Je bent van origine actrice. Waarom ben je een boek gaan schrijven? Wat vind je leuker, acteren of schrijven?

De tijd was rijp om een boek te schrijven. Ik acteerde al drieëntwintig jaar en schreef ook al zo lang, maar voornamelijk scenario’s . Ongeveer zes jaar geleden veranderde mijn leven op allerlei vlakken. Daarnaast was ik teleurgesteld in het acteren en de veranderingen in dat vak. Ik was er erg aan toe om mijn creatieve leven een nieuwe, positieve impuls te geven. Ik wilde iets doen zonder dat ik tegen hoge verwachtingen moest opboksen. Gewoon zonder druk van buitenaf aan de slag. Ik kwam op een volksuniversiteit terecht waar ik twee blokken volgde van de cursus ‘Exploring fiction’. Tijdens het tweede blok had ik al een half boek geschreven. Ondanks dat het niet gepubliceerd is, waren de reacties heel goed en dat gaf me zelfvertrouwen. Toen God een konijn was komt voort uit dat eerste probeersel. Beide boeken zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Het ene had niet bestaan zonder het andere.

En dan acteren of schrijven? Voor zover ik weet doe ik het nog steeds allebei! Zowel in acteren als in schrijven kan ik mijn ei kwijt. Misschien dat schrijven een wat authentiekere uitlaatklep is.

 

Toen god een konijn was wordt verteld door hoofdpersoon Elly. Het eerste deel van het boek gaat over haar jeugd. Was het moeilijk om je te verplaatsen in een kind?

Nee, dat was totaal niet moeilijk. Buiten dat ik een neefje en nichtje heb die dezelfde leeftijd hebben als de karakters in het boek, was mijn vader ernstig ziek toen ik werkte aan Toen God een konijn was. Als je wordt geconfronteerd met de sterfelijkheid van een ouder, dan voelt je verdriet als het verdriet van een kind. Herinneringen uit mijn jeugd kwamen aan de lopende band naar boven.

 

Hoofdpersoon Elly is in haar kindertijd op zoek naar God en probeert een helder beeld te krijgen van wie hij is. Ben je zelf gelovig?

Ik ben niet gelovig, wel spiritueel. Ik lijk in dat opzicht op het personage van Arthur, ik geloof dat er ‘iets’ bestaat – het ‘iets’ dat ons begripsvermogen te boven gaat en het geheim van het bestaan met zich meedraagt. De natuur heeft zoveel spiritualiteit in zich en geeft mij de meeste antwoorden op mijn levensvragen. Uiteindelijk grijpt alles in elkaar.

 

Elly heeft als kind een konijn als huisdier waar ze erg aan gehecht is. Waarom heb je gekozen voor een konijn en bijvoorbeeld niet voor een hond of ander dier?

Toen ik drie jaar oud was, had ik een huisdier. Uiteraard was dat een konijn. Een grote Belgische Haas die ik Sarah noemde. Dat beestje stond model voor het konijn van Elly. Op een dag was mijn konijn verdwenen. Mijn ouders vertelden me dat Sarah was weggelopen. Dat bleek een leugentje om bestwil. Pas jaren later vertelden ze me dat ze het konijn weg hadden moeten doen omdat mijn broer er allergisch voor was. Zo wreed.

 

Elly’s buurman meneer Golan liegt tegen haar over zijn verleden en dat raakt haar enorm. Kun je je zelf de eerste keer herinneren dat iemand tegen je loog en wat deed dat met je?

Ik kan me dat moment herinneren, hoewel het niet echt een leugen was. Ik had op een gegeven moment een gesprek met mijn vader en vroeg hem waarom hij me nooit had gewaarschuwd dat het leven soms zo vreselijk kan zijn. Hij antwoordde dat ik hem toch niet geloofd zou hebben als hij me dat had verteld. Daar had hij een punt...

 

Elly’s ouders zijn hele lieve mensen. Haar vader heeft een pessimistischer karakter dan haar moeder. Ben jij iemand waarbij het glas altijd halfvol of halfleeg is? Hoe ga je om met tegenslagen in je leven?

Ik zou mezelf wel een optimist willen noemen. Ik was een idealist, maar nu ben ik een pragmatische optimist. Ik ben niet cynisch. Ik heb wel eens sombere buien die ik eigenlijk ook wel lekker vind. Niks mis met een beetje sippen op zijn tijd.

Hoe ga ik om met tegenslagen? Dat verloopt bij mij in fases. Eerst raak ik gestrest, vervolgens ga ik janken en daarna is het tijd voor de welbekende schop onder de kont, poets ik mezelf op en ga weer door. Het doorgaan en de draad weer oppikken is heel belangrijk denk ik. Het helpt je naar de volgende dag en op die nieuwe dag kun je de zaken vaak alweer vanuit een heel ander perspectief bekijken.

 

Elly’s ouders zijn gekoppeld door de zus van haar vader. Geloof jij erin dat ‘koppelen’ kan werken? Ben je zelf wel eens gekoppeld en werkte het?

Ja, ja en ja en het hoe en wat houd ik lekker voor mezelf (lacht).

 

Eigenlijk is de zus van Elly’s vader smoorverliefd op Elly’s moeder, maar die liefde wordt niet op die manier beantwoord. Heb jij zelf wel eens onbeantwoorde liefde meegemaakt?

Ik geloof niet dat ik dat al eens heb meegemaakt – ik kan het me in ieder geval niet herinneren. En mocht het toch zo zijn, dan is mijn hart blijkbaar goed genezen.

 

Elly’s vader is advocaat en lijdt er vreselijk onder dat hij een beoordelingsfout heeft gemaakt en vrijspraak heeft gekregen voor iemand die toch schuldig was. Hoe kijk jij aan tegen advocaten die willens en wetens een schuldig persoon verdedigen?

Dat vind ik een hele lastige vraag. We hanteren in de UK de principes ‘je bent onschuldig totdat het tegendeel is bewezen’ en ‘iedereen heeft recht op verdediging’ – ook als we zeker weten dat een persoon schuldig is – en dat is eigenlijk verbazingwekkend. De rechtspraak in de EU is daar trouwens ook op gebaseerd. Als ik een advocaat was dan zou ik het denk ik heel moeilijk vinden om iemand te verdedigen waarvan ik wist dat ie een gewelds- of seksueel delict heeft gepleegd zonder daar spijt van te hebben.

 

De vriendschap tussen Elly en haar jeugdvriendinnetje Jenny Penny loopt als een rode draad door het boek. Hoe zie jij vriendschap, als een dynamisch proces waarbij mensen in de loop van je leven afvallen en bijkomen of geloof jij in de ‘eeuwige’ vriendschap?

Ik geloof in beide. Ik neem vriendschap heel serieus. Ik heb vrienden die al zo’n beetje mijn hele leven meegaan; ik heb ook vriendschappen gehad die maar een paar jaar of zelfs nog korter houdbaar bleken. Ik ben van mening dat vriendschap niet geforceerd moet zijn. Het leven is geen statisch proces en is aan verandering onderhevig. Daardoor kan het zijn dat bepaalde vriendschappen niet meer werken of passen bij de fase van je leven waar je op dat moment in zit. Dat betekent echter niet dat die vriendschappen niet waardevol waren. Integendeel zelfs. Het betekent dat er een match was voor een bepaalde periode en dat was goed. Daarna is het ook prima om ieder weer je eigen weg te gaan.

De ouders van Elly winnen op een gegeven moment een groot geldbedrag. Vind jij dat geld gelukkig maakt? Waarom wel of niet?

Geld op zichzelf maakt denk ik niet gelukkig maar het kan wel een middel tot geluk zijn. Het verschaft namelijk een zekere mate van vrijheid – keuzevrijheid – waar mensen blij van kunnen worden. Maar er zit ook nog een andere kant aan geld, het kan sommige mensen ook in een neerwaartse spiraal brengen. Het kan ze doelloos maken omdat hun bedje al gespreid is. Dat is voor mij het tegenovergestelde van vrijheid. Het ligt er dus maar net aan wat voor soort mens je bent of geld een middel is tot geluk of niet.

 

In het tweede deel van het boek speelt 9/11 een belangrijke rol. Kun je je nog herinneren waar je was en wat je deed op het moment van de aanslagen? Waarom heb je ervoor gekozen om 9/11 in het boek te verwerken?

Ik heb ervoor gekozen om te schrijven over 9/11 omdat ik het boek wilde laten aanvoelen als een memoir. Door het tijdframe waarin het zich afspeelt zou het raar zijn als ik niet over de terroristische aanslagen had geschreven, mede ook omdat een van de thema’s in het boek geweld is (en daardoor ook de gevoelloosheid die bij geweld komt kijken). Het boek begint bij Elly’s geboorte in 1968 en ik heb drie momenten van geweld aangehaald die in dat jaar daadwerkelijk plaatsvonden. Daarna vindt een onverwacht ongeluk plaats waar de grootouders van Elly bij omkomen, gevolgd door de politieke bombardementen in de jaren ’70. Daarna komen de donkere lijnen van misbruik aan de orde en vervolgens de dood van John Lennon en prinses Di etc. – Op al die momenten slaat het geweld terug op de onschuldige voorstedelijke familie waar Elly onderdeel van uitmaakt – een aardige familie, zo liefdevol, en zo naïef, totdat ze worden overspoeld door de donkere zwarte golf van geweld die ook bij de wereld hoort. De zwartheid van 9/11. Als het tijdspad van het boek na 2001 had gelegen dan zou ik hebben geschreven over de gruwelijkheden op Bali in 2002, Madrid 2004 of Londen in juli 2005. Het geweld in het boek is vergelijkbaar met het geweld in het echte leven. Agressie bestaat nu eenmaal en zal er altijd zijn. Door te schrijven over zo’n traumatische, historische gebeurtenis leg je jezelf als schrijver een grote verantwoordelijkheid op. Daarom geef ik geen commentaar, en veroordeel ik niet. Ik liet me leiden door eerlijkheid en respect bij het schrijven van die verhaallijn en heb daarom mijn eigen belevenissen van die dag een-op-een gebruikt. Zo kon ik de gebeurtenissen waarheidsgetrouw weergeven. Ik stond die dag op en liep richting Soho, van daaruit dwaalde ik af richting Cross Road, stopte niet bij boekhandel Zwemmer, kocht tickets voor de tentoonstelling van Vermeer, ging naar Bar Italia enzovoorts... Daar heb ik de gruwelijkheden van die dag bekeken.

 

Elly’s broer is vermist na de aanslagen op de Twin Towers. Zijn familie gaat kapot aan de onzekerheid, leeft hij nog of is hij omgekomen? Wat is erger in jouw ogen, leven tussen hoop en vrees of de zekerheid van de dood?

Ik kan daar geen stellig antwoord op geven omdat ik nog nooit zo’n traumatische ervaring heb meegemaakt en ik hoop er ook nooit mee geconfronteerd te worden. Ik heb wel gelezen dat de mens zekerheid verkiest boven onzekerheid en de voorkeur geeft aan oplossingen en een zekere afronding, hoe pijnlijk dat ook is. Dat zou dus betekenen dat de zekerheid van de dood de voorkeur heeft.

 

Geheugenverlies is ook een onderwerp dat een rol speelt in het boek. Heb je je in het onderwerp verdiept?

Het onderwerp is zo veelomvattend, en ik ben geen psycholoog of wetenschapper dus ik ben geen deskundige op dat gebied. Het is duidelijk dat sommige elementen van het menselijke brein even raadselachtig en moeilijk in kaart te brengen zijn als de oceaan. Ik heb de informatie die ik nodig had voor mijn boek gevonden en gebruikt. Ik heb me in een bepaald element van geheugenverlies verdiept – een staat waarin het geheugenverlies nog omkeerbaar is en waarin door geur, smaak of een moment, bepaalde herinneringen worden getriggerd. Een boek waar ik veel aan heb gehad was Searching for Memory van Daniel L. Schacter.

 

Verlang je net als Elly wel eens terug naar je kindertijd toen het leven nog overzichtelijk en ‘simpel’ was?

Eerlijk gezegd verlang ik niet terug naar mijn kindertijd of welke andere tijd dan ook, maar ik heb inmiddels een leeftijd bereikt waarop ik terug kan kijken en commentaar kan leveren op de verschillende periodes in mijn leven. Ik kan zien dat sommige dingen vandaag de dag beter zijn dan vroeger, terwijl andere dingen juist weer zijn verslechterd. Om een voorbeeld te geven, het gebrek aan manieren, compassie voor andere mensen, de zorg voor ouderen, die dingen zijn duidelijk in een neerwaartse spiraal terecht gekomen. Uitkeringen nemen toe in plaats van af. Er is geen reden om trots te zijn op al deze ontwikkelingen. Maar de verbazingwekkende vooruitgang in de gezondheidszorg en wetenschap zijn daarentegen weer fantastisch. Ook de verbetering van de positie van homo’s en de verrijking die het echte multiculturalisme in onze steden brengt, is absoluut iets om trots op te zijn.

 

Er komen in het boek veel grote levensthema’s voor als leven, dood, liefde, vriendschap, ziekte etc. Toch zit er ook heel veel humor in het boek dat het geheel wat luchtiger maakt. Is humor voor jou zelf ook een overlevingsstrategie op moeilijke momenten?

Het leven is absurd. Kostbaar, maar absurd. De meest vreselijke gebeurtenissen brachten vaak ook de grappigste momenten met zich mee. Ik denk dat het lachen begint, als je niet meer kunt huilen en je tranen op zijn. Ben ik grappig? Dat zou je aan mijn vrienden moeten vragen. Over het algemeen vind ik mezelf aangenaam gezelschap en vermaak ik me kostelijk met mij...

 

 

Foto: Patricia Niven
Met dank aan: Uitgeverij Orlando

Eindredactie: Gerd Boeren 

 

 

 

---

Toen God een konijn was
Auteur: Sarah Winman
Oorspronkelijke titel: When God was a Rabbit
Uitgeverij Orlando
Vertaling: Miebeth van Horn
ISBN: 978 90 229 5992 3
Paperback
Prijs: € 15,00
Verschenen: september 2011

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

1968. Het jaar dat heel Parijs de straat opgaat. Het jaar dat Martin Luther King zijn leven verliest om een droom. Het jaar dat Eleanor Maud Portman wordt geboren.

Het wereldbeeld van de jonge Elly wordt gevormd door de mensen om haar heen: haar liefhebbende maar hinderlijk afwezige ouders; een beste vriendin die naar patat ruikt; een lesbische tante die filmster is, een oude joodse buurman die het niet zo nauw neemt met de waarheid; een bejaarde dandy die al dansend haar leven in komt, meteen gevolgd door een Shirley Bassey-imitator, en, natuurlijk, een konijn dat god heet. In een kindertijd die zowel gewoon is als buitengewoon, is Elly's enige constante haar broer Joe. Twintig jaar later zijn Elly en Joe volwassen en nog net zo close als ze altijd waren. Totdat, op een zonnige ochtend, een wereldschokkende gebeurtenis hun band voor altijd dreigt te verbreken.

Toen God een konijn was is een roman over een kindertijd, over opgroeien, over vriendschap en familie, triomf en tragedie en alles daartussenin. Maar bovenal is het een roman over de liefde in al haar vormen.
    

---