Ezzulia
Interview
Ton Theunis
Door Carien Touwen | Ezzulia.nl
11 december 2008 | Misdaadauteur Ton Theunis (1959) heeft alweer acht boeken op zijn naam staan. Recent verscheen zijn nieuwste boek De kluizenaar, waarin de auteur op indringende wijze laat zien wat de gevolgen kunnen zijn van de vergaande privacywetgeving. De hoogste tijd om Ton Theunis een bezoek te brengen en hem te vragen waarom deze thematiek hem zo aan het hart gaat. Ik zoek hem op in zijn huis in Almere, waar hij woont met zijn vrouw en vijf van hun zes kinderen.
"We moeten een halt toeroepen aan mensen als Hirsch Ballin"
Foto: Dick Mulder
De Kluizenaar
Vanaf het moment dat
Ton Theunis me ophaalt bij het treinstation begint hij te vertellen. Over
zijn stad Almere, de slechte zorg voor bejaarden, zijn onvrede over de
aandachtsverdeling bij Pauw en Witteman, zijn liefde voor Engelse
detectiveseries, de schoolkeuze van de kinderen. Hij houdt niet op. Deze man is
geïnteresseerd in alles en hij heeft over heel veel dingen ook wat te melden.
Gaandeweg komt ons gesprek op De kluizenaar, de reden van dit interview.
Zijn pas uitgebrachte boek geeft heel veel stof tot praten. In dit boek wordt
het meest gevreesde werkelijkheid, er wordt een zelfmoordaanslag gepleegd op een
markt in Nederland en de politiek, de publieke opinie en Justitie dwingen de
opsporingsinstanties om alles op alles te zetten om de dader op te sporen. Alle
middelen worden uit de kast gehaald. Gaandeweg het onderzoek ontdek je als lezer
hoeveel er door Justitie gedaan wordt met gegevensbestanden, hoe gemakkelijk het
is om telefoons af te luisteren, boodschappenlijstjes van verdachten te
controleren en alle gangen van mensen na te gaan. Op basis van een verdenking
gebaseerd op een profielschets van de mogelijke dader en gegevens van alle
Nederlanders, worden er potentiële daders gefilterd. Dat hier ook wel eens
onschuldigen tussen kunnen zitten, wordt genegeerd. Alles lijkt toegestaan om de
dader te vinden. Want als je niets op je kerfstok hebt, is het toch niet erg dat
je wordt afgeluisterd? In De kluizenaar laat Ton Theunis zien hoe
gemakkelijk het mis kan gaan.
Opdracht Europarlement
In 2006 werd Ton
Theunis door enkele verontruste Europarlementariërs gevraagd om een
misdaadroman te schrijven over de mogelijke gevolgen van de steeds verdergaande
privacywetgeving in Nederland. De schrijver was direct razend enthousiast over
het idee en tekende een contract met de Europese SP fractie voor een thriller
over dit onderwerp. Hij kreeg van hen stapels en stapels informatie over alles
wat maar met privacy te maken had en is zich hier flink in gaan verdiepen. Hij
kreeg van hen een werksubsidie waardoor hij de tijd kon nemen om aan dit boek te
schrijven. “Als ik schrijf kan ik niets anders doen en ik heb wel een eigen zaak
draaiende te houden. Ik heb ruim twee jaar aan De kluizenaar gewerkt, met
name door de vele research. Alle informatie over de privacy- en terreurwetgeving
in het boek moest gebaseerd zijn op feiten. Normaal gesproken denk ik een klein
jaar na over een nieuw boek en schrijf het vervolgens in één maand op. Dan
schrijf ik dus een boek per jaar, maar nu was dat dus helemaal anders doordat ik
in opdracht werkte.”
De uitwerking
Ton zijn eerste idee voor dit boek was om te gaan schrijven over identiteitsdiefstal, maar dat was hem net te simpel. Hij wilde schrijven over de werkelijke dreiging van een overheid die alles van iedereen weet. “De echte dreiging is dat je in situaties verzeild kunt raken, zonder dat je je daarvan bewust bent, doordat je dingen doet die voor jou heel logisch zijn, maar die voor een buitenstaander op meerdere manieren kunnen worden uitgelegd. Een politieagent kan dingen heel anders interpreteren dan jij, zeker als je rare dingen doet. Iemand als Anton Heyboer deed dingen die de gemiddelde Nederlander niet doet; hij had vier vrouwen en liep erbij als een zwerver terwijl hij geld genoeg had. Maar wat als je zulke dingen doet en geen BN-er bent? Hoe worden deze gegevens dan geïnterpreteerd door een analist die hier van een afstand naar kijkt, omdat deze persoon volgens de profielschets een mogelijke verdachte kan zijn? Kan hij de objectiviteit opbrengen om te zeggen, ja het is een rare man, maar dat maakt hem nog geen crimineel? Dit was het uitgangspunt dat ik heb gebruikt om De kluizenaar te schrijven.”
Ton kreeg zijn
informatie vanuit het Europese parlement, maar omdat het verhaal zich in
Nederland afspeelt, vroegen de Europarlementariërs van de SP of hun
partijgenoten uit de Tweede Kamerfractie ook informatie naar de schrijver wilden
opsturen. “Vreemd genoeg vonden zij dit project volledige onzin en wilde
Kamerlid Gerkens stopzetting van het project. Uiteraard heb ik het schrijven
gewoon doorgezet, ondanks het feit dat de SP zich volledig distantieerde. De D66
fractie was wel geïnteresseerd en ook Jacob Kohnstamm, de voorzitter van het
College Bescherming Persoonsgegevens; hij nam het eerste exemplaar in ontvangst.
Toch zou ik mevrouw Kant wel eens willen vragen waarom ze zich hier geen zorgen
om maakt, terwijl het in het Europees parlement zo hoog op de agenda staat.”
Eigen ervaring
Ton Theunis weet dankzij zijn eigen ervaringen precies waar hij het over schrijft. Hij heeft vrijwel alle kanten gezien die het Nederlandse justitiële apparaat kent. Hij werkte onder andere als gevangenisbewaarder in de Bijlmerbajes en op het Bureau Slachtofferhulp. In 1994 werd hij griffier op de arrondissementsrechtbank in Amsterdam. Hierdoor was hij betrokken bij vele geheime gerechtelijke vooronderzoeken, was hij aanwezig bij invallen van arrestatieteams, bij huiszoekingen en las hij duizenden verslagen van telefoontaps. Hij heeft een schat aan ervaring opgedaan en put hier dan ook ruimschoots uit bij het schrijven van zijn boeken. Alles wat hij schrijft, is gebaseerd op werkelijk gebeurde dingen, veelal op dingen die hij zelf heeft gezien of meegemaakt. Hij is één lopend onderzoek. Tijdens zijn werk als griffier zag Ton Theunis hoe telefoontaps zonder aanwijsbare reden voor maanden werden verlengd. Justitie weet hierdoor alles van het privéleven van de mensen die ze afluisteren; geheime relaties, hoeveel winst ze maken, zelfs of ze hun belastingformulieren wel goed invullen. Veel van die taps bleken voor niets te zijn, waardoor ze dus onterecht over al deze gegevens beschikten. Ton denkt dat de ontwikkelingen hierin niet meer te stoppen zijn.
“Je kunt de technologische ontwikkelingen hierin niet stopzetten, maar je moet wel zorgen dat de controle hierop weer in ere hersteld wordt. Een rechter moet elke aanvraag weer bekijken en beslissen wat er wel en niet kan. Het Wetboek van Strafrecht wordt momenteel uitgehold door minister van Justitie Hirsch Ballin. Er moet een duidelijke wetgeving komen over de mate waarin grondrechten van de mens geschaad mogen worden en er moet vooral een goede controle hierop zijn. Het kan niet zo zijn dat deze middelen buitenproportioneel gebruikt worden. In het kader van de terrorismewetgeving mag iemand onbeperkt worden vastgehouden op basis van slechts enkele aanwijzingen en mag degene die opgepakt wordt zelfs een advocaat worden geweigerd.”
Dit laatste overkomt een van de karakters in het boek en je voelt je als lezer helemaal gepakt; hoe is het mogelijk dat zoiets gebeurt in Nederland, dat kan toch niet? Maar dat kan en mag wel en daarmee geeft Ton Theunis een schokkend beeld van iets wat ons allemaal zomaar kan overkomen. Als griffier zag hij regelmatig hoe onschuldige mensen toch werden opgesloten.
“Op een bepaald moment
worden er grenzen overschreden en dat is ook de reden dat ik uiteindelijk ben
weggegaan. Een mevrouw misbruikte haar ambt om informatie door te geven aan de
werkgevers van verdachten. Ik kreeg de opdracht om de fax met die informatie te
versturen en dat weigerde ik. Dat werd vervolgens een officiële klacht tegen mij
en uiteindelijk bleek mijn verhaal wel te kloppen, maar als griffier trok ik aan
het kortste eind ten opzichte van een rechter en ben ik dus degene die
vertrokken is. Ik vraag me echt af of mensen nou echt zo naïef zijn dat ze
denken dat we tot het einde der tijden een overheid zullen hebben die op nette
democratische wijze met ons en onze gegevens omgaat? Zijn ze soms vergeten wat
er in 40-45 gebeurd is? We moeten een halt toeroepen aan mensen als Hirsch
Ballin.”
Rol van de media
“Toen Pim Fortuyn werd doodgeschoten was Nederland bang voor één ding. ‘Als het maar geen moslim is,’” gaat Ton verder. “Alle media waren al druk aan het speculeren over wie de dader was. Nederland is het enige land ter wereld waar na een ramp, moord of aanslag de eerste vraag van een journalist is ‘Is er al bekend wie er verantwoordelijk is?’ De media geven tegenwoordig ook zoveel mogelijk gruwelijke details weer, totaal onnodig en vreselijk voor de nabestaanden. Waarom moest er in de krant staan hoe het lichaam van de vermoorde Marlies van der Kouwe erbij lag? Er komt een keer een moment waarop de media tot in detail beschrijven wat seksuele moordenaars met hun slachtoffers hebben gedaan. Die mentaliteit heeft ook tot gevolg dat wij als land ontzettend gefixeerd zijn op het pakken van de dader. Daarom ook zie je, als lezer van mijn boek, pas op het laatst wie de dader is van de zelfmoordaanslag, want dat weet de politie ook niet.
De dader in mijn boek heb ik gebaseerd op een echt bestaande persoon, namelijk een oud-leraar scheikunde die de AIVD op zijn stoep had staan, omdat hij via internet onderzoek had gedaan naar zwaar water voor een examen scheikunde en daarnaast in een straat had gewoond waar ooit een atoomspion woonde. Die combinatie werd opgepikt door de automatische gegevensverzameling en was te verdacht, waardoor de AIVD al snel voor de deur stond. Stel je nou voor dat deze man ook nog een rare man was, zoals Heyboer. Met dit idee ben ik aan de slag gegaan en heb ik karakter Daniel Medendorp gecreëerd. Ik heb voor dit boek ook veel rare dingen opgezocht, maar gelukkig geen bezoek van de AIVD ontvangen. Maar ja, het had zo gekund, termen als Balkenende, Binnenhof en semtex in Google, je weet maar nooit. Tegenwoordig wordt binnen Justitie benadrukt dat er geen sprake mag zijn van een tunnelvisie om dit soort dingen te voorkomen. Het gaat zelfs zo ver dat er voor elke verdachte altijd een team is van tegensprekers, mensen die moeten zeggen waarom een verdachte het niet zou hebben gedaan. Maar als in het boek alle bewijzen in de richting van Daniel Medendorp wijzen, dan moet hij het wel gedaan hebben. Toch missen de opsporingsinstanties het laatste stukje, namelijk hem zelf. En daar gaat het fout. De verdachte wordt niets gevraagd, er worden alleen maar gegevens over hem verzameld en geïnterpreteerd.”
Als lezer realiseer je je
dat Daniel Medendorp feitelijk tot schuldige wordt gebombardeerd door de tabak
die er elke week met zijn bonuskaart gekocht wordt. Met dit boek wil Ton
Theunis duidelijk laten zien wat er gebeurt als de druk om de dader te
vinden zo groot is, dat er een soort heksenjacht ontstaat en iemand niet meer
wordt veroordeeld door een rechter, maar op basis van samengeraapte gegevens.
‘Want computers liegen niet.’ Nog schokkender is het eigenlijk dat een goede
politieman in een ondergeschikte rol wordt geduwd, doordat er elke week twee
flessen whisky in zijn boodschappenkarretje zitten. Op basis van één gegeven
wordt de conclusie getrokken dat hij een dronkenlap is en zijn werk niet zou
kunnen doen. Wederom wordt hem niet eens iets gevraagd. Het zet je als lezer wel
aan het denken.
Volgend
boek
Ton Theunis is een bevlogen schrijver. Hij schrijft over dingen die hem raken. Zijn volgende boek gaat over iets waar hij zich enorm aan ergert, namelijk de verheerlijking van het leven van criminelen.
“John van den Heuvel heeft een boek over Holleeder geschreven en dat zie ik overal liggen, Bruinsma is tot een mythe verheven door een film. Maar niemand schrijft over die mensen, zoals ze echt leven. Ik heb veel van deze mensen gekend, huiszoekingen bij ze gedaan, gezien hoe ze gearresteerd werden terwijl ze net zuurkool met hun moeder zaten te eten. Ik ga dus een boek schrijven over hoe deze mensen in die wereld terecht komen, hoe ze met elkaar omgaan en waarom de een de ander dood maakt. Er is altijd gezegd dat liquidatie puur zakelijk is. Nee, liquidatie is puur persoonlijk, jij komt een deal met mij niet na. Bruinsma moest mensen laten liquideren, omdat hij anders zijn naam in de onderwereld zou verliezen. Ik zal nooit vergeten dat we tijdens een huiszoeking 13 miljoen gulden op een pallet tegenkwamen. Ik had maar één keer te hoeven grijpen en ik had nooit meer hoeven werken. Dat gegeven is interessant om te gebruiken. Wat gebeurt er als iemand het wel doet?
Een ander voorbeeld. Wat
gebeurt er als een crimineel wordt opgesloten en er bij de fouillering in de
gevangenis een gigantische bundel geld uit zijn zakken komt? Hoeveel is het,’
vraagt de bewaarder. ‘80.000 of zo,’ zegt die crimineel. Dat is natuurlijk een
trucje. Want bij het natellen komt de bewaarder er achter dat het 100.000 is en
komt hij in de verleiding om het extra gedeelte mee te nemen. Stel nou dat hij
dat doet. Dan komt hij op een gegeven moment die crimineel weer tegen en
natuurlijk weet die precies hoeveel de agent heeft gejat. En dan wordt het
opeens voor wat hoort wat. Als jij nou eens een ijzerzaag voor me mee neemt?”
Schrijven
Ton Theunis heeft duidelijk genoeg stof voor zijn volgende boek. Ook al weet hij al helemaal waar het boek over zal gaan, geschreven is er nog geen letter. Dat gaat pas in februari gebeuren. Ton Theunis schrijft niet thuis, maar gaat één keer per jaar naar het landgoed van zijn zus in Zweden. In het bos daar staat een vakantiehuisje waar hij dan een maand lang gaat zitten schrijven. Het liefst met een flink pak sneeuw. “Ik zit daar dan de hele dag met een houten potkachel, een wrak Ikea tafeltje en stoeltje, een pot koffie en flink wat sigaretten. Geen bereik, ik ben gewoon niet te vinden. Rond half zeven gaat de intercom en zegt mijn zus dat het eten klaar is. Dan kom ik even naar buiten. Ik zit eerst daar drie weken alleen en daarna komt mijn vrouw en vieren we samen nog een weekje vakantie. Dat is de enige vakantie die wij jaarlijks hebben, want zo goed loopt ons bedrijf.
Mijn vrouw heeft wel eens gezegd ‘ik merk pas dat het boek echt goed wordt, als hij begint te mopperen dat het niet lukt.’
Ton schrijft zijn boeken in de eerste plaats om mensen te vermaken. “Ik hoop vooral dat mensen met een beker chocomel en een zak chips onder de wol kruipen en dan twee uur lang helemaal in mijn wereld zijn. Dat is de reden dat ik schrijf, ik heb een verhaal en dat moet eruit en ik wil graag dat mensen daar een paar mooie uren mee doorbrengen.”
Het gat van meerdere jaren in zijn schrijf-CV is te verklaren door zijn baan als griffier. Toen hij voor de rechtbank ging werken is het hem verboden om te schrijven. Maar zodra hij met deze baan stopte, is hij weer begonnen. Ook al vond hij dit de leukste functie die hij ooit gehad heeft, hij is heel trots dat hij nu schrijver is.
Opeens klinkt de stem van een NS omroepdame in de kamer. Het is de ringtone van Ton zijn mobiele telefoon. “Uw telefoon gaat nu af… in uw broekzak.” Terwijl Ton opneemt, kijk ik op de klok. Het is inmiddels uren later en Ton heeft zoveel verteld dat ik bijna een boek over hem zou kunnen schrijven. Als hij me later op het station afzet ben ik het helemaal met hem eens.
“Als je nou nog niet weet wie Ton Theunis is, dan weet je het nooit.”
De Kluizenaar
Auteur: Ton Theunis
Uitgeverij Mouria
ISBN 978 90 458 0066 0
Paperback
Prijs: 18,90
Bij de bomaanslag op een overvolle markt sterven zowel onschuldige
passanten als de hoop dat onze samenleving aan de moderne terreur zou
kunnen ontkomen. Politie, de publieke opinie en justitie dwingen de
opsporinginstanties tot het uiterste, en ieder denkbaar middel wordt
aangewend om de identiteit van de dader te achterhalen. Dankzij nieuwe
opsporingsmethoden komt men op het spoor van een man van middelbare
leeftijd. Alle tekenen wijzen in zijn richting. Maar heeft hij de
aanslag inderdaad gepleegd?
Wil je reageren op dit
interview?
Dat kan op het forum van Ezzulia, waar een apart topic is aangemaakt
voor de discussie over de boeken van Ton Theunis.
Kijk
hiervoor op ons boekenforum.
Meer over Ton Theunis op Ezzulia
Recensies | kijk
hier
Interview van Jürgen Joosten met Ton Theunis en Charles den Tex over privacy | kijk hier
Mailwisseling van Ton Theunis
met Charles den Tex over privacy |
kijk hier
Interviews
Op Ezzulia staan veel interviews en iedere week komen daar weer nieuwe bij. Kijk hier voor het overzicht van Kort & Krachtig en hier voor de grotere interviews.