Ezzulia
interview
Vonne van der Meer
Door Natasza Tardio | Ezzulia.nl
20 januari 2009 | Vorige week is bij Uitgeverij Contact de nieuwe roman Zondagavond van Vonne van der Meer uitgekomen. Het verhaal speelt zich af in een kleine setting van slechts drie personages, Robert, Freeke en Mila, wiens levens onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Een verbintenis die zijn oorsprong vindt tijdens een gebeurtenis in de tweede wereldoorlog, wanneer Robert, gevraagd wordt om een baby, Mila Salomons, in veiligheid te brengen. Een gebeurtenis met grote gevolgen, zichtbaar en onzichtbaar.
Vonne van der Meer is er wederom in
geslaagd om een aangrijpend en intrigerend boek te schrijven, waarin de band
tussen drie mensen centraal staat. Op station Naarden-Bussum, een locatie die
een belangrijke rol speelt in Zondagavond, heb ik het genoegen om
Vonne van der Meer te interviewen over haar nieuwste roman.
"Soms moet je de dingen even bij je houden"
Het verhaal vindt zijn grondslag in een gebeurtenis tijdens WO II. Hoe ben je op het idee gekomen voor dit specifieke verhaal?
Ik ben zelf zeven jaar na de oorlog geboren
en ken de verhalen dus alleen van mijn ouders en familieleden. Op mijn
achttiende heb ik een vrouw leren kennen die tijdens WO II kinderen wegbracht
die moesten onderduiken. Haar naam is Len en inmiddels is zij zevenentachtig
jaar oud. Zij heeft mij vaak over die periode in haar leven verteld..
Intrigerende verhalen. Ik wilde er iets mee doen. En het leek mij een goed idee
om het verhaal te vertellen van iemand die dit verzetswerk doet, maar dan -
anders dan mijn vriendin - faalt. Ik wilde een dilemma schetsen, geen
heldenverhaal.
Jouw roman heeft eigenlijk maar drie personages en is als zodanig zeer minimalistisch. Het eerste hoofdstuk valt hierdoor een beetje uit de toon, aangezien hier de kleinzoon van Robert en de zoon van Freeke ook een actieve rol speelt en eigenlijk geldt dit ook voor het laatste hoofdstuk wanneer Freeke een ontmoeting met de Duitser Heinz Schell aangaat. Waarom heb je ervoor gekozen om het verhaal op die manier te beginnen en te eindigen?
Het klopt dat het verhaal zich eigenlijk
rondom drie personages afspeelt. Robert, Freeke, zijn dochter en Mila, het
joodse meisje dat Robert heeft ‘gered’ in de tweede wereldoorlog. Het eerste
hoofdstuk is dan ook eigenlijk een proloog, net zoals het laatste hoofdstuk min
of meer een epiloog is. Daartussen spelen zich zeven hoofdstukken met de drie
personages af. Ik vond het zelf mooi om te beginnen met een afscheidsscène
tussen moeder en zoon. Ook omdat afscheid een thema is dat door het boek
heenloopt. Door met Freeke te beginnen leer je haar als lezer heel goed kennen,
wat nodig is om je de rest van het boek bij haar betrokken te voelen.
De titel voor jouw roman is ‘Zondagavond’. Hoe ben je hierop gekomen?
Het is altijd lastig om een goede titel te
verzinnen, maar Zondagavond paste gewoon het beste bij deze roman. Het is
een familieavond, een intieme avond. De kiemscènes van het boek spelen zich
allemaal op die ene avond af.
We hebben voor dit interview afgesproken op station Naarden-Bussum. Het gevoel dat ik bij aankomst kreeg, was: ‘ Hier is het allemaal gebeurd.’ Het station ademt de sfeer van jouw verhaal. Wat betekent deze locatie voor jouw boek en voor jezelf?
Het station speelt een korte, maar zeer belangrijke rol in het boek. Hier speelt de ‘scèna-madre’ van Zondagavond zich af, de plek waar Robert zijn ‘schuld’ opdoet en onder druk een verraad pleegt dat de rest van zijn leven zal gaan beheersen. Het station is nagenoeg nog steeds in dezelfde stijl als tijdens de tweede wereldoorlog en ademt de sfeer uit van het boek. De architectuur heeft mij altijd enorm aangesproken en van binnen is het rijk aan details. Het komt bij mijn weten helemaal niet voor in boeken en films. Het is altijd station Amsterdam of Haarlem en ik vind dat dit authentieke station, ontworpen door H.G.J. Schelling, het verdient om een plaats in een boek te komen.
Hoe heeft jouw omgeving gereageerd op jouw roman?
Tot nu toe hebben nog maar weinig mensen mijn
roman gelezen. Daarom vind ik dit soort interviews zo leuk, je krijgt het boek
als het ware terug. Ik heb het wel aan Len, de vrouw die de inspiratie is
geweest voor het boek, laten lezen. Ik vond het belangrijk dat zij het qua sfeer
geloofwaardig vond.
Op een gegeven moment raakt Robert in een coma waar hij niet meer uit ontwaakt. Hij hoort wel alles en in zijn hoofd reageert hij hier ook op, maar ontwaken doet hij niet meer.
Dat klopt, ik heb hier bewust voor gekozen.
Het was belangrijk voor het verhaal dat hij geen antwoorden meer kon geven. Hij
moest er nog wel even zijn, maar kan dan niet meer praten. Hierdoor voel je de
beklemming die Robert op dat moment ervaart. Ook wordt hierdoor duidelijk dat de
twee vrouwen, Mila en Freeke, altijd met elkaar verbonden zullen blijven.
Er zit dus een moraal in het verhaal?
Ja, je hebt wel gelijk als je zegt dat er een
moraal in dit boek zit. Maar op een impliciete manier. Zeg de dingen op tijd
tegen elkaar. Zelfs op het eind is Freeke laat, pas een paar jaar na het
overlijden van Robert gaat zij de Duitser zoeken die Robert tijdens de tweede
wereldoorlog op station Naarden-Bussum tegenkwam. Ze verzint steeds excuses, ze
wil er niet aan.
Wat zijn jouw inziens de belangrijkste thema’s in ‘Zondagavond’?
Schuld is een belangrijk thema in het boek,
net als verlies, maar ook dankbaarheid. Het schuldgevoel dat Robert meedraagt is
uiteindelijk zijn hele leven gaan beheersen en zijn handelen gaan beïnvloeden.
Het raakte meerdere mensen en had invloed op zijn omgeving, hoewel deze hier
helemaal niets van wist.
Denk je achteraf (na publicatie) wel eens: ‘Dit had ik eigenlijk anders willen schrijven?’
Nooit. Omdat ik veel tijd laat verstrijken
tussen het schrijven van het verhaal en het publiceren, juist omdat ik niet
achteraf wil denken: ‘Jeetje wat zwak.’ Soms moet je de dingen een tijdje bij je
houden. Dat is niet altijd makkelijk. In het begin wil je als schrijver het
enthousiasme dat je hebt tijdens het maken, met anderen delen. Maar na verloop
van tijd leer je vanzelf dat het beter is om wat tijd te laten verstrijken en
geduld te hebben.
Je boek is tevens verkrijgbaar als luisterboek. Jij leest hier zelf het verhaal voor. Hoe was het om dit te doen?
Fantastisch. Ik lees heel graag voor. Die
twee dagen in de Heartland studio in Duivendrecht, zijn heel belangrijk voor me
omdat ik dan voor het allerlaatst alle woorden in het boek uitspreek en er dan
ook afscheid van neem.
Je hebt inmiddels al een flink aantal boeken geschreven. Wat zie je zelf als de grootste verandering in jouw schrijfstijl?
In het begin waren mijn verhalen veel
fragmentarischer. Later leerde ik mezelf een doorlopend verhaal schrijven. Ik
ben begonnen met korte verhalen en daarna verscheen er een roman. Desondanks zie
ik korte verhalen schrijven niet als een voorloper voor het schrijven van
romans, laat staan als minderwaardig. Een goed kort verhaal blijft mij vaak
langer bij dan een vuistdikke roman.
Welk al bestaand boek had je zelf wel willen schrijven?
Dat vind ik heel moeilijk te beantwoorden.
Eigenlijk geen enkel boek, want boeken de vruchten zijn van een leven. Als je
vraagt: ‘Welk al bestaand boek zou je willen hebben geschreven, vraag je
eigenlijk: ‘Welk leven zou je willen hebben geleid.’
Geef je ook schrijfworkshops, zoals bijvoorbeeld collega-auteur Renate Dorrestein?
Nee, echte schrijfworkshops geef ik niet. Ik heb vorig jaar wel een korte lezing gegeven op de Trouw schrijfdag, de eerste keer dat ik zoiets deed. Dit was ontzettend leuk om te doen en werd ook met veel enthousiasme ontvangen, maar daar is het tot nu toe bij gebleven. Wel geef ik een enkele keer les aan individuele leerlingen. Ook geef ik lezingen in het hele land. De enige manier waarop je, via de lezers, contact met je oude werk hebt.
‘Reis naar het kind’ zal verfilmd worden door Heddy Honigmann. Hoe is het om bepaalde scènes niet verfilmd te zien worden?
Je moet je werk loslaten. Een film is domweg
iets heel anders, maar het is moeilijk om bepaalde scènes die je na aan het hart
liggen niet verfilmd te zien. In De Avondboot speelde Ellen Vogel en
Carine Crutsze, beiden heel goede actrices. Als die samen een scene hebben is
het meteen overtuigend. En dan kan ik ook accepteren dat het anders is dan de
scene in het boek.
Je beweegt je in het literaire segment en wordt ook gezien als een literaire schrijfster. Zie je jezelf ook als zodanig?
Ik denk niet na over hoe ik gezien word, of
over mijn plaats in literatuur. Ik ben gedebuteerd in een literair tijdschrift,
Het Hollands Maandblad. Maar vanaf mijn eerste verhalenbundel zijn mijn
verhalen ook wel geplaatst in de Libelle en andere vrouwenbladen. Ik heb
daar geen problemen mee. Bij alles wat ik schrijf streef ik naar helderheid en
probeer ik mijn lezers bij de personages en het verhaal te betrekken. De enige
vraag die ik mezelf stel is: ‘Is het goed, heeft het zeggingskracht?’
Waar ben je momenteel mee bezig?
Ik ben aan het denken over een met een nieuwe roman, het pre-embryonaal stadium. Veel kan ik hier dus nog niet over vertellen. Ik heb wel een plan, maar de structuur/opzet moet nog vollopen met verhalen en personages.
Zondagavond
Auteur: Vonne van der Meer
Uitgeverij Contact
ISBN: 978 90 254 2966 9
Paperback
Prijs: 16,95
Op een zondagavond in september komen er twee bezoeksters naar het appartement van weduwnaar Robert Blauwhuis. De ene vrouw is zijn dochter Freeke, de andere is Mila Salomons, die hij in de oorlog in veiligheid heeft gebracht toen zij nog een baby was. De vrouwen mijden elkaar al jaren, als waren zij rivalen in de liefde.
Robert Blauwhuis heeft zijn leven
lang verzwegen wat er gebeurd is toen hij als 22-jarige student baby
Mila naar een onderduikadres bracht. Door een gelukkige samenloop van
omstandigheden – of was het een wonder? – heeft hij haar kunnen
redden. Op die zondagavond in de jaren negentig lukt het hem eindelijk
zich uit te spreken. Hij beseft nog maar nauwelijks wat hij al pratend
heeft ontdekt, als hem iets overkomt dat hem opnieuw de mond snoert. Dan
zijn de vrouwen aan elkaar overgeleverd, en hij aan hen...
Foto Vonne van der Meer: Ronald Hoeben.
Wil je reageren op dit
interview?
Dat kan op het forum van Ezzulia, waar een apart topic is aangemaakt
voor de discussie over de boeken van
Vonne van der Meer.
Kijk
hiervoor op ons boekenforum.
Interviews
Op Ezzulia staan veel interviews en iedere week komen daar weer nieuwe bij. Kijk hier voor het overzicht van Kort & Krachtig en hier voor de grotere interviews.