namelijk niet. Het leuke aan schrijven is ook het
aspect van delen. Niet alleen met de lezers, maar ook met andere auteurs. Het is
geweldig om met collega-schrijvers van gedachten te wisselen over wat toe te
voegen, wat te schrappen, inzicht te krijgen over wat duidelijk is en wat niet,
in welke volgorde je sommige zaken het beste kan zetten, kortom alles om het
verhaal uiteindelijk beter te maken.
Als je vast komt te zitten in je verhaal, hoe ga je hier dan mee om?
Als ik vast kom te zitten dan zoek ik een plek op met water. Stromend water. Op
de een of andere manier inspireert stromend water mij. Waarschijnlijk heeft het
iets te maken met de stroming van woorden, een andere verklaring zou ik er echt
niet voor kunnen geven.
Is het eindresultaat van Vleugelslag zoals je jezelf had voorgesteld?
Ik heb vaak gewenst dat ik het soort auteur was dat een verhaal van begint tot
eind voor zich ziet, maar zo werkt het nu eenmaal niet voor mij. Ik ga elke dag
aan het werk om uit te vinden wat er vervolgens weer gaat gebeuren met de
karakters waar ik om geef, maar mij ook zorgen om maak. Ik zie het eind van het
verhaal pas voor mij, als ik er al bijna ben, dus ik heb geen verwachtingen
vooraf over hoe het verhaal zal worden of wat de betekenis ervan zal zijn. Mijn
enige hoop is dat het mij niet zal doden of gek zal maken voor ik het laatste
punt heb neergezet aan het eind van de laatste regel!
Je vertelde mij eerder dat je aan een kerstverhaal werkte. Hoe gaat het hiermee? Staat de publicatie nog steeds voor kerst gepland en kun je alvast een tipje van de sluier oplichten?
Ik ben blij dat je hiernaar vraagt. Ik heb mijn deadline gehaald! Om Vleugelslag te schrijven had ik bijna tien jaar, Wishin’ & Hopin': A Christmas Story nam slechts vier maanden in beslag.
Natuurlijk is het een ander soort boek: kort en grappig. Het gaat over een 10
jaar oude schooljongen, genaamd Felix Funicello. Zijn familie heeft een
lunchroom op een lokaal busstation. Het speelt zich af in 1964 en vermengt
fictie met historische feiten en popcultuur. De titel komt van een oud liedje
van Dusty Springfield. Het zal in november in de U.S. worden gepubliceerd, rond
dezelfde tijd wordt Vleugelslag in paperback uitgebracht. Ik heb de
afgelopen weken stukken van Felix’s verhaal voor publiek voorgelezen en ik
geniet van het gelach dat ik dan hoor. Iedereen lijkt ervan te genieten, tot nu
tenminste!
Wat doe je naast het schrijven om jezelf te ontspannen?
Ik speel racketbal en ga vijf keer per week naar de sportschool. Ook ben ik een enorme liefhebber van muziek. Muziek is voor mij erg belangrijk en ik gebruik muziek ook om te schrijven. Heel inspirerend. Het brengt emoties naar boven en je kunt er ook emoties mee versterken, waardoor je beter in je verhaal komt. Onder andere Van Morrison is één van mijn favorieten.
Foto's: Elena Seibert
Vleugelslag
Auteur: Wally Lamb
Oorspronkelijke titel: The Hour I First Believed
Uitgeverij Mouria
ISBN: 978 90 458 0074 5
Paperback
Prijs: € 25,00
De vorige twee boeken van Wally Lamb, Walvismuziek en Vergeef me, hebben veel lezers geraakt, dankzij hun levendige verteltrant, groot psychologisch inzicht en bijtende humor. Een van de critici noemde Wally Lamb een 'hedendaagse Dostojevski', wiens personages niet alleen worstelen met hun verleden, maar ook met een 'spottende, sadistische God', in wie ze niet geloven, maar tot wie ze zich niettemin wenden in tijden van nood.
In zijn nieuwe roman Vleugelslag onderzoekt Lamb hoe oorlog en geweld mensenlevens onherroepelijk doen ontsporen. Mythen, psychologie en een familiegeschiedenis die vele generaties teruggaat, vormen de bouwstenen van deze roman. Wally Lamb heeft met dit boek een literaire krachttoer geleverd, een meditatie over het menselijk tekort en tegelijkertijd een onverschrokken maar liefdevolle karakterstudie - precies datgene wat zijn vele fans van hem verwachten.
Als de 47-jarige docent Caelum Quirk en zijn vrouw Maureen, een schoolverpleegster, naar Colorado verhuizen, komen ze beiden op dezelfde middelbare school te werken. In 1999 keert Caelum voor een paar dagen terug naar zijn geboorteplaats Three Rivers, Connecticut, om bij zijn stervende tante te zijn. Wanneer hij op een morgen de televisie aanzet, ziet hij beelden van hun school: Columbine High School, waar zich op dat moment een drama afspeelt. En hij weet: zijn vrouw is die dag op de school aan het werk.
Maureen bevindt zich inderdaad in de school en is getuige van het bloedbad. Wonderbaarlijk genoeg overleeft ze het drama, maar ze betaalt daarvoor een hoge tol: ze kan het trauma niet te boven komen.
Caelum en Maureen ontvluchten Colorado om op de familieboerderij in Three Rivers een illusie van veiligheid te hervinden. Terwijl Maureen er alles aan doet om weer de oude te worden, stuit Caelum in een van de slaapkamers van het huis op oude dagboeken, brieven en krantenknipsels. Het intrigerende verhaal dat zij vertellen omspant vijf generaties Quirks, vanaf de Amerikaanse burgeroorlog tot Caelums eigen problematische jeugd. Stukje bij beetje reconstrueert Caelum het leven van de vrouwen en mannen wier erfenis hij met zich meedraagt en hij ontdekt de schokkende waarheid over zijn eigen afkomst. Lang begraven gevoelens van angst, boosheid, schuld en verdriet komen boven - maar leiden ook tot inzicht en tot hoop voor de toekomst.
Vleugelslag is een prikkelende en aangrijpende roman. Wally Lamb toont zich een virtuoos verteller die dankzij een verscheidenheid aan stemmen en een bonte verzameling personages een beeld weet te geven van het mensdom in al zijn facetten.
Wil je reageren op dit interview?
Dat kan op het forum van Ezzulia, waar een apart topic is aangemaakt
voor de discussie over dit interview met - en de boeken van - Wally Lamb.
Kijk
hiervoor op ons boekenforum.
Interviews
Op Ezzulia staan veel interviews en iedere week komen daar weer nieuwe bij. Kijk hier voor het overzicht van Kort & Krachtig en hier voor de grotere interviews.