Wat heeft je doen besluiten om een roman te schrijven die is gebaseerd op je eigen familiegeschiedenis?

Mijn moeder vertelde me over het ongelofelijke leven van haar grootmoeder Adriana van Konijnenburg. Ze werd geboren in een invloedrijk Noordwijks geslacht, werd verliefd beneden haar stand, op een ober die beweerde een bastaardzoon van Willem III te zijn, en werd verbannen en onterfd. Het bleef me bezighouden tot ik niet anders kon dan over haar schrijven.
 

Ben je veel verrassende dingen tegengekomen tijdens je research en wat heeft je het meeste geraakt tijdens het hele proces?

Wat me zo raakte was dat zij haar literaire ambities niet heeft kunnen waarmaken, ondanks haar talent. Ze keek met zoveel bewondering naar vrouwen als Henriette Roland Holst, een speelkameraadje uit haar jeugd, Aletta Jacobs en Bosboom-Toussaint die wél naar voren stapten. Op haar eigen manier was ze tegendraads en onafhankelijk. Ik besef zo goed dat ik nu zoveel vrijheid geniet dankzij vrouwen als zij die tegen de klippen op voor hun rechten vochten. Ik zou willen dat vrouwen en meisjes zich daar beter van bewust waren: kijk slechts een generatie terug en je ziet al beperkingen die ze uit de weg hebben geruimd.
 

Heb je het idee dat je je overgrootmoeder echt hebt leren kennen nu je je zo in haar hebt verdiept? Lijk je op haar en zo ja in welk opzicht?

Mijn moeder vindt dat ik erg op haar lijk, vooral in haar eigenzinnigheid, onafhankelijkheid, haar passie voor literatuur en haar worstelingen in de liefde. We hebben ook allebei erg slechte ogen, trouwens. Op het einde van haar leven schreef de bijna blinde Adriana haar gedichten achterop rollen behang. Laten we hopen dat het bij mij niet zover zal komen.
 

Adriana vlucht graag uit de werkelijkheid door te schrijven en lezen. Geldt dat voor jouzelf ook? Voel jij je ook prettiger in een geromantiseerde, fictieve wereld?

Ik voel me gelukkig en opgetild als ik verdiept ben in een roman of zelf aan het schrijven ben. Ik weet niet of het een vlucht is. Voor mij zijn beide werelden, die van de zogenaamde werkelijkheid en die van de verbeelding, even echt en waardevol. Ik wil in beide vertoeven.
 

Adriana heeft een ideaalbeeld van de liefde waar ze haar hele leven naar op zoek is. Hoe kijk jij tegen de liefde aan? Heb jij de liefde nodig om je ‘compleet’ te voelen of ben jij meer iemand die het geluk in zichzelf zoekt en de liefde als een aanvulling ziet op het geheel?

Oef. Ik zou willen dat ik tot de laatste categorie behoorde, want dan ben je als mens echt vrij en autonoom, maar ik vrees dat een mooie, gepassioneerde liefdesrelatie mij dingen geeft die ik in mijn eentje niet kan bereiken. Er is ook het geluk in mijzelf, dat ik op momenten van afzondering kan voelen en waar ik altijd op terug kan vallen. Die wetenschap maakt dat ik niet te lang in een slechte relatie blijf hangen.
 

In het hele boek staat de strijd tussen hoofd en hart centraal. Wat is voor jou leidend als je beslissingen neemt? Ben jij een hoofd of een hart type of een combinatie van die twee?

Het verstand is er om keuzes te begrijpen, niet om ze te maken. Ik maak keuzes met mijn hart, met mijn intuïtie, en vervolgens bedenk ik daar verstandige argumenten voor. Voor elke beslissing, of je nu links of rechts gaat, zijn geldende argumenten te bedenken – is je dat wel eens opgevallen?
 

De roots van je familie liggen in Noordwijk. Heb je zelf een speciale band met de zee? Wat roept de zee bij je op, wat betekent de zee voor je?

Het geraas van de zee heeft me altijd evenwicht gebracht. Het biedt verlichting aan mijn beslommeringen. De eeuwigheid ligt erin verzonken. ‘De zee zal ebben en vloeden nadat ik dood ben, en heeft dat gedaan lang voordat ik geboren was, en dat geeft me rust,’ zegt Adriana in mijn boek.

Welke eigenschappen van Adriana bewonder je het meest?

Haar weerbarstigheid. In een tijd en een milieu waarin jongedames klaargestoomd werden om als mascotte te figureren van hun toekomstige echtgenoten, wees zij huwelijksaanzoeken af en verloor zich in boeken. Ze wilde de muilkorf afwerpen, maar liep uiteindelijk midden in de val - en leverde de grootste strijd van haar leven om er weer uit te komen.
 

Als je in de schoenen van Adriana had gestaan, wat had je dan anders gedaan en wat zou je precies zoals zij doen?

De tijd waarin je leeft is zo bepalend voor je mogelijkheden – dat is me meer dan ooit duidelijk geworden. Ik hoop alleen maar dat ik net zo moedig als zij was geweest.
 

Hoe belangrijk is taal in jouw leven en wat brengt het je?

Formuleren brengt me plezier: ik kan een schokje voelen als het juiste woord in me opkomt. Het brengt me ook verdieping en reflectie: vaak lukt het me pas de dingen die me overkomen echt te begrijpen als ik erover schrijf.
 

Ben je van plan om vaker een historische roman te gaan schrijven?

Elena’s vlucht, mijn eerste roman, is een historische roman en mijn tweede, Wat er niet meer is, speelt in het nu. Ik heb geen voorkeur. Het is maar net wat zich aandient in mijn hoofd en wat simpelweg geschreven moet worden omdat ik anders niet meer rustig slaap.
 

Wat voor soort boeken lees je zelf graag?

Ik houd van inzichtrijk proza: literatuur waarbij je aan het denken wordt gezet over het leven. Met zinnen die je wilt herlezen omdat ze zo mooi zijn.
 

Zijn er schrijvers die jou inspireren bij het schrijven van je eigen boeken?

Milan Kundera, Sándor Márai, Arthur Japin, Tom Lanoye, Erwin Mortier, Hella Haasse. Om bovenstaande redenen.
 

Wat is het mooiste boek dat je ooit hebt gelezen en mag volgens jou niet ontbreken in de boekenkast van de bezoekers van Ezzulia?

Kentering van een huwelijk van Sándor Márai. Ontroerend mooi geschreven roman over de destructieve kracht van de liefde.
 

Wat kunnen we allemaal nog van Susan Smit gaan verwachten in de toekomst?

Ik vrees dat ik jullie blijf bestoken met afwisselend non-fictie, columnbundels en vooral romans. Mijn columns zijn lichtvoetig van aard, mijn non-fictie gaat vooral over het mystieke en mijn romans zijn totaal anders. Ik denk erover mijn boek Wijze vrouwen, waarvoor ik oudere bekende vrouwen als Isabel Allende en majoor Bosshardt heb ontmoet, een tegenhanger te geven in de vorm van Wijze mannen.

Foto: Willem van Walderveen.

 

---

Vloed
Auteur: Susan Smit
Uitgeverij Lebowski
ISBN: 978 90 488 0295 1
Gebonden
Prijs: € 18,90
Verschenen: januari 2010
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Noordwijk, 1899. Adriana van Konijnenburg weigert haar eerste huwelijksaanzoek. Ze zit liever te lezen of te schrijven, zoals haar vroegere speelkameraadje Henriette Roland Holst. Haar vader, hotelier en reder, verandert het vissersdorp in een mondaine badplaats door badkoetsjes op het strand te zetten en een badhotel te beginnen.

Als Adriana liefdadigheidswerk doet in een clubhuis voor vissers ontmoet ze Jacob, een jonge visser op wie ze verliefd wordt. Het verschil in klasse is groot en de verhouding strandt. Ze stort zich op haar poëzie en laat zich schaken door een ober die in een van de hotels werkt, een charmeur en bastaardkind van Willem III. Ze wordt onterfd en verbannen uit Noordwijk, maar kiest vol overgave voor de liefde. Jaren later, als ze inmiddels moeder is, levert ze de grootste strijd van haar leven om alsnog terug te keren…

 

---