Ezzulia
interview
Marianne & Theo Hoogstraaten
Door Natasza Tardio | Ezzulia.nl
27 februari 2009 | Het schrijversduo Marianne en Theo Hoogstraaten heeft gezamenlijk weer een nieuwe literaire thriller geschreven. Na een Middag aan zee en Kruisgang is Lokvrouw hun derde boek. Een verhaal dat deels is gebaseerd op het ware verhaal van een Kroatische vrouw wier familie zwaar heeft geleden onder de oorlog in 1991. Haar donkere verleden en wraakzucht vormen, samen met de hulpeloosheid van Daniel, die langzaam blind wordt, de ingrediënten voor een spannende, gelaagde thriller, die op meerdere manieren kan worden ervaren door de lezer. Het boek is deze maand uitgekomen bij uitgeverij De Boekerij en is een verhaal waarbij onderdrukte emoties en ervaringen, uiteindelijk leiden tot een wraakzucht die zowel de schuldigen als onschuldige betrokkenen zal raken.
In Amsterdam sprak ik Marianne en Theo en ging met hen de dialoog aan over hun nieuwste thriller. Een interview waarbij zowel Marianne als Theo elkaar continu aanvullen of corrigeren en dus in elk opzicht zeer actief met elkaar bezig zijn. Iets dat in hun boeken goed tot uitdrukking komt.
"We hebben het verhaal gecomponeerd"
Jullie zijn een schrijversduo. Hoe werkt dit in de praktijk?
We werken niet als andere schrijversduo’s,
waarbij de één een hoofdstuk of stuk schrijft en dan gaat de ander weer verder.
We hebben wel heel veel overleg. Vanaf het begin van een boek gaan we samen
zitten aan de eettafel en dan bespreken we de grote lijnen. Zeg maar de kaders
waarbinnen we gaan schrijven. Dat is wel heel belangrijk. We denken hier veel
over na. Ik schrijf over het algemeen met de hand en Marianne achter de
computer. We hebben gescheiden werkkamers. We hebben wel allebei de vrijheid om
dingen te veranderen. De eerste ronde is voor Theo een heel creatief proces en
dan schrijft hij alles met de hand. Bij de tweede of derde ronde maakt hem dat
niet zoveel meer uit. We schrijven al heel lang samen. Theo begon met schrijven
en langzamerhand begonnen we samen te schrijven aan jeugdboeken. Dat was in de
jaren ’80. We hebben geprobeerd om meer naar de jeugd toe te schrijven. Marianne
ging eerst redigeren, maar langzamerhand ging ze steeds meer schrijven en kwam
ze met meer suggesties. Toen had Theo zoiets van: ‘Schrijf het dan maar zelf.’
We hebben ook heel veel plezier om het samen te doen. Om het plot uit te werken
en de karakters uit te werken bij een kopje koffie is gewoon heel erg leuk.
Verloopt de samenwerking tussen jullie goed?
We hebben wel eens discussies, niet echt ruzie,
maar daardoor krijgt het boek wel meerwaarde. Het is ook niet altijd makkelijk
om afstand te nemen en als je samen schrijft krijg je meteen alles op je bordje.
Theo schrijft meer in een roes, wat in zijn hoofd zit moet eruit. Marianne is
veel planmatiger. Als Theo het alleen zou doen, zou het verhaal te kaal worden.
We schrijven de stukken die bij ons passen en we geven elkaar ook keihard
kritiek.
Daniel komt in het boek wat afstandelijk over, wat nog eens wordt versterkt door zijn opkomende blindheid. Hoe kwamen jullie hierop en wie van jullie heeft de stukken vanuit het perspectief van Daniel geschreven?
We kwamen in contact met iemand bij wie deze
ziekte, maculadegeneratie, in ontwikkeling was. Op het internet kun je alle
stadia van deze ziekte ervaren. We konden ons heel goed inleven hierin. Zoals
die scène dat Daniel de planten water geeft, of het aangeven van de paspoorten.
Kristina komt hem helpen omdat hij steeds meer hulp nodig heeft bij dit soort
alledaagse dingen. Het was voor ons moeilijk om vanuit Daniel te schrijven,
omdat we ons erop betrapten dat we dingen beschreven die hij niet kon zien. Dat
pasten we dan weer aan. We hebben bewust de lezer ook dingen niet laten zien die
Daniel ook niet kon zien. Marianne heeft meer delen met betrekking tot Daniel
geschreven. We hebben overigens bewust gekozen om de stukken waarin Daniel
spreekt vanuit een ik-perspectief te schrijven. Dit omdat het ik-perspectief een
beperkt perspectief is en dus zijn (visuele) beperktheid versterkt.
Kristina heeft gevoelens voor Daniel, maar ze maakt ook in zekere mate misbruik van hem.
Ja, dat is waar. Dat was het dubbele van haar. Ze
had meerdere gezichten. We hebben geprobeerd om in de dialogen de koppeling te
leggen naar het masker, de rol die iemand speelt. Maskers die zijn ontstaan door
gruwelijke gebeurtenissen die Kristina heeft meegemaakt.
In het boek komen een aantal brieven voor die geschreven zijn aan Darija, de zus van Kristina. Hieruit spreken veel onderdrukte gevoelens en drijft de wanhoop soms bijna boven, beschreven op zeer nuchtere manier.
Het is grappig dat veel mensen denken dat deze
brieven door Marianne zijn geschreven. Zij is tenslotte een vrouw, maar het
tegendeel is waar. Theo kan zich goed inleven in de belevingswereld van een
vrouw. Hij heeft deze brieven achter elkaar geschreven, hoewel we daar in het
verhaal nog helemaal niet aan toe waren. Eigenlijk kun je zeggen dat we dit boek
hebben gecomponeerd. Een symfonie met een spanningsboog. Begint met een
huiveringwekkende ouverture en eindigt in een waanzinnig slotakkoord. Dat was
ons idee. Maar de echte gevoelens die worden toch meestal door Marianne
aangevuld en vice versa. De brieven zijn in grote lijn het verhaal van de echte
Kristina.
Achter in het boek een dankwoord aan de echte Kristina. Kunnen jullie iets meer vertellen hoe jullie elkaar hebben ontmoet?
We dachten: ‘Als we over een cruise gaan schrijven, dan zijn we ook verplicht om zo’n cruise een keer te maken.’ Dus we besloten tot een soort van werkvakantie. Marianne heeft toen geprobeerd alles vast te leggen door middel van onder andere foto’s. Dat was ook ons uitgangspunt. De leegheid van de Amerikanen die Daniel op het cruiseschip ontmoet is ook iets dat we zelf hebben ervaren. Op het cruiseschip hebben we ook ons stukje werkelijkheid gevonden. We merkten dat er een merkwaardige spanning was tussen twee cruisemedewerkers, een mannelijke Serviër en een Kroatische vrouw. We wilden erachter komen wat er aan de hand was en Marianne heeft toen heel subtiel gevraagd aan de vrouw of er geen frictie ontstond tussen de verschillende nationaliteiten. Ze had het meteen door en deed in eerste instantie of er niets aan de hand was. Later kwam ze erachter dat we auteurs waren en toen begon zich een relatie te ontspinnen. Toen ze wist dat wij schrijvers waren wist ze dat er een andere motivatie voor onze nieuwsgierigheid was en werd ze opener. Ze vertelde ons toen dat het voor Servische oorlogsmisdadigers erg gemakkelijk was om een nieuw leven te beginnen. De controle op de cruiseschepen is niet erg scherp, je komt daar makkelijk doorheen. We gingen toen onmiddellijk met andere ogen naar die Serviërs kijken, maar we hebben nog niet doorgevraagd. Drie dagen voor het eind van de cruise kwam ze weer naar ons toe en vertelde ze dat we haar verhaal als uitgangspunt mochten gebruiken. Weliswaar anoniem, maar ze wilde haar verhaal wel aan ons kwijt. We zijn toen in Mallorca op een terras haar verhaal gaan noteren, wat er als één grote stroom uitkwam. Het was veilig voor haar, ook omdat we van een andere nationaliteit waren. We zaten af en toe echt te rillen. We hebben haar toen ook gevraagd wat ze zou doen als ze een Serviër zou tegenkomen, van wie zij wist dat hij verantwoordelijk was voor oorlogsmisdaden. Zij reageerde hier heel fel op. Ze zou niet nadenken over de consequenties en zou hem afmaken, ook over zijn familie en gezin zou ze niet nadenken. Die misdadigers dachten daar ook niet over na. Dat was wel heel confronterend.
De Kristina in ‘Lokvrouw’ kon heel gevoelloos naar de meest vreselijke dingen kijken, maar ook ondernemen, zoals bijvoorbeeld bij de situatie met het kleine jongetje dat wordt ontvoerd op het schip.
Mensen in oorlogssituaties komen hier dikwijl
zeer beschadigd uit. Het fictieve personage Kristina heeft hier ook last van. Ze
voelt niet echt meer, alsof ze er buiten staat en alleen maar als toeschouwer de
dingen aanschouwt. Dit hebben we in het boek ook proberen weer te geven. Ook na
ons gesprek met de echte Kristina, die natuurlijk niet zulke vreselijke dingen
heeft gedaan, wilden we deze emotionele afstandelijkheid proberen weer te geven
in ons verhaal.
Jullie gebruiken inderdaad weinig expliciete gewelddadige bewoordingen, alles is vrij subtiel en daardoor komt het ook heel krachtig over. Zoals bijvoorbeeld de gruwelijkheden die Andja, een vriendin van Kristina, uithaalde met insecten toen ze jonger was. Een spin die zonder pootjes die nog probeert weg te komen. Een heel sterk visueel beeld.
Dat hebben we ook echt proberen te beogen. We
wilden met een paar suggesties de lezer zelf de rest laten invullen. We wilden
geen vreselijke gebeurtenissen beschrijven, maar door gebruik van subtiliteit de
gruwelijkheid benadrukken. In de subtiele gelaagdheid van het verhaal proberen
wij de vreselijkheid van de gebeurtenissen over te brengen.
Het verhaal bestaat uit verschillende elementen en lagen en vergt dus wel wat van de lezer. Hoe kijken jullie hier zelf naar?
Klopt. Het boek is daardoor ook op verschillende
manieren te lezen, afhankelijk van de lezer en zijn eigen persoonlijke
achtergrond. De één leest het boek als een detective, de ander als een thriller
en dan zijn er weer mensen die het lezen als een psychologische roman. Het is
allemaal in zekere mate aanwezig en dus mogelijk. De gelaagdheid in deze roman
kan voor sommige lezers verwarrend zijn, waardoor ze de opzet niet altijd
begrijpen. Dat gebeurt bij gewone lezers, maar heel af en toe ook bij
professionele lezers. Jammer, maar zo gaat het bij het schrijven van boeken. Je
kunt het nu eenmaal niet iedereen naar de zin maken.
Hoe zijn de reacties op jullie boek?
We krijgen veel mails van lezers die erg
enthousiast zijn. Dat is natuurlijk ontzettend leuk om te lezen. Natuurlijk
zullen er ook lezers zijn die zich misschien minder in dit verhaal kunnen
vinden, maar dat hoort bij het vak van auteur. Dat geldt ook voor recensies. Er
zijn hele goede recensies en helaas af een toe een mindere recensie. Dat is niet
zo erg, zolang de recensie tenminste niet persoonlijk wordt.
Jullie zijn overgestapt van uitgeverij De Fontein naar De Boekerij. Vanwaar deze overstap?
We waren over het algemeen best tevreden over
uitgeverij De Fontein, we kregen een goede begeleiding, maar onze oude
redactrice ging weg en toen nam de uitgever het over en die begreep onze stijl
niet goed en dit verhaal ook niet. Er was geen klik meer en dat is toch wel heel
belangrijk bij zo’n creatief proces. Bij De Boekerij is die klik er wel. En de
samenwerking met Diny van de Manakker, onze redactrice, was fantastisch.
Net als bij Judith Vissers boek ‘Stuk’ is ‘Lokvrouw’ opgedragen aan Diny van de Manakker. Wat heeft zij voor jullie betekend?
Diny was een heel intrigerende, prachtige en
bijzondere vrouw, een echte persoonlijkheid. Zij is degene die het verhaal eruit
heeft gepikt en heeft ons erg geholpen. Een vakvrouw. Ze wist onmiddellijk waar
er nog fouten zaten en het klikte ook heel goed. Dat geldt overigens ook voor
onze nieuwe redacteur. Diny’s overlijden was een shock, we wisten niet dat ze
ziek was, dat had ze ons ook niet verteld. Ze zal door veel mensen, waaronder
vele auteurs die zij heeft begeleid, worden gemist.
Waar werken jullie momenteel aan?
We zijn inmiddels al weer bezig met een nieuwe roman. Hier kunnen we echter nog niet zoveel over zeggen, omdat we het hierdoor eigenlijk al zullen verraden. Maar een nieuw boek komt er zeker weer aan.
Foto's: Mark Kohn | website
Lokvrouw
Auteur: Marianne en Theo Hoogstraaten
Uitgeverij De Boekerij
ISBN: 978 90 225 5088 5
Paperback
Prijs: € 18,95
Omdat de Amsterdamse boekhandelaar Daniel wordt getroffen door een ernstige oogziekte adverteert hij voor een personal assistant, die niet alleen zijn huishouden kan runnen, maar hem ook kan vergezellen op de reizen die hij nog wil maken voordat hij helemaal blind wordt. Een jonge Kroatische vrouw reageert op nogal opvallende wijze. Daniel is onder de indruk en neemt haar in dienst op basis van slechts één referentie. Ze overtuigt hem ervan dat varen met een cruiseschip voor hem de ideale manier van reizen is. Hij besluit met haar een cruise te maken op de Middellandse Zee. Al snel verandert deze reis in een nachtmerrie. Heeft hij Kristina niet te gemakkelijk zijn vertrouwen geschonken?
Deze thriller is deels gebaseerd op het ware verhaal van een Kroatische vrouw wier familie zwaar heeft geleden onder de oorlog in 1991. Haar donkere verleden en haar wraakzucht vormen, samen met Daniels hulpeloosheid, de ingrediënten voor een huiveringwekkende thriller.
Wil je reageren op dit
interview?
Dat kan op het forum van Ezzulia, waar een apart topic is aangemaakt
voor de discussie over de boeken van Marianne & Theo Hoogstraaten.
Kijk
hiervoor op ons boekenforum.
Interviews
Op Ezzulia staan veel interviews en iedere week komen daar weer nieuwe bij. Kijk hier voor het overzicht van Kort & Krachtig en hier voor de grotere interviews.