Voor ik ga slapen is je eerste boek. Zou je je willen voorstellen aan de Nederlandse lezers?

Na mijn studie Natuurkunde aan de universiteit van Birmingham, heb ik in de gezondheidszorg gewerkt. Tot enkele jaren geleden was ik gespecialiseerd in het diagnosticeren en behandelen van slechthorende kinderen. Het was altijd mijn ambitie een boek te schrijven, dat uitgegeven zou worden. Terwijl mijn carrière mooi omhoog ging kreeg ik steeds minder tijd voor het schrijven. Het werd steeds onwaarschijnlijker dat ik mijn ambitie waar kon maken. Een paar jaar geleden kon ik een geweldige stap vooruit maken als hoofd van een afdeling. Ik realiseerde mij dat als ik dit zou doen, dat het nooit meer wat zou worden met het schrijven. Ik heb het aanbod afgeslagen en een andere baan genomen, parttime en op een lager niveau. Zo kreeg ik meer tijd en ruimte om te schrijven. Vanaf 2009 ligt mijn focus compleet op het schrijven.

 

Laten we bij het begin beginnen. Wat wilde je worden toen je nog een kind was?

Ik keek als klein jongetje naar buiten en zag de vuilnismannen langskomen. Dat leek mij ook wel wat. Later toen ik een jaar of tien was, wilde ik graag schrijver worden. Iemand zei mij dat dat wel leuk was als hobby, maar niet iets voor een baan. Op dat moment leek mij dat een verstandig advies. Na de middelbare school ben ik natuurkunde gaan studeren.

 

Kan je je herinneren wanneer je je eerste verhaal schreef?

Nee, dat ik kan mij niet herinneren. Ik weet nog wel de eerste keer dat iemand een verhaal van mij las en zei dat zo goed was dat het op een dag uitgegeven zou kunnen worden. Dat was mijn onderwijzeres Conway. Ze zei mij dat toen ik een jaar of tien, elf was. Helaas heeft ze mijn succes niet meer kunnen meemaken, ze is een paar jaar geleden overleden.

Als jongen las ik graag fantasyboeken zoals die van Tolkien en C.S. Lewis. Ik schreef toen een verhaal dat zwaar leunde op een populaire fantasy tv-serie uit die tijd. Het was een fantasy epos van ongeveer tien pagina’s. De tekeningen had ik er zelf bijgemaakt.

 

Voor ik ga slapen is je eerste gepubliceerde boek. Liggen er meer manuscripten in een lade van je bureau?

Ja, ik heb veel half afgemaakte verhalen op mijn harde schijf, omdat ik altijd ben blijven schrijven. Voornamelijk romans. Vaak schreef ik een paar bladzijden, waarna ik de interesse verloor om het verhaal verder te schrijven. De verhalen zijn sterk wisselend van kwaliteit. Ook een paar grotere verhalen geschreven van zo’n 30.000 woorden. Een paar jaar geleden heb ik mij gedurende acht maanden geconcentreerd op een boek. Uiteindelijk had ik 80.000 woorden geschreven en toch ben ik er niet mee verder gegaan. Het lijkt tijdverspilling maar dat is het niet. Ik heb daar veel van geleerd, de kunst van het schrijven en het ontdekken van mijn eigen stem.

De verhalen die er liggen ga ik niet meer afmaken, soms haal ik er wel een idee uit.

 

Welke genres hebben jouw voorkeur?

Ik lees van alles zowel fantasy, romans als thrillers. Bij het schrijven ga ik niet van te voren bedenken welk genre het moet worden. Ik begin met schrijven, schrijf het verhaal dat ik wil vertellen en pas later zie ik welke kant het op gaat. Daarna komt het label.

Hetzelfde gebeurde bij Voor ik ga slapen. Ik had niet van te voren bedacht dat ik een thriller zou schrijven. Het verhaal kwam ‘vanzelf’ bij mij.

Ik heb altijd van boeken gehouden die je in het verhaal trekken, een fantastisch verhaal vertellen, en ervoor zorgen dat je zo snel mogelijk wilt doorlezen. Natuurlijk mag de twist niet ontbreken, er moet iets inzitten dat niet klopt. Deze kenmerken vind je bij boeken in verschillende genres: thrillers, science fiction, fantasy en literatuur.

Tijdens het schrijven gaat mijn interesse uit naar de mensen, het individu, iemands identiteit, gevoel van eigenwaarde. Op de een of andere manier kom ik dan toch steeds uit bij een thriller.

 

Heb je ooit meegedaan aan een schrijfwedstrijd?

Niet als volwassene, maar wel als kind op school. Ooit heb ik wel eens een verhaal naar een tijdschrift gestuurd. Ik ben mijn ergste criticus en ik vind het lastig om dingen te laten beoordelen door iemand anders. Ik vermijd het risico van een afwijzing. Daarbij komt dat de meeste wedstrijden voor korte verhalen zijn. Ik ben pas sinds kort geïnteresseerd in het lezen van korte verhalen. Het schrijven van korte verhalen is erg moeilijk. Zelfs gerenommeerde auteurs onderschatten dat. In een beperkt aantal woorden moet je een hele wereld neerzetten en een verhaal vertellen. Ook daarom heb ik nooit meegedaan...

 

Je bent naar de Faber Academy geweest. Is het iets dat je aankomende schrijvers zou aanraden?

Ja ik zou het iedereen aanraden. Al moet je wel blijven opletten. Sommigen dachten dat het de snelste weg was om uitgegeven te worden, omdat de Faber Academy van een uitgeverij is. Ze dachten dat hun boek automatisch uitgeven zou worden. Hetgeen niet het geval was. Dat was voor die mensen een enorme teleurstelling. Voor mij was het hard werken en een geweldige kans. We kregen les van gevestigde auteurs zoals bijvoorbeeld Mark Billingham. Zij lieten zien hoe het leven van een schrijver er uit ziet en hoe zij werken. Ik was daar omringd door mensen die net zo over schrijven denken als ik. Die het net zo serieus nemen. En hetzelfde nastreven. Ik zag mijzelf voor het eerst als schrijver. Ik denk dat dat het belangrijkste is dat ik daar geleerd heb: erkennen dat ik in de eerste plaats een schrijver ben. Vanaf dat moment stelde ik mij, bij ontmoetingen met nieuwe mensen, voor als auteur. Al was er nog niets van mij uitgeven. Het was een soort rite de passage. Ik wilde graag dat een boek van mij uitgegeven werd en daarmee een bepaalde grens overstappen. De Faber academy hielp mij hierbij.

Dat Voor ik ga slapen is uitgegeven is de realisatie van mijn droom. Ik realiseer mij nu ook dat als je je droom uit wil laten komen dat je daar hard voor moet werken. Dit is iets wat weinigen begrijpen. Het geheim van het uitgeven van een boek is het schrijven van een goed boek. Er is geen short cut, Je kan niet de hele dag nadenken en fantaseren. Het gaat om uur na uur schrijven, schrijven en nog eens schrijven. Ondertussen wetend dat 60% of meer van wat je schrijft niet in het uiteindelijke boek terecht zal komen. Dat is erg frustrerend. Ik vertel dit ook altijd aan de studenten die ik hierover les geef. Het is een belangrijke les en iets waar alle schrijvers mee te maken hebben. Je moet veel lezen en nog veel meer veel schrijven. Dat is wat de Faber Academy je kan leren.

Voor ik ga slapen gaat over een vrouw die geen herinneringen heeft. Hoe ben je op het idee gekomen een boek te schrijven over geheugenverlies?

Ik wilde aan een compleet nieuw project beginnen toen ik naar de Faber Academy ging. Lange tijd had ik geen ideeën. Tot mijn partner kwam met het tijdschrift The Economist, met daarin stond een necrologie van Henry Molaison (NS: The Economist, 18-12-2008). Deze man stierf op 82-jarige leeftijd. Van jongs af aan leed hij aan een ernstige vorm van epilepsie. Na een experimentele hersenoperatie op 27-jarige leeftijd kon hij geen nieuwe herinneringen meer opslaan. Hij had geen geheugen meer. Ik werd getroffen door zijn verhaal en bedacht mij hoeveel van zijn leven hij zich niet meer kon herinneren. Hoe vaak hij wakker werd terwijl hij dacht dat hij 27 was. Zonder herinnering aan de tijd daarna.

Ik moest toen denken aan een vrouw die in de spiegel keek. Dat werd uiteindelijk de openingsscène van het boek.
Het artikel en de gedachten die ik erbij kreeg gaf mij een vehikel om te schrijven over een aantal issues die mij al een tijdje interesseren zoals identiteit, gevoel van eigenwaarde en de huiselijke omgeving. Ik wilde een rustig boek schrijven, zonder achtervolgingen en helikopter ongelukken enz. Ik wilde een huiselijke omgeving, op het claustrofobische af.

 

Heb je onderzoek gedaan en waar bestond het onderzoek uit voordat je Voor ik ga slapen schreef?

Ik heb veel met andere mensen hier over gesproken en natuurlijk veel over geheugenverlies en de werking van het brein gelezen. En over hoe we denken dat het geheugen werkt en herinneringen worden opgeslagen. Tijdens het schrijven heb ik expres niets meer gelezen over de zaak Henry Molasion. Op dit vlak ben ik bijgelovig en wilde niet beïnvloed worden door zijn verhaal. Ik wilde mijn eigen fictie verhaal schrijven. Pas toen mijn boek klaar was heb ik meer over hem gelezen.

 

Was het moeilijk voor je om vanuit het perspectief van een vrouw te schrijven?

Ik wilde het boek graag in de eerste persoon schrijven. Vanuit de 3e persoon zou het een ander boek geweest geworden. Mijn doel was dat de lezer dezelfde ontdekkingstocht zou maken als de hoofdpersoon. Ik wilde graag vanuit het perspectief vanuit een vrouw schrijven. Het was het moeilijkst om in het hoofd te kruipen van iemand met geheugenverlies. Ik vond het niet moeilijk om vanuit een vrouw te schrijven. Mijn bedoeling was dat mensen tijdens het lezen niet door zouden hebben dat het verhaal door een man geschreven was. Het moest overtuigend zijn anders zou het boek in mijn ogen mislukt zijn. Hiermee legde ik een grote druk op mijzelf. Een paar dingen heb ik nagevraagd bij vriendinnen. Hier en daar hadden ze wat commentaar. Tot mijn blijdschap enkel over kleine dingetjes.

Volgens mij vallen de verschillen in gevoelens tussen man en vrouw overigens reuze mee. Mensen denken altijd dat het verschil heel groot is. Mannen praten minder over bepaalde zaken, maar hebben daar wel gevoelens erover en zijn er zeker mee bezig. Hun gevoelens verschillen volgens mij niet veel van die van vrouwen. Neem bijvoorbeeld ouder worden. Christine, de hoofdpersoon in Voor ik ga slapen is 47. Als ze wakker wordt denkt ze dat ze nog 17 is en schrikt enorm van het oude hoofd dat ze ziet in de spiegel.

Ik schreef het boek toen ik de veertig naderde en nadacht over ouder worden. Voor mij voelde veertig als een mijlpaal. De volgende mijlpaal is vijftig, terwijl ik mij soms nog twintig voel. Als je ouder wordt, verandert je lichaam, je kan minder. In Voor ik ga slapen heb ik gebruik gemaakt van mijn ervaringen en onzekerheden.

 

Wat is volgens jou het hoofdthema van het boek?

De waarheid, het begrip waarheid en de verhalen die we over ons zelf vertellen. Ik ben geïntrigeerd door het feit dat wat indruk op ons maakte niet altijd hetzelfde is als wat er echt gebeurde in een bepaalde situatie. Het is zoals onze herinnering en wat andere er ons over vertellen. Twee mensen kunnen hetzelfde meemaken, maar alle twee houden ze er een andere herinnering er aan over. De waarheid zoals wij die waarnemen is niet objectief.

Mijn oom had Alzheimer. We zagen hem aftakelen en dat zijn geheugen steeds slechter werd. Onlangs is hij overleden. Pas realiseerde ik mij dat dat is waar Voor ik ga slapen over gaat. Neem het geval waarin er iets naars is gebeurd, waar iemand erg overstuur van kan raken, maar het zich niet meer kan herinneren. Is het dan belangrijk de waarheid te vertellen of beter om te liegen?

Mensen vertellen Christine in het boek niet de waarheid, daar ze hebben hun redenen voor. Ik stel in Voor ik ga slapen slechts de vragen, geef bewust geen antwoorden. Is het gerechtvaardigd om te liegen tegen Christine en op die manier haar gevoelens te sparen, of moet haar de waarheid verteld worden, hoe pijnlijk die ook is?

 

Was je vanaf het begin al van plan een thriller te schrijven?

Het ging vanzelf. Ik was er niet bewust mee bezig, ik ga nooit achter mijn bureau zitten met het idee over een bepaald persoon te schrijven of in een bepaald genre. In eerste instantie speelde ik met het idee een boek te schrijven waarin heel veel gebeurde. De openingsscène kwam vanzelf bij mij boven. Ik las iets over de oorzaken van geheugenverlies. Geheugenverlies kan veroorzaakt worden door een lichamelijk of psychisch trauma. Vervolgens overdacht ik wat er kon gebeuren als iemand met geheugenverlies verteld wordt dat het veroorzaakt is door een bepaalde gebeurtenis terwijl er eigenlijk iets anders gebeurd was. Ik bedacht ook hoe eenvoudig het is om te liegen tegen iemand die geen herinneringen heeft. Hierna kreeg het boek vorm en ging het al snel een bepaalde kant op, in de richting van een thriller. Al doende leerde ik dat je de personages niet kan forceren bepaalde dingen te doen. Ik weet dat het raar klinkt om dit te zeggen, omdat je als schrijver de personages zelf vormgeeft. Ik nam van te voren de beslissing niet alles tot in detail vast te leggen en het verhaal zichzelf te laten ontvouwen.

Schrijven aan Voor ik ga slapen laat zich het beste vergelijken met rijden in het donker. Ik wist waar ik naar toe ging, maar ik kon slechts een klein stukje van de weg voor mij zien. Het leek op rijden van Londen naar Edinburgh. Ik weet dat ik dan langs Oxford kom en waarschijnlijk ook langs Sheffield, maar welke wegen ik precies neem, weet ik nog niet. Ik weet tot op bepaalde hoogte wel hoe de plot gaat maar niet alle details. Op bepaalde punten tijdens het schrijven werd ik aangenaam verrast. Er gebeurde dingen die ik niet had zien aankomen. Dat vast klinkt erg raar. Achteraf klopte het en was het goed. Naar mijn idee verlies je de mogelijkheid je te laten verrassen door het verhaal, als je teveel van te voren wilt plannen.

Wie is jouw favoriete auteur?

Margaret Atwood. Zij overstijgt de genres. Haar boek Alias Grace is zowel een thriller, een historische roman als literatuur. Ik bewonder haar omdat ze een grote auteur is. Zo’n tien jaar geleden las ik The Handmaid’s Tale. Terwijl ik het boek las, dacht ik er aan hoe ik zelf altijd een boek had willen schrijven. En vroeg mij af waarom ik het nog niet gedaan had. Dat boek verbond mij weer met de ambitie uit mijn jeugd om een schrijver te worden.

 

Wat lees je op dit moment?

Ik heb in het vliegtuig hier naar toe Gone uitgelezen, een boek van de Australische schrijfster Jennifer Mills. We ontmoetten elkaar op een Australisch schrijversfestival. Na afloop stuurde zij mij haar boek. Prachtig boek.

Vorig jaar heb ik een fantastisch non fictie boek gelezen. Paradoxical Undressing. Kristin Hersh, lid van de band Throwing Muses, schrijft hierin over een jaar uit haar leven. Ik vind het boek geweldig, niet alleen omdat ik fan ben van de band, maar ook omdat het boek zich laat lezen als fictie. Goed geschreven.

 

Op de flaptekst van Voor ik ga slapen staat dat het boek verfilmd wordt. Kan je hier meer over vertellen?

Bij het maken van films is niet zeker, zolang de camera’s nog niet draaien, ik wil dus nog wel een slag om de arm houden wat betreft de film. De rechten zijn verkocht. Het script is geschreven en is briljant. Men is nu bezig met de casting. Ik heb al wat namen gehoord, maar kan er nog niets over vertellen. Het is ook nog niet bekend wanneer de opnames beginnen of wanneer de film te zien zal zijn in de bioscoop.

 

Heb je het script voor de film zelf geschreven?

Ik heb niet zelf het script geschreven. Al heb ik ongeveer twee minuten met de gedachte gespeeld. Ik realiseerde mij al snel dat het heel anders is om een roman te schrijven dan om een script te schrijven. Het is vergelijkbaar met het verschil tussen een roman en een kort verhaal. Verschillende manier van verhaal vertellen en anders schrijven. Ik vond het spannend te lezen wat iemand anders met de situatie en de personages heeft gedaan. Rowan Joffe schreef het script en is tevens de regisseur. Hiervoor schreef hij het script voor The American (NS regie Anton Corbijn) en regisseerde hij Brighton Rock waarvoor hij eveneens het script schreef. Rowan Joffe is echt goed, ik weet dat mijn verhaal in goede handen is. Mensen vragen mij of ik het erg vind dat er dingen veranderd worden aan het verhaal. Ik vind het niet erg zolang de ziel en het hart van het boek intact blijft. Dat is gelukt: het script is goed, de ziel en het hart zijn gebleven. Natuurlijk zijn er verschillen maar die zijn oké. Het gaat een geweldige film worden.

 

Laatste vraag: ben je al bezig met een nieuw boek? Kan je er meer over vertellen?

Ik ben bezig met een nieuw boek maar ik kan er nog niet te veel over vertellen. Het is wederom een psychologische thriller omdat dat mijn interesse heeft. Over gewone, normale mensen in een gewone wereld die zichzelf in een buitengewone situatie bevinden. Dat intrigeert mij. Ik ga ook in dit boek verder met thema’s als het gevoel van eigenwaarde, identiteit, wie zijn wij. Het heeft beslist hetzelfde DNA, maar dan in een andere wereld met compleet andere mensen. Minder claustrofobisch. Mijn route gaat deze keer voornamelijk langs b-wegen. Waarschijnlijk ben ik ergens bij Birmingham. Al wil ik ook andere delen van de wereld gaan ontdekken. Misschien ga ik nog naar andere eilanden…

 

Foto 1: N Ib
Foto 2 & 3: Graham Jepson
Met dank aan: Uitgeverij Anthos

      

---

Voor ik ga slapen
Auteur: S.J. Watson
Oorspronkelijke titel: Before I Go To Sleep
Uitgeverij Anthos
Vertaling: Caecile de Hoog
ISBN: 978 90 414 1724 4
Paperback
Prijs: € 19,95
Verschenen: juli 2011

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Christine wordt s ochtends wakker in een vreemd bed, in een vreemd huis, naast een man die ze niet kent. Ze herinnert zich niets van wat er die nacht is gebeurd en besluit snel haar kleren aan te trekken en naar huis te gaan. Maar dan ziet ze zichzelf in de spiegel. Christine herkent zichzelf niet: ze is veel ouder dan ze dacht.

De man vertelt haar dat hij Ben heet en dat ze al tweeëntwintig jaar getrouwd zijn. Dat ze in haar eigen huis is. En dat haar geheugen jaren geleden is aangetast door een ernstig ongeluk. Elke nacht als Christine gaat slapen worden haar herinneringen gewist. Elke ochtend opnieuw moet iemand haar vertellen wie ze is.

 

---