Ezzulia Interview:
Anders Roslund & Börge Hellström
Door Ronald de Jong | Ezzulia.nl
9 maart 2008 | In januari verscheen De Uitlevering, het derde boek van het schrijversduo Anders Roslund en Börge Hellström. De eerste twee boeken van deze heren werden erg enthousiast ontvangen en Kluis 21 kreeg van de immer kritische VN detective & thrillergids maar liefst vijf sterren. Het verschijnen van hun nieuwste boek is het uitgelezen moment om de journalist Roslund en zijn alter ego Hellström aan het woord te laten. Zoals ook uit De Uitlevering blijkt hebben beide heren een uitgesproken mening over de doodstraf, wraak en genoegdoening en ze doen graag een boekje open over hun speurder Ewert Grens en de voorliefde die zij met hem delen voor zangeres Siw Malmkvist.
"De misdaadroman is een volwaardig onderdeel van de hedendaagse literatuur"
Jullie vormen een vreemd schrijversduo: een journalist en een ex-gedetineerde. Hoe leerden jullie elkaar kennen en wat drijft jullie om samen misdaadromans te gaan schrijven?
ANDERS:
Ik werkte vijftien jaar voor Sveriges Television, de grootste tv-omroep van
Zweden. Tien jaar als verslaggever voor een actualiteitenprogramma en later als
eindredacteur. Hierna volgde een periode met een dagelijks programma
Kulturnyheterna. In mijn tijd als verslaggever was ik verantwoordelijk voor een
groot aantal rapportages over mensenhandel, seksuele misdaden en de slachtoffers
ervan. Het waren programma’s met aanzienlijke kijkcijfers. Maar de beelden waren
naar mijn smaak veel te vluchtig en het publiek vergat ze snel. Het produceren
van deze programma’s was te vergelijken met schrijven in het zand. Ik bereikte
wel een groot publiek maar de boodschap bleef onvoldoende hangen.
Tijdens deze periode deed ik ook werk voor de reclassering. Zo kwam ik in aanraking met een aantal van de meest gevaarlijke criminelen in Zweden. Hierbij maakte ik kennis met Börge en er volgden urenlange discussies over misdaadpreventie, straf en de gevolgen van misdaad. Zelf was ik als journalist altijd al bezig met het vertellen van verhalen en het viel me op dat Börge dit talent ook had. Op basis van onze gemeenschappelijke kennis en de drang om onze informatie te delen, hadden we al acht thema’s in beknopte vorm uitgewerkt, voor we aan onze eerste misdaadroman begonnen.
Voor mij werd het schrijven van misdaadromans een manier om mensen bewust kennis
te laten maken met specifieke onderwerpen uit de samenleving, maar dan verpakt
als vermaak. In een misdaadroman kan de harde realiteit vermengd worden met
fictie. Ik zie dat veel kritiek op sociale problemen in de samenleving kunnen
worden teruggevonden in de misdaadliteratuur. Hierbij is de misdaadroman geen
vreemde eend meer in de bijt maar een volwaardig onderdeel van de hedendaagse
literatuur.
BÖRGE:
Door mijn ervaringen en crimineel verleden had ik KRIS opgericht, een
organisatie die jonge criminele drugsverslaafden helpt bij hun terugkeer naar de
samenleving. Hierbij kwam ik op een dag Anders tegen, die een tv-rapportage
maakte over deze problematiek. We merkten al snel dat we een gemeenschappelijke
belangstelling hadden voor onderwerpen zoals het geven van straffen en de
strafmaat, wraak, het leven in de gevangenis, daders en slachtoffers. Vanuit
deze gemeenschappelijke belangstelling begonnen we met schrijven. We zetten ons
samen voor honderd procent in voor het creatieve proces dat schrijven is.
Zoals Anders ook opmerkt hebben misdaadromans impact op de beeldvorming en zelfs besluitvorming in Zweden. De Zweedse overheid nodigde ons, na het verschijnen van ons boek Kluis 21, uit om informatie te delen over mensenhandel. We werden ook gevraagd voor diverse talkshows waardoor weer meer mensen ons boek gingen lezen. Ons laatste boek Flickan under gatan gaat over jonge dakloze kinderen en mede door dit boek heeft de gemeente Stockholm besloten om 80 miljoen Zweedse kronen te besteden aan de aanpak van dit probleem.
Een belangrijk thema in het boek De
uitlevering is de doodstraf. Wat is jullie boodschap?
BÖRGE:
Onze belangrijkste boodschap is dat de doodstraf onacceptabel is omdat je niet
kan toestaan dat een democratische samenleving zijn eigen burgers om het leven
brengt. Door middel van doodstraf zal er geen verandering optreden in gedrag.
Wanneer je de dader om het leven brengt stop je natuurlijk het ongewenste gedrag
van dit individu maar in mijn ogen stop je daarmee ook het gewenste gedrag van
een samenleving die zijn eigen burgers beschermt.
Naast de discussie over doodstraf gaat het
boek over wraak. Wraak van een vader die compensatie wil voor de dood van zijn
dochter. Het ‘oog om oog’-principe is al heel lang onderdeel van de menselijke
soort. Is er een wezenlijk verschil tussen wat het individu wil en wat een
samenleving verlangt?
ANDERS & BÖRGE:
We willen graag een deel van Börges leven gebruiken om deze vraag te
beantwoorden. Börge heeft een aantal misdaden begaan: bedreiging met geweld,
diefstal, fraude en inbraak. Hierbij maakte hij slachtoffers, maar als dader
stond hij hier niet bij stil. Hij vroeg zich nooit af wat hij zijn slachtoffers
aandeed, wat zij voelden en dachten als gevolg van zijn misdaden. Voor hem
bleven de slachtoffers anoniem. Hij zag ze niet, kende ze niet en dus bestonden
ze voor hem niet.
Echter, Börge is zelf ook een slachtoffer geweest. Als kind werd hij veelvuldig seksueel misbruikt, mishandeld en bestolen. Als slachtoffer dacht hij veel na over de daders. Ze waren allesbehalve anoniem, hij kende ze en dus waren ze voor hem realiteit.
In een aantal gevallen nam Börge wraak op de dader. Hij vond dat hij in zijn recht stond maar wraak schonk hem geen voldoening. Het onrecht en de vernedering die hem waren aangedaan bleven knagen.
Voor zijn misdaden werd Börge veroordeeld en hij zat zijn straf uit in de gevangenis. Zijn slachtoffers zagen zijn vrijheidsberoving, kregen hun wraak, maar geen genoegdoening.
Genoegdoening, of rehabilitatie zoals je het zou moeten noemen, betekent dat je je gevoel terugkrijgt dat je door de dader werd ontnomen op het moment van de misdaad. Met andere woorden: er zit geen genoegdoening in wraak als zodanig. Genoegdoening is er alleen als je emoties terug hersteld zijn.
Ons boek richt zich op een algemeen probleem, voor iedereen belangrijk. Overal ter wereld leggen landen lange straffen op aan daders en hiermee wordt gezocht naar een vorm van genoegdoening voor de slachtoffers. Hierbij wordt genoegdoening een synoniem voor wraak en dit zie je ook terug in het boek in de beleving van Edward Finnigan. Maar een samenleving kan op deze manier het slachtoffer geen genoegdoening schenken. Dat kan alleen maar worden bereikt door te helpen het innerlijke van het slachtoffer te herstellen. Het gevoel terugbrengen naar dat van voor de misdaad.
Wraak is iets wat je neemt. Genoegdoening wordt je geboden. Dát precies speelt in De uitlevering. Voor Edward Finnigan is het nemen van wraak niet genoeg. Zijn haat en verdriet blijven bestaan ondanks de veroordeling en bestraffing van de dader. Er is hem geen genoegdoening geboden.
Ook de vader die in het boek Vaderwraak wraak neemt op de dader die zijn
dochter heeft misbruikt en omgebracht komt hier achter. Hetzelfde geldt voor
Lydia uit Kluis 21. Ze werd gedwongen tot prostitutie en schiet de man
neer die haar in die situatie bracht. Alle drie komen ze tot dezelfde conclusie:
genoegdoening en verder kunnen met je leven vraagt meer dan alleen wraak.
Het boek draait ook om macht. De macht van Amerika om Zweden te dwingen tot uitlevering. De macht van een individu om politieke besluitvorming te beïnvloeden voor een persoonlijk doel. In De uitlevering wordt een politieke truc bovengehaald om iemand uit te leveren en zo Amerika tegemoet te komen. Verschilt Zweden in deze handelswijze van andere kleine Europese landen?
ANDERS:
Onder behoorlijke druk van een internationale supermacht bedachten de Zweedse
premier, de minister van buitenlandse zaken en een hoge ambtenaar een scenario
dat het mogelijk maakt om de doodstraf in Zweden weer te bekrachtigen. Door het
uitwijzingsverdrag tussen de Europese Unie en de Verenigde Staten wordt het
mogelijk dat iemand die wordt verdacht van een halsmisdaad, in de VS terecht
moet staan en daar de doodstraf kan krijgen. Angst om politiek te worden
gekortwiekt en de wens om de goede relatie in stand te houden ongeacht de kosten
wegen dan blijkbaar zwaarder dan de morele verantwoordelijkheid voor het
individu. Wij denken dat dit niet specifiek is voor Zweden maar zeer
waarschijnlijk geldt voor alle Europese overheden.
In het boek komt ook onmacht voort. Is onmacht
ook iets wat veel voorkomt bij het werk met de organisatie KRIS?
BÖRGE:
Volgens mij voelt ieder mens zich geregeld machteloos. Er zijn maar relatief
weinig mensen die werkelijk macht hebben om dingen te veranderen. Wanneer je
werkt met criminelen zoals ik dat doe met de organisatie KRIS, dan voel je hoe
moeilijk het is om zaken echt te veranderen. Het is heel frustrerend om een
oplossing te hebben voor een groot probleem en je te realiseren dat het maar
weinig mensen kan schelen. Dat geeft mij een gevoel van onmacht.
Voor de lezers die de eerste twee boeken nog niet hebben gelezen en nu beginnen aan De uitlevering: wat is belangrijk om te weten over jullie vaste hoofdpersoon, politieman Ewert Grens?
ANDERS:
Ewert Grens is onlosmakelijk verbonden met de criminele wereld binnen het
district van de gemeentepolitie van Stockholm. In de eerste vier boeken heeft
hij eenmaal geschoten, een waarschuwingsschot naar een kat. Je zult hem niet aan
het einde van het boek aantreffen in gevecht op leven en dood met de dader. Hij
is geen held aangezien politiemensen dit zelden zijn. Hij is een eenzame man die
regelmatig na een lange werkdag in zijn kantoor blijft slapen op een oude
versleten sofa. Na eerst nog midden in zijn kantoor even in zijn eentje te
hebben gedanst op de muziek van Siw Malmkvist.
Het team met Ewert Grens, Sven Sundkost en na het tweede boek ook Mariana
Hermansson zal in al onze boeken het politiewerk voor hun rekening nemen. Maar
elk boek zal een ander hoofdpersoon krijgen. In Vaderwraak was dat de
vader Fredrik Steffansson, in Kluis 21 de prostituee Lydia Grajauskas en
in De uitlevering is het John Schwarz. In ons nieuwe boek is de hoofdrol
weggelegd voor de jonge dakloze Jannike.
Door de boeken heen loopt de voorkeur van Ewert Grens om de luisteren naar tapes met opnames van Siw Malmkvist. Wordt deze voorkeur van Grens gevoed door jullie persoonlijke voorkeur?
ANDERS:
Absoluut. Mijn vader probeerde het verleden vast te houden door geregeld ‘s
nachts te dansen, alleen en in zijn ondergoed op de muziek van deze
evergreens.
BÖRGE:
Siw Malmkvist is een deel van mijn jeugd. In de zestiger jaren kon je haar veel
horen op de radio. Je kunt zelfs stellen dat voor mij de zestiger jaren werden
vertolkt door Siw. Jaren later, toen ik in een band zat, speelden we nog steeds
veel van haar muziek.
De
Uitlevering
Auteur: Anders Roslund & Börge Hellström
Oorspronkelijke titel: Edward Finnigans upprättelse
Uitgeverij De Geus
ISBN 978 90 445 1030 0
Paperback
Prijs 19,90
Bij een vechtpartij op een
veerboot slaat een dronken man schijnbaar zonder reden iemand bewusteloos.
Politieman Ewert Grens is vastbesloten hem op te pakken omdat hij uit
persoonlijke ervaring weet wat hersenletsel teweeg kan brengen.
Al snel blijkt dat het paspoort van de vechtjas vervalst is. Het spoor leidt
naar Ohio in de Verenigde Staten, waar achttien jaar geleden een jongeman
beschuldigd werd van moord op zijn vriendin. Kort voor het voltrekken van het
doodvonnis is de man – toen John Meyer Frey geheten – onverwachts gestorven in
zijn cel op Death Row.
Nu, zes jaar later, blijkt dat John Meyer Frey nog leeft. De vader van het
vermoorde meisje zet alles op alles om de ter dood veroordeelde moordenaar
alsnog te laten terechtstaan. Daartoe moet hij John Meyer Frey naar Amerika zien
te krijgen. Maar het uitleveringsbeleid van Zweden laat dat niet toe...
Bibliografie van Anders Roslund & Börge Hellström:
2005: Vaderwraak
2006: Kluis 21
2008: De Uitlevering
Wil je reageren op dit
interview?
Dat kan op het forum van Ezzulia, waar een apart topic is aangemaakt
voor de discussie over de boeken van Anders Roslund & Börge Hellström.
Kijk
hiervoor op ons boekenforum.
Op Ezzulia staan veel interviews en iedere week
komen daar weer nieuwe bij.
Kijk hier voor het
overzicht van Kort & Krachtig en hier voor de
grotere interviews.