Hoe raakte je geïnteresseerd in het verhaal van Rita Atria?

Al in 1992 ben ik begonnen om te schrijven over de maffia in Italië. Het verhaal van Rita vond ik destijds in de krant, een klein berichtje over een 17-jarig meisje dat getuigde tegen de maffia en zelfmoord pleegde. Ik werd er meteen door geïntrigeerd. Een jong meisje, zonder steun van haar familie, nam het op tegen de maffia. Wat moest er door haar heengegaan zijn, hoe had ze zich gevoeld en hoe eenzaam en wanhopig moest ze zijn geweest om op zo’n jonge leeftijd een eind aan haar leven te maken.
 

In het boek schrijf je voornamelijk over hoe Rita zich voelde en wat ze doormaakte, maar niet veel over wat Rita de overheid vertelde. Waarom besloot je om hier niet op in te gaan?

Mijn bedoeling was om over Rita te schrijven en niet zozeer over de maffia. Ik wilde haar interne leven en haar worsteling hiermee beschrijven en duidelijk maken aan de buitenwereld. Haar verhaal was belangrijk, vooral omdat ze in het begin niet naar de overheid was gestapt omdat ze dacht dat de maffia slecht was, dat kwam pas later. Pas na zeer lange tijd stapte ze over naar de andere kant.
 

De rol van Paolo Borsellino was hierbij zeer belangrijk.

Dat klopt. Voor Rita was Borsellino, die samen met onderzoeksrechter Giovanni Falcone tegen de maffia vocht, een vervanger voor haar vader en broer. Hij was een idool die in een andere wereld leefde en na zijn dood, twee maanden na de moord op Falcone, verloor ze alle hoop op een beter leven. Ze werd een ambivalente held en ze wilde helemaal geen held worden, maar toch werd ze uiteindelijk een rolmodel.
 

Denk je dat Rita ooit spijt heeft gehad van haar besluit om naar de overheid te stappen?

Ik denk niet dat ze ooit spijt heeft gehad van haar beslissing, hoewel het wel erg moeilijk voor haar was. Ze heeft altijd gezegd dat de maffia altijd wint en zag daardoor ook geen plek voor haar in deze wereld. Voor haar kon dit simpelweg niet mogelijk zijn, ze wist dat ze nooit veilig zou kunnen leven en daarom ook nooit vrijheid zou hebben. Daarbij was ze helemaal alleen. Haar familie had zich tegen haar gekeerd en wilde niets meer met haar te maken hebben. Borsellino was haar enige hoop, tot ook hij werd vermoord. Op dat moment verloor ze alle hoop en zag ze nog maar een uitweg, zelfmoord. Een wanhopige daad.
 

Rita’s moeder heeft haar nooit kunnen vergeven en zelfs haar grafsteen vernietigd. Jij hebt haar geïnterviewd. Hoe heb je haar zo ver kunnen krijgen, wetende dat je een boek over haar dochter ging schrijven?

Dat weet ik eigenlijk niet. Misschien wilde ze wel praten. Wat mij tijdens het gesprek duidelijk werd was dat haar moeder nergens spijt van had, ook niet van het vernietigen van haar dochters grafsteen. Ze wilde met deze daad de eer van de familie redden, haar sociale status was door de acties van Rita gekelderd. In mijn opinie was het een slechte vrouw, die niet in staat was om van iemand te houden. Haar kinderen voedde ze op volgens de traditie van de maffia. Daarbij ging het algemene belang voor persoonlijk belang, familie voor individu. Ten koste van alles.

Wat was je grootste uitdaging bij het schrijven van dit boek?

Zonder twijfel was de grootste uitdaging om de ontmoeting met Piera Annielo, ook een spijtoptante, tot stand brengen. Ze leeft afgesloten en is zeer moeilijk te benaderen. Het grootste verschil met Rita was dat Piera tenminste de steun van enkele familieleden had en niet totaal werd verbannen en in de steek gelaten, maar ook bij Piera wilden sommige familieleden, zoals enkele ooms, niets meer met haar te maken hebben.
 

Hoe komt het dat de maffia in Italië zoveel macht heeft?

Het maffiaprobleem is voornamelijk een politiek probleem. De gewone mensen zijn hier niet zozeer voor verantwoordelijk, maar het heeft ook historische en sociale wortels. Het grootste probleem hierbij is dat mensen zich niet beschermd voelen. Ze groeien op in een wereld waarin ze zich ondergeschikt moeten maken aan bepaalde elementen en zolang er geen grotere druk komt vanuit Europa om dit onder controle te krijgen, zal er dus ook niet veel veranderen. Als je jezelf niet aan de regels houdt, dan zal de maffia er alles aan doen om je reputatie te ruïneren. Een onzelfzuchtige daad van mensen zoals Rita wordt dan ook niet als zodanig gezien. Dat is frustrerend. Zelfs nu, zeventien jaar later, is er helemaal niets veranderd en dat is heel erg frustrerend.
 

Je schrijft en hebt veel geschreven over de maffia. Ben je nooit bang geweest?

In Duitsland ben ik door de maffia bedreigd, openlijk, tijdens een publieke presentatie. Dit is ook in Italië gebeurd. Natuurlijk is dit beangstigend, vooral omdat het zo makkelijk en publiekelijk werd gedaan, maar het heeft geen enkele invloed en zal mijn acties niet veranderen, net zo min als mijn mening. Ik zal altijd de waarheid blijven schrijven, in zekere zin is dat ook mijn enige bescherming. Ik moet praten over wat ik onderzoek en naar boven haal, niet alleen om de waarheid boven water te halen en te delen met het publiek, maar ook om mezelf te beschermen. Met betrekking tot Rita Atria wilde ik voornamelijk haar verhaal vertellen, omdat ik wilde laten zien hoe het voelde en wat iemand die getuigt tegen de maffia over zichzelf afroept en doormaakt.
 

De rechtszaak tegen de moordenaars van Borsellino is halverwege 2009 heropend. Volgens nieuwe informanten is niet alleen de maffia verantwoordelijk voor zijn dood, maar heeft ook de Italiaanse geheime dienst een rol gespeeld in zijn dood. Wat is jouw mening hierover?

Dat wordt al heel lang gesuggereerd. Verschillende agenten twijfelen over de rol van de geheime dienst, helaas is het nog niet gelukt om dit te bewijzen. De zoon van de voormalige burgemeester van Palermo getuigt nu in deze rechtszaak en ik hoop echt dat hier iets uit zal komen. Wat wel een zeer interessant detail is, is dat de explosieven die gebruikt zijn om Borsellino te vermoorden, uit Duitsland kwamen. Een paar dagen voor hij naar Duitsland kwam werd dit door de politie verteld. Helaas heeft dat niet meer mogen baten.
 

Wat kunnen we in de toekomst van jou nog hierover verwachten?

In september is er nog een artikel over de maffia verschenen in Duitsland, ook komt het boek uit in Italië en daar ben ik persoonlijk heel erg blij mee. Hoe meer aandacht er aan dit onderwerp wordt besteed, hoe beter.

Foto: Paul Shirnhofer
 

---

Over Natasza Tardio:
Natasza Tardio heeft een enorme drive voor schrijven, literatuur en journalistiek. Als freelance journalist, tekstschrijver, schrijfcoach en literair agent heeft ze ervaring in alle aspecten van het schrijversvak.

Naast het zelf schrijven van boeken, begeleidt ze schrijvers bij het schrijven van hun roman. Ook werkt ze als literair agent, journalist, doet aan manuscript beoordeling en heeft al een aantal jaren ervaring met het redigeren van romans, korte verhalen, zakelijke teksten en (commerciële) artikelen.

Voor meer informatie: www.nataszatardio.nl

 

---

Rita Atria: een Siciliaanse rebel
Auteur: Petra Reski
Oorspronkelijke titel: Rita Atria: Eine Frau gegen die Mafia
Uitgeverij Lebowski
ISBN 978 90 488 0282 1  
Paperback
Prijs: € 15,00
Verschenen: september 2009
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

‘Rome 1992. Wat ik wil na mijn dood is een begrafenis in besloten kring, met enkel diegenen die me geholpen hebben met mijn strijd voor gerechtigheid. Mijn moeder mag zeker niet aanwezig zijn en mag me niet meer zien na mijn dood.’

Die hartverscheurende woorden schreef Rita Atria in haar dagboek. Op 5 november 1991 verscheen een jonge Siciliaanse voor de antimaffiamagistraat Paolo Borsellino, bezig met onderzoek naar de maffia, om de moord op haar vader en broer te wreken, beide leden van de Cosa Nostra. Zij overlegt haar dagboeken, die van onschatbare waarde zijn.

Deze moedige stap is uniek: een zeventienjarig meisje levert de gegevens die justitie zoekt. Haar leven staat vanaf dat moment echter onder constante bedreiging, de maffia wil haar vermoorden. Ook haar moeder steunt haar niet in deze stap: verstoten door haar moeder, haar vriend en het hele dorp waarin ze is opgegroeid, is Rita gedwongen Sicilië te verlaten. Een groot probleem is echter haar geloofwaardigheid: zij zal moeten toegeven dat haar vader ook een maffiabaas was, die mensen liet vermoorden.

Daarmee schendt zij de eer van de familie en verbreekt in feite alle banden. Ze duikt onder in Rome, waar Paolo Borsellino haar onder zijn vleugels neemt en haar steunt in haar strijd om gerechtigheid. Vanaf die dag zijn haar dagen geteld. Ze heeft niet langer dan negen maanden nog te leven. Vlak voor haar achttiende verjaardag pleegt Rita Atria zelfmoord.

 

---