Jouw beslissing om dit aangrijpende historische verhaal te schrijven, gebaseerd op heel veel gedegen research in een ander werelddeel, is niet heel voor de hand liggend voor iemand met een artiesten-managementbureau.

“Dat is waar. Het vuurtje werd aangewakkerd toen liedjesschrijver Desmond Child, met wie ik veel samenwerk, vond dat ik na twintig jaar anderen helpen hun verhaal aan de buitenwereld te vertellen nu iets moest doen met mijn eigen verhaal. Hij vroeg me simpelweg: ‘Ruta, wat is jouw verhaal?’ Ik werkte al een eeuwigheid in de muziekindustrie, waar ik genoot van het werken met creatieve mensen. Voor mij was dit heel veilig. Maar mijn droom was altijd om schrijver te zijn.”

 

Waarom is dit jouw verhaal?

“Tijdens mijn familiebezoek aan Litouwen in 2005 kreeg ik te horen dat na de vlucht van mijn grootvader andere familieleden bestempeld werden tot vijand van de staat en zijn weggevoerd naar Russische concentratiekampen. Onder Stalins regime zijn twintig miljoen mensen omgebracht, maar de verhalen achter deze misdaden zijn veel minder bekend dan die van Hitler. Ik realiseerde me dat dit verhaal misschien niet mijn eigen verhaal is, maar wel gaat over mijn familie. En dit verhaal moest verteld worden.”

 

Je boek is gebaseerd op vele gesprekken met overlevenden. Waarom werd het geen non-fictie boek?

“Dat had ook gekund, maar ik vind fictie een zeer krachtige vorm om dit verhaal te vertellen. Ik wilde de lezer meenemen op een reis, een ervaring laten meemaken. Ook speelde mee dat de overlevenden die ik sprak nog steeds erg bang waren. Ze hadden feitelijk tot 1990, toen Litouwen weer op de kaart werd gezet en niet meer bezet was door de Russen, nooit over de terreur kunnen spreken. Ze wilden hun verhaal dolgraag vertellen, want dit was misschien wel hun enige kans. Maar ik moest ze beloven dat hun namen niet genoemd zouden worden.”

 

Waarom koos je voor een tiener als hoofdpersoon?

“De meeste mensen die ik interviewde, waren destijds tieners. In de kampen bleken de tieners degenen te zijn die de groepen gevangenen op de been hielden. Zij waren de vechters, hadden de meeste energie en een enorme wilskracht om te overleven. Het was dus niet meer dan logisch om de vijftienjarige Lina als verteller te kiezen, omdat het verhaal draait om het behoud van hoop - ook onder de meest barre omstandigheden.”

 

Wat heb je gedaan om je in te leven in de kampverschrikkingen?

“Ik heb me, samen met een groep Letse studenten, een weekend laten opsluiten in een simulatie van een Russisch strafkamp. We moesten een document ondertekenen waarmee we instemden met wat er in het kamp zou gebeuren. In mijn naïviteit dacht ik dat ik onder dergelijke omstandigheden een nobel mens zou zijn, die anderen zou helpen. Maar dat was niet zo. Ze sloegen ons, kleineerden ons en hadden mijn geest binnen een kwartier gebroken. Binnen een kwartier! En toen één van de studenten mij om hulp smeekte, keek ik de andere kant op. De angst verlamde me. Ik weet nu dat ik de verschrikkingen nooit zou hebben overleefd. Dat maakt mijn bewondering voor hen die wel overleefden heel groot.”

 

Hoe bepaalde je wie in het boek zou overleven en wie niet?

“In mijn eerste versie ging iedereen dood, behalve Lina. Mijn redacteur vond dat wel erg zwaar en wilde meer hoop in het verhaal. Ik laat bijvoorbeeld van een enkeling in het midden of hij overleden is of niet, omdat men in die tijd vaak hoorde dat iemand was omgekomen die jaren later opeens toch weer levend opdook. En het niet verliezen van die hoop is een heel belangrijk thema in het boek.”

Interessant detail: er figureren 33 schilderijen van Munch in het verhaal.

“Edvard Munch is één van mijn favoriete kunstenaars. Zijn werk ging over liefde, hoop, pijn, dood en lijden. Voor mij was het een aha-moment om hem in het verhaal te verweven, als het grote voorbeeld van Lina. Zij maakte tekeningen van de verschrikkingen en liet die het kamp uitsmokkelen.”

 

Wat betekent jouw Litouwse achtergrond voor jou?

“Met een naam als Ruta Sepetys heb je altijd wat uit te leggen. Ik spreek de taal echter niet; mijn moeder is Amerikaanse en de voertaal bij ons thuis was gewoon Engels. Wel voel ik me zeer vereerd dat ik dit verhaal over Litouwen de wereld in heb kunnen sturen, maar: het is niet mijn persoonlijke verhaal.”

 

In hoeverre is dit boek ook jouw familiegeschiedenis?

“Het verhaal van Joanna in het boek, het nichtje van Lina dat met haar familie naar het Westen kan vluchten, is het verhaal van mijn vader. Ik weet dat ik mijn leven en vrijheid te danken heb aan mijn familieleden in Litouwen, die daar vreselijk voor gestraft zijn. Mijn grootvader, een hoge officier, ontvluchtte het land met zijn gezin, maar keerde later terug om nog twee jaar als partizaan te vechten voor onafhankelijkheid. Ik heb het boek aan hem opgedragen.”

 

Wat hoop je dat je boek teweeg brengt?

“Ik wil graag dat de wereld dit deel van de geschiedenis leert kennen, dus ik hoop op een sneeuwbaleffect. Het zou mooi zijn als er meer verhalen over de slachtoffers van Stalin naar buiten komen.”

 

Heb je voor jezelf alweer nieuwe projecten op stapel staan?

“Zeker weten. Ik ben nu in de herschrijffase van mijn tweede boek. Dit is een historische roman over het New Orleans van de jaren vijftig van de vorige eeuw, waarin een getalenteerde dochter van een prostituee op een prestigieuze universiteit probeert te komen. Momenteel krijg ik van veel lezers de vraag hoe het de overlevenden van Schaduwliefde verder is vergaan. Misschien komt er dus nog wel een vervolg, want het dagelijks leven onder het communisme is natuurlijk ook een verhaal dat verteld mag worden. We moeten maar eens kijken wanneer we dat kunnen inplannen. Ik werk namelijk ook nog steeds vijftig uur per week in de muziekindustrie.”

 

Foto: J. Michael Smith
Met dank aan: Ruta Sepetys
 

 

 

---

Schaduwliefde
Auteur: Ruta Sepetys
Oorspronkelijke titel: Between Shades of Gray
Uitgeverij Moon
Vertaling: Michèle Bernard
ISBN: 978 90 488 0901 1
Gebonden
Leeftijd: 12+
Prijs: € 17,95
Verschenen: april 2011

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

In een ver, ver verleden ligt een verhaal over angst en verdriet begraven, geheimgehouden voor de rest van de wereld.

Het is 1941 en de vijftienjarige Lina is toegelaten tot de kunstacademie, en maakt zich op voor haar eerste afspraakjes met jongens en alles wat de zomer nog meer te bieden heeft. Maar die ene nacht komt de geheime Sovjet-politie haar huis binnenvallen. Lina wordt samen met haar broertje en moeder gedeporteerd naar Siberië. De vader van Lina wordt gescheiden van zijn gezin en in een gevangeniskamp ter dood veroordeeld. Alles is verloren.

De onbevreesde Lina vecht in het kamp voor haar leven, en neemt zich voor haar familie en de duizenden lotgenoten te eren. Ze is een getalenteerd tekenaar en legt de gruwelijke ervaringen vast in tekeningen en op schrift. Als Lina besluit haar tekeningen als geheime boodschap te gebruiken en ze het kamp uit te smokkelen, zet ze haar leven op het spel. Zal ze haar haar vader in het gevangeniskamp kunnen bereiken?

Lina en haar familie moeten een zeer zware, aangrijpende tijd doorstaan, en alleen hun ongelofelijke kracht, liefde en hoop houdt hen op de been. Maar zal liefde genoeg zijn om ze in leven te houden?

Schaduwliefde is een meeslepende roman die je de adem beneemt, je hart verovert en je de wonderlijke kracht laat zien van de menselijke geest.

    

---