Ezzulia Interview
Sun Shuyun
Door Natasza Tardio | Ezzulia.nl
4 juni 2009 | Sun Shuyun gaat een jaar naar Tibet om een documentaire te maken. Als Chinese verwacht ze de nodige vijandigheid tegen te komen en ze is dan ook blij verrast door de open, gastvrije houding van sjamaan Tseten en zijn familie. Een jaar lang leeft ze mee met het gezin en is ze getuige van de manier van leven die in Tibet nog steeds gebruikelijk is. Ze ervaart hoe geleefd wordt volgens de boeddhistische levensfilosofie van geven en niet oordelen, maar ook hoe het schrijnende gebrek aan gezondheidszorg en natuurlijk de politieke spanningen invloed hebben op het dagelijkse leven. Ook merkt Sun Shuyun dat ze door haar opvoeding in China steeds haar meningen over het land en diens inwoners moet herzien. Na het maken van haar documentaire, besluit Sun Shuyun om ook een boek te schrijven over haar ervaringen. In De gastvrije sjamaan krijgen bepaalde gebeurtenissen uit de documentaire meer diepgang en komen ze meer tot hun recht. Ook kan er dieper worden ingegaan op de geloofsovertuigingen en gedachten over het verleden.
In Amsterdam had ik een interessant, maar
vooral heel ontspannen en leuk gesprek met Sun Shuyun, waarin we dieper
in gingen op de positie van Tibetaanse vrouwen, de Chinese censuur, polygamie en
vele andere onderwerpen.
"Vroeger dacht ik dat er altijd één keuze en één antwoord was"
Na jouw langdurige verblijf in Tibet, hoe kijk je nu tegen dit Boeddhistische land aan? Een land dat wordt overheerst door China.
Tibet leeft in veel opzichten nog steeds in
de middeleeuwen. De omgeving is beangstigend en de elementen veranderen snel.
Ook hebben we maar een zeer beperkt beeld van wat er gebeurt met de Tibetanen
die daar wonen. De Tibetaanse cultuur verandert heel snel door de Chinese
overheersing. We wilden dit vastleggen en dat hebben we gedaan in 500 uur aan
videomateriaal. Voor ik naar Tibet vertrok waarschuwde iedereen mij. Het was
niet een land waar je vrijwillig naar toe ging, je kon last krijgen van
hoogteziekte en er woonden alleen maar barbaren. Dat was ook de beeldvorming
die in China werd gegeven. Een zeer beperkte visie van de werkelijkheid. Ik
herinner mij dat voor ik naar Oxford vertrok, ik altijd dacht dat er maar één
keuze was en één antwoord. De werkelijkheid is natuurlijk compleet anders,
echter wanneer je opgroeit in een land als China, is het moeilijk om hier achter
te komen. Gelukkig begint dit ook binnen China te veranderen. Ondanks alle
tegenwerking en goedbedoelde adviezen wilde ik deze documentaire echter toch
maken en niets kon mij daarvan afhouden.
In jouw boek De Gastvrije Sjamaan beschrijf je ook de positie van de Tibetaanse vrouwen. Deze is een stuk beter dan in veel andere landen.
In Tibet is de positie van vrouwen zeer
sterk. Zelfs zonder feministisch voorbeeld. Tibetanen zijn zeer respectvol naar
elkaar en vooral vrouwen dragen daar veel verantwoordelijkheid voor de
dagelijkse gang van zaken, het gezin, maar ook op vele andere punten. De
Tibetaanse samenleving is er een van mededogen. Ook het feit dat mannen in Tibet
meerdere vrouwen kunnen hebben betekent niet dat de Tibetaanse vrouwen een
minderwaardige positie bekleden. Dit is een middel om te overleven en niet
ongebruikelijk in Tibet, terwijl het in China absoluut ongewenst en zelfs
verboden is.
In Tibet komen dus nog steeds huwelijken met meerdere partners voor, je beschrijft dit ook in je boek. Hoe werkt dit in de praktijk?
In Tibet is het inderdaad gebruikelijk om als
vrouw meerdere echtgenoten te hebben, andersom komt overigens ook voor. Het is
iets dat zeer normaal is in de Tibetaanse samenleving, maar ook noodzakelijk. De
inkomsten voor een gezin zijn vaak zo klein dat het economisch en
maatschappelijk gewenst is om met meerdere mensen een gezin te vormen, zodat
overleving gegarandeerd is. Je hebt familie nodig om te kunnen blijven leven.
In de praktijk lijkt dit moeiteloos te functioneren. Een vrouw trouwt vaak met
meerdere broers tegelijkertijd, maar ik ken ook een Tibetaanse volkszanger die
twee zussen als vrouw had. De kinderen die uit dit soort huwelijken komen worden
gezien als deel van het gehele gezin en worden door iedereen gelijk behandeld.
Ik herinner mij dat toen ik vroeg hoe hier naar gekeken werd, dat men zeer
verbaasd was dat ik blijkbaar dacht dat de niet biologische vader of moeder het
kind anders zou behandelen. En in de praktijk is dat dus ook niet zo. Voor ons
zijn dit soort huwelijken moeilijk te begrijpen, maar in Tibet komen dit soort
huwelijken met meer dan een partner heel erg veel voor.
Wat was bij het schrijven van dit boek de grootste uitdaging?
Achteraf gezien denk ik dat de grootste
uitdaging lag in het behouden van de balans. Wat is de beste manier om de
Tibetaanse bevolking een stem te geven? Ik wilde dit respectvol doen. In Tibet,
maar ook in China hoef je niet te schreeuwen. Politiek is in het hart van het
leven, belangrijk is dus niet het volume maar het kiezen van de meest effectieve
manier. In de kunst is het belangrijk om een zachte en een stem vol mededogen te
laten horen.
Wat waren andere uitdagingen?
Er waren natuurlijk ook nog hele praktische
uitdagingen, zoals de omgeving, de natuur en bijvoorbeeld de cultuur. Maar ook
het aansturen van het team, dat ook uit een aantal Tibetaanse teamleden bestond,
was een uitdaging op zich. Ik probeerde bijvoorbeeld veel te veel om het het
team naar de zin te maken. Hier werd ik wel eens op gewezen, maar wat voor ons
vanzelfsprekend is, is dat voor Tibetanen zeker niet altijd. Ook was het niet
altijd gemakkelijk om het vertrouwen van de mensen te winnen. Tijdens mijn
verblijf leerde ik bijvoorbeeld een monnik uit het klooster kennen. Negen
maanden lang weigerde hij Chinees met mij te praten en moest ik me redden met
mijn hakkelende Tibetaans en vertalers. Na negen maanden belde hij me op een dag
op en sprak hij opeens vloeiend Chinees. Ik had zijn vertrouwen gewonnen en
vertrouwen is hier het meest belangrijk. Ze vertrouwden mij niet zomaar.
Komt De gastvrije sjamaan ook uit in China en hoe is hier op gereageerd?
De gastvrije sjamaan komt begin juni 2009 uit in China. Natuurlijk heeft het boek de gang door de ballotagecommissie moeten doorlopen en er waren zeven punten in het boek waar suggesties tot verbetering werden gegeven. Onder andere de stukken over polygamie zag de Chinese censuur als ongewenst. Als reden werd aangegeven dat het niet goed zou overkomen voor de Tibetanen als hierover werd geschreven. Ik moest hier wel een beetje om lachen. In de documentaire heb ik alles er ook in gelaten, dus in het boek zal ik ook niets veranderen of schrappen voor de Chinese editors.
Waren de Tibetanen die je in het boek aan het woord laat en wiens leven je laat zien zelf tevreden met het resultaat?
Voor zover dat mogelijk was hebben de
hoofdpersonen in De gastvrije sjamaan foto’s gezien en beelden op
YouTube. Ook hebben ze dingen gelezen en weten ze wat er in het boek staat. Al
het materiaal is besproken met de betrokkenen en ik heb toestemming van hen
allemaal, maar natuurlijk zal het nog steeds een verrassing zijn als het boek
daadwerkelijk uitkomt.
Inmiddels woon je weer afwisselend in China en de UK. Heb je nog contact met de Tibetanen uit jouw boek?
Jazeker. Ik hou regelmatig contact via e-mail
en telefoon en ook helpen we een aantal mensen die we toen hebben gevolgd en
leren kennen. Onder ander Lhakpa’s neefje van vijf, dat ook wordt beschreven in
het boek. Het kleine jongetje had een hartprobleem en zou zonder operatie zeker
overlijden. Uiteindelijk hebben we geld kunnen bemachtigen door middel van een
liefdevolle gift van een Engelse oudere dame. Dit was echt een geschenk uit de
hemel. Hij is inmiddels geopereerd en maakt het zeer goed. We hebben ook nog
geregeld dat deze donor het jongetje ook nog heeft ontmoet, dat was zeer
onroerend.
Als je één ding mocht noemen wat je van jouw ervaring in Tibet hebt geleerd, wat zou dit dan zijn?
De Tibetanen zijn een zeer bijzonder volk en ontzettend bescheiden. Maar wat ik echt heb meegenomen van mijn ervaringen is dat we, ondanks onze verschillende manieren van leven, we eigenlijk niet zo verschillend zijn. Wel is er meer invloed van het ego in de Westerse wereld, maar in hoofdlijnen hebben we dezelfde dromen, wensen en behoeften.
De gastvrije sjamaan
Auteur: Sun Shuyun
Oorspronkelijke titel: A Year in Tibet
Uitgever Mistral
ISBN: 978 90 499 5101 6
Paperback
Prijs: 18,95
Een Chinese documentairemaakster ervaart de kracht van boeddhistische rituelen in het dagelijkse leven in Tibet.
Sun Shuyun gaat een jaar naar Tibet om een documentaire te maken. Als Chinese verwacht ze de nodige vijandigheid tegen te komen. Ze is dan ook blij verrast door de open, gastvrije houding van sjamaan Tseten en zijn familie.
Een jaar lang leeft ze mee met het gezin, waarin drie broers één vrouw delen, met het reilen en zeilen van het huishouden, het binnenhalen van de oogst, de rituelen bij een overlijden. Ze is getuige van sjamaanrituelen om hagelbuien te verdrijven, kwalen te verhelpen en de goden gunstig te stemmen. En ze ervaart hoe er letterlijk geleefd wordt volgens de boeddhistische levensfilosofie van geven en niet oordelen, maar ook het schrijnende gebrek aan gezondheidszorg en de politieke spanningen.
Zelf blijkt ze de nodige vooroordelen te hebben opgedaan tijdens haar opvoeding onder het Mao-regime, en ze moet steeds opnieuw haar meningen herzien.
De gastvrije sjamaan biedt een
zeldzaam inkijkje in het Tibetaanse dagelijks leven, de kracht van het geloof en
het belang van rituelen.
Wil je reageren op dit interview?
Dat kan op het forum van Ezzulia, waar een apart topic is aangemaakt
voor de discussie over de boeken van Sun Shuyun.
Kijk
hiervoor op ons boekenforum.
Interviews
Op Ezzulia staan veel interviews en iedere week komen daar weer nieuwe bij. Kijk hier voor het overzicht van Kort & Krachtig en hier voor de grotere interviews.