Ezzulia Interview:
Tom Rob Smith
Door Carien Touwen | Ezzulia.nl
18 april 2008 | Vorige maand verscheen de Nederlandse vertaling van Kind 44, het ijzersterke debuut van Tom Rob Smith. Het verhaal speelt in 1953. Al jaren houdt dictator Stalin de Sovjet-Unie in een ijzeren greep. In Stalins arbeidersparadijs is een seriemoordenaar actief die kinderen vermoordt. Maar in de Sovjet-Unie zijn zulke misdaden onmogelijk, er bestaan alleen politieke misdaden. Kind 44 laat zien wat het betekent om te overleven in een dictatuur en wat er gebeurt als één man besluit terug te vechten.
Het boek is al aan 27 internationale uitgevers verkocht en zal worden verfilmd door Ridley Scott. Tom Rob Smith (1980) voltooide zijn studie Engelse letterkunde aan de Universiteit van Cambridge. Daarna schreef hij scripts voor film en televisie. Hij woont en werkt in Londen.
Exclusief voor Ezzulia sprak Carien Touwen met deze jonge auteur.
"Als een land uit angst zwijgt, moet één man de waarheid spreken"
Foto: Carien Touwen
Kind 44 is je debuutroman. Is dit ook daadwerkelijk jouw eerste idee voor een boekverhaal of heb je al schriften vol met ideeën en andere verhalen klaarliggen?
Ik heb de afgelopen jaren talloze stukjes
geschreven, beginnetjes, eindes, kladjes, eigenlijk al sinds ik kon schrijven.
Ik had altijd al veel ideeën waar ik dan mee aan de slag ging, maar ik kreeg
eigenlijk nooit iets echt af. Maar het idee voor dit verhaal is echt het eerste
verhaal waar ik de volledige vorm voor me zag, voor ik het ging schrijven. Ik
kende nog niet alle details, maar voelde zo’n ongelooflijke connectie met het
materiaal dat ik zeker was dat ik dit verhaal af ging schrijven. Dus ja, dit is
ook echt mijn eerste roman.
Zitten er nog veel bruikbare ideeën in die volgeschreven schriften of doe je daar niks meer mee?
Veel van die ideeën ontgroei je. Ze zijn niet
goed, ze zijn gewoon een leerweg om als schrijver beter te worden. Maar er
zitten ook nog wel wat ideeën tussen die ik misschien in de toekomst ga
gebruiken. Ik zeg ook altijd tegen studenten dat je met schrijven zo vroeg
mogelijk moet beginnen. Heel veel oefening is wat helpt om beter te worden. Ik
zeg dan ook tegen dertienjarigen, begin nu, je hoeft niet te wachten tot je
vijfentwintig bent, doe het nu, want des te beter word je op jonge leeftijd.
Schrijven is een vak dat je moet leren. Het is belangrijk om al jong te leren
door veel te oefenen en te experimenteren. Op die manier kun je op je 25ste
al beginnen met geld verdienen door het schrijven in plaats van pas op je 35ste.
Het wordt ook steeds moeilijker om kritiek te accepteren als je daar niet aan
gewend bent. Door jong te beginnen is ook dat op latere leeftijd een stuk
gemakkelijker.
Wanneer wist je dat je schrijver wilde worden?
Ik had al heel jong een grote belangstelling
voor mooie verhalen, maar op die leeftijd leg je nog niet de link met zelf
schrijven. Rond mijn twaalfde begon ik met het schrijven van toneelstukken voor
school en realiseerde ik me dat ik dit de rest van mijn leven wilde doen.
Uiteraard kreeg ik veel kritiek uit mijn omgeving, veel mensen die zeiden dat ik
arm zou worden, maar daar dacht ik niet echt over na. Ik wist gewoon dat ik dit
wilde doen.
Is dat ook de reden dat je Engelse letterkunde bent gaan studeren?
Ik houd gewoon heel erg van boeken en lezen.
Ik was hier goed in en ik denk dat je toch altijd dat gaat studeren waar je goed
in bent. Ik weet ook niet of deze studie het meest ideale is om te doen als
schrijver, je krijgt tijdens de studie toch snel het idee dat je alleen schrijft
voor je leraar en daar gaat het schrijven helemaal niet om. Het lezen van ander
werk kan je wel wat afleiden, je gaat teveel over details denken en minder over
het verhaal zelf. Het belangrijkste van een verhaal is dat het de lezer helemaal
meeneemt en vermaakt. Ik reisde vroeger elke dag van Zuid-Londen naar
Oost-Londen en dat was vreselijk lang. Dit zou ik nooit gedaan hebben zonder
leesvoer, als ik mijn boek vergeten was ging ik eerst terug naar huis. Zonder
goed boek ging ik niet anderhalf uur in de trein zitten, dan kwam ik liever een
half uur te laat op mijn werk. Dat is ook precies wat ik met mijn schrijfwerk
wil bereiken, iemand door mijn verhalen de wereld om zich heen laten vergeten en
in een andere wereld laten verdwalen.
Waar haal je je inspiratie?
Met dit boek was het de research die ik
ervoor heb gedaan. Als ik een slechte dag had kon ik gewoon een van de
geschiedenisboeken, memoires of dagboeken oppakken en daar dan heerlijk uren in
gaan lezen, waardoor er weer een enorme lading inspiratie ontstond. Het zijn
zulke bijzondere boeken dat er altijd wel energie ging stromen. De waargebeurde
verhalen waarop mijn boek gebaseerd is, zijn zo inspirerend, ik was eigenlijk
nooit geblokkeerd. Eigenlijk heb ik nooit last van writer’s block, ik kan altijd
wel schrijven.
Heb je dit boek fulltime geschreven of werkte je er nog naast?
Ik werkte in eerste instantie aan andere
projecten voor film en televisie. Ik heb het geluk dat ik al thuis werkte, mijn
schrijfopdrachten werden betaald per opdracht en niet per uur, zodat ik in een
vrij uurtje altijd even aan mijn boek kon werken. Daarnaast zaten er regelmatig
een paar weken tussen mijn opdrachten waardoor ik vaak een maand of een week
fulltime aan het boek kon werken.
Je verhaal speelt zich af in de Sovjet-Unie tijdens het regime van Stalin. Waarom heb je voor deze tijd gekozen?
Ik kwam een waargebeurd verhaal tegen over een seriemoordenaar in 1980 in de Sovjet-Unie. Ik heb er bewust voor gekozen om dit terug te trekken in de tijd, omdat die tijd zoveel moeilijker was. In 1980 werd je niet meteen gedood als je een afwijkende mening had, je kreeg misschien minder goede kansen op een baan, maar je ging niet de folterkamers in zonder enige bewijslast.
Vanuit een thrillerperspectief is de
Stalinistische tijd dus veel interessanter. Ik wilde gewoon dat de mensen totaal
onwetend waren over het bestaan van een seriemoordenaar.
Ben je zelf in Rusland geweest en hoe heeft dat je boek beïnvloed?
Ja, ik ben in Moskou geweest en ben met de trein naar Sint-Petersburg gereisd. Ook ben ik in Estland geweest om een land dat bezet was geweest door de Russen te bezoeken.
Maar mijn boek is voornamelijk gebaseerd op
andere boeken. Negentig procent van mijn boek is gebaseerd op lezen en onderzoek
en slechts tien procent op reizen en ervaringen.
Hoe sta jij tegenover het regime van Stalin en hoe zou jij je in die tijd gedragen hebben?
Ik vind het een moorddadig en gruwelijk regime en het is bizar dat mensen nu menen dat dit regime verdedigd moet worden. Als ik vandaag de dag een geschiedenisboek oppak in Londen, staan er pro’s en con’s in voor Stalin. Aan de ene kant heeft hij veel mensen vermoord, aan de andere kant zorgde hij voor goede industrialisatie. Ik vind het belachelijk dat mensen dit soort punten tegen elkaar durven af te zetten. Daarnaast denk ik dat zijn industrialisatie helemaal niet effectief was, hij heeft zoveel sleutelfiguren, die voor verbetering hadden kunnen zorgen, laten vermoorden dat er juist veel stilstand was.
Het is raar om je te realiseren dat gemartelde generaals toch voor Stalin naar het front gingen, ondanks wat hij hen en hun familie aandeed. Dat is denk ik ook een vraag die je in het boek veel tegenkomt, waarom deden de mensen niets, waarom bleven ze deze manier van leven accepteren?
De vraag hoe je als mens reageert op zo’n situatie is denk ik de kern van dit boek. Het is een universele vraag, iets waar iedereen over na zou moeten denken.
Het is gemakkelijk om te zeggen, dat ik niemand zou hebben mishandeld of ondervraagd op die manier, maar het wordt al moeilijker als je je afvraagt of je gewoon naast een ‘folterkantoor’ zou hebben gewoond en daar niets aan zou doen. Ik denk dat niemand echt weet of je er iets aan zou doen als jouw buren ‘zomaar’ verdwijnen. De keuze in dit geval was of je bleef leven of niet en het is moeilijk in te schatten wat je zou doen, ieder mens wil graag succesvol zijn, dus wat doe je als de staat zulke dingen van je vraagt? Ik durf er geen antwoord op te geven. Ik denk wel dat de geschiedenis ons hier iets mee wil leren, dat we ons moeten blijven afvragen wat wij zouden doen als zo’n situatie ooit weer voorkomt.
Foto:
Carien Touwen
Zijn er dingen die jij nooit zou doen om je in te leven in een karakter?
Tijdens mijn onderzoekstijd heb ik erover nagedacht of ik een seriemoordenaar zou willen ontmoeten. Aan de ene kant was ik heel nieuwsgierig naar zo iemand en zijn motivatie, aan de andere kant wilde ik hem die aandacht helemaal niet geven. Daarnaast is de seriemoordenaar waarop mijn verhaal is gebaseerd helemaal niet zo interessant, hij had maar één motief en dat was dat hij voldoening kreeg uit de machtspositie die hij over zijn slachtoffers had. Daar kan je als schrijver niets mee, waardoor je toch al snel een beter motief verzint voor in het boek.
Daarnaast denk ik dat het zelf ervaren en het
hercreëren van een situatie een illusie is. Een journalist die een experiment
doet om te ervaren hoe het is om met 100 pond per maand te leven, doet een
interessant onderzoek. Maar helemaal echt is het natuurlijk niet, want hij doet
het na. Hij hoeft niet echt met 100 pond te leven, waardoor de ervaring toch
gekleurd is. Ik denk dat dit voor de journalistiek wel interessant is, maar om
fictie mee te schrijven denk ik niet. Daar gaat het toch om wat er zich in het
hoofd van de schrijver afspeelt en hoe die dat opschrijft. Het is dus niet een
middel dat ik snel zou gebruiken om een boek mee te schrijven.
Hoe lang heb je erover gedaan om Kind 44 te schrijven?
Het heeft twee jaar geduurd voordat het
helemaal klaar was, na achttien maanden heb ik het verkocht aan een uitgeverij.
De eerste achttien maanden schreef ik helemaal zelf, nadat het verkocht was ben
ik er samen met redacteuren van de uitgeverij naar gaan kijken en gaan
herschrijven.
Hoe ziet jouw gemiddelde schrijfdag eruit?
Ik begin meestal vroeg, rond zes uur, dat is
de beste tijd voor mij. Ik schrijf in bloktijden van ongeveer 45 minuten met
daarna korte pauzes waarin ik even thee haal of het internet openklik. Ik kan
niet vier uur non-stop schrijven. Ik stop rond 11.30 uur, dan is voor mij de
moeilijkste tijd van de dag. Ik moet dan ook echt de deur uit, wandelen, lunchen
of winkelen. Rond een uur of half drie ga ik dan weer verder.
Hoe ziet je er werkplek eruit?
Ik heb een appartement met twee slaapkamers,
waarvan ik er een heb ingericht als kantoor. Het ligt vrij hoog en heeft een
prachtig uitzicht over Londen. In mijn werkkamer staan boekenkasten en een
gemakkelijke stoel om te lezen. Op mijn bureau staat niets anders dan mijn
computer en een schrift voor als er een idee opkomt dat niets met het project
waar ik aan werk te maken heeft.
Toen je met het verhaal begon, wist je al waar het heen ging?
Ja, maar gaandeweg het schrijven veranderde
er natuurlijk wel het een en ander. Ik had ongeveer twaalf pagina’s met daarop
de hoofdlijn en daaruit schreef ik verder. Ik had bijvoorbeeld niet al een
indeling in hoofdstukken gemaakt en heb het verhaal op chronologische volgorde
geschreven.
Hoe heb je een uitgever gevonden?
Ik had een filmagent die mijn manuscript aan
een literair agent heeft gegeven. Er was interesse vanuit drie uitgevers in
Groot Brittannië die ieder een bod hebben uitgebracht.
Kind 44 is enorm goed ontvangen en is al in vele vertalingen te verkrijgen. Hoe voelt dat? Had je dit succes verwacht?
Het is zo heel bijzonder. Tijdens het schrijven hoopte ik heel erg dat dit boek goed zou aanslaan in Groot Brittannië, ik dacht niet eens aan andere landen of talen. Maar toen kwam Frankrijk ineens en Duitsland en inmiddels is het boek aan 28 uitgeverijen verkocht.
De aandacht is heel bijzonder. Aan de ene
kant is het heel erg leuk om zoveel nieuwe mensen te ontmoeten, aan de andere
kant ben je als schrijver natuurlijk gewend om alleen te werken. Ik was recent
twee weken in Amerika voor de promotie en heb al die tijd niet kunnen schrijven.
Dat was bizar, ik had nog nooit zolang niet geschreven en was blij dat ik weer
naar huis kon.
Er wordt ook al een film van Kind 44 gemaakt. Hoe is dat zo snel gekomen en heb je ook iets over de film te zeggen?
Ook dit is weer zo goed en snel geregeld dankzij mijn fantastische agent. Hij heeft gebruik gemaakt van het moment waarop mijn boek vol in de aandacht stond. Er waren drie bieders, drie lijkt een magisch getal te zijn voor mij, en Ridley Scott is het uiteindelijk geworden.
Ik heb niet echt iets in te brengen als de
film straks gemaakt wordt, uit beleefdheid zullen ze me misschien wat dingen
voor leggen, maar het is ook niet mijn film, ik vertrouw er gewoon op dat ze het
goed doen.
Wat is de belangrijkste reden dat je schrijft?
De primaire reden dat ik schrijf is dat ik zelf echt gek op boeken ben en ik wil het gevoel dat ik zelf krijg bij het lezen van mooie boeken, ook aan anderen geven. Daarom schrijf ik ook vanuit het perspectief van de verteller, ik ben gek op verhalen met avontuur erin.
Wanneer ben je tevreden over wat je geschreven
hebt?
Eigenlijk denk ik nooit ‘dat is perfect’, want ik denk dat je altijd kunt blijven herschrijven om een verhaal nog mooier te maken. Gisteren sprak ik de Nederlandse vertaler van mijn boek en die zei dat hij dat precies hetzelfde ervaart als hij aan het vertalen is. Ik denk dat je altijd kunt blijven verbeteren en veranderen, maar op een gegeven moment moet je een verhaal gewoon loslaten.
Ik houd heel erg van herschrijven, want dan
is het moeilijkste werk al gedaan. Van niets naar iets is voor mij veel
moeilijker dan van iets naar iets heel moois gaan. Ik krijg daar echt heel veel
energie van.
Hoeveel lees je zelf en wat zijn je favorieten?
Ik lees heel veel zelf, maar momenteel
eigenlijk alleen maar historische boeken voor mijn nieuwe boek. Ik lees heel erg
snel, maar kan niet echt een aantal noemen. Ik heb ook stapels favorieten, er
zijn zoveel boeken die ik mooi vind, het noemen van namen is eigenlijk heel erg
moeilijk. Wat dat betreft zou ik in elk interview waarschijnlijk een ander
antwoord geven, het is maar net welk boek me te binnen schiet. Ik houd gewoon
van alle verhalen waarin avonturen centraal staan.
Waar gaat je volgende boek over?
Mijn volgende boek wordt een vervolg op Kind 44, maar het zal wel apart te lezen zijn. Ik denk dat het in totaal een trilogie gaat worden. Het volgende deel speelt zich af in de tijd na Stalin, waarin Chroesjtsjov aan de macht is. In dit verhaal zullen een aantal karakters terugkomen uit het vorige boek. De geschiedenis van Rusland heeft voor mij automatisch een vervolg gecreëerd, doordat Chroesjtsjov bewust probeerde om te gaan met de misdaden van het verleden. In dit boek staat de vraag centraal hoe je als land verder gaat met een verleden waarin de eigen inwoners zoveel leed is toegebracht. Het verhaal wordt weer een historische thriller, deze keer draait het om iemand die wraak wil voor wat de veiligheidsdienst hem in het verleden heeft aangedaan. Ik ben nu ongeveer op 70 procent en verwacht het manuscript in juni bij de uitgeverij in te leveren.
Bibliografie van Tom Rob Smith:
2008: Kind 44
Kind 44
Auteur: Tom Rob Smith
Oorspronkelijke titel: Child 44
Uitgeverij Anthos
ISBN: 978 90 414 1278 2
Paperback
Prijs: 19,95
Het is 1953. Al jaren houdt dictator Jozef Stalin de Sovjet-Unie in een ijzeren greep. In Stalins arbeidersparadijs is een seriemoordenaar actief die kinderen vermoordt. Maar in de Sovjet-Unie zijn zulke misdaden onmogelijk. Er bestaan alleen politieke misdaden. Wie alleen al denkt dat een Sovjetburger tot die moorden in staat is, pleegt een misdaad en kan de kogel krijgen, of sterft een tergend langzame dood in de goelags. Voor de dood van de kinderen is altijd een logische verklaring: een ongeluk, buitenlandse spionnen - dossier gesloten. Hoe los je een onmogelijke misdaad op?
Leo Demidov is een jonge, ambitieuze en toegewijde officier van de meedogenloze geheime dienst. Hij kent geen twijfels over het beleid van de Communistische Partij. Maar de seriemoordenaar blijft actief en de kindermoorden gaan door. Het lijkt er sterk op dat de moorden Demidov volgen, dat ze op de een of andere manier met hem te maken hebben. Leo beseft al snel dat hij de moordenaar van al die kinderen, wie het ook is, moet stoppen. Voordat hij zelf wordt vermoord.
Twijfel slaat toe bij Demidov.
Zijn vijanden binnen de muren van de Lubyanka, het hoofdkwartier van de geheime
dienst, ruiken bloed en chanteren hem. Leo moet zijn loyaliteit aan de Partij
bewijzen maar dat kan alleen als hij zijn vrouw Raisa verraadt.
Wil je reageren op dit interview?
Dat kan op het forum van Ezzulia, waar een apart topic is aangemaakt
voor de discussie over de boeken van Tom Rob Smith.
Kijk
hiervoor op ons boekenforum.
Interviews
Op Ezzulia staan veel interviews en iedere week komen daar weer nieuwe bij. Kijk hier voor het overzicht van Kort & Krachtig en hier voor de grotere interviews.