Wat bracht jou ertoe dit thema te kiezen?

Ik begon met het idee om te schrijven over een vrouw die op jonge leeftijd misbruikt is. Misbruik is een thema waar ik al vanaf het moment dat ik hoorde dat het bestond (hoe oud ben je dan?) iets mee heb. Ik maak me er kwaad over, ik voel me er machteloos over, ik leef mee met mensen die het meegemaakt hebben... Allemaal redenen om hiervoor te kiezen.

Alle andere keuzes die ik heb gemaakt voor dit verhaal waren om mijn idee te versterken. Ik koos bijvoorbeeld voor de jaren dertig van de vorige eeuw omdat het taboe op een ongewenste zwangerschap in die tijd nog enorm groot was. Ik kon daardoor heel scherp neerzetten dat Maria een soort paria werd voor de mensen die ze kende. Haar eenzaamheid kon ik hierdoor versterken.

Jaren geleden las ik eens een verhaal van een jonge vrouw die jarenlang was misbruikt door haar vader. Toen ze eindelijk de moed had gevonden om iemand daarover in te lichten, en uiteindelijk ook haar moeder, zei haar moeder: ‘ik heb het altijd wel geweten.’

Dat was alles.
Die reactie van die moeder heeft me enorm geschokt en die gedachte heb ik ook verwerkt in Mara. Zo zijn er heel veel woorden, zinnen en beelden die ik in de loop van de tijd heb opgepikt, die op een of andere manier terecht zijn gekomen in dit verhaal.
 

Hoever wijkt de definitieve versie af van de beelden die je oorspronkelijk voor ogen had?

Leuke vraag. Weet je wel wat je me aandoet? Als ik even snel in mijn bak met afgekeurde documenten kijk zie ik er zesendertig liggen die ik verwijderd heb…
Ik begon met een oude vrouw die in het heden leeft maar in haar jeugd (zo kwam ik dus op de jaren dertig) misbruikt is. Ik wilde haar verhaal (heden) laten kruisen met een andere lijn (ook heden) waarbinnen ik dan haar verleden (via dagboeken) een sleutelrol wilde laten spelen. Dus eigenlijk een raamvertelling, met in het midden het gedeelte over het verleden.

Toen ik begon met het schrijven van haar dagboeken, werd ik zo gegrepen door Maria’s verhaal, dat ik uiteindelijk besloten heb het hele ‘heden’ te schrappen. Haar verhaal was genoeg en het had geen extra verhaallijnen in het heden nodig. Ik was bang dat het ten koste zou gaan van Maria’s verhaal als ik dat zou doordrijven. Voordat ik zover was, had ik al heel wat ‘heden’-werk verricht.

Toch zitten bepaalde ideeën die ik helemaal in het begin al had, er nog steeds in verwerkt. Non Olivia heeft bijvoorbeeld, in beperkte mate, de rol gekregen die Maria in de eerste opzet had, als oude vrouw.
Het verhaal van Maria heb ik helemaal uitgewerkt, waar ik dat in eerste instantie alleen in (dagboek)fragmenten wilde doen. Die dagboekfragmenten zie je trouwens ook nog gedeeltelijk terug in de brieven die aan het begin van een aantal hoofdstukken staan. Al met al is het een heel proces dat zichzelf aanvult en uiteindelijk resulteert in een geheel waar ik heel blij mee ben.

Vanaf het moment dat ik trouwens koos voor Mara zoals het er nu is, bleef ik ook nog veel veranderen. Je wilt dat alles betekenis heeft en je moet dus constant nadenken over de vorm waarin je scènes giet, volgorde, personages, heden, verleden en toekomst van Maria…
Waar ik lang mee worstelde was de plot en daarmee samenhangend het einde. Ik heb meerdere versies met verschillende eindes geschreven, maar toen ik de uiteindelijke versie schreef, voelde ik direct dat het goed was. Ineens was het er! Een heerlijk gevoel.
 

Hoe lang heb je over het schrijven van Mara gedaan?

De tekst die er nu ligt, is het resultaat van een jaar schrijven. Ik was al wel langer bezig met het voortraject: inlezen, nadenken over al die verschillende verhaallijnen (heden en verleden) en al die mislukte documenten.

Het feit dat de uitgever vanaf een bepaald moment mee las, motiveerde mij enorm, maar hielp mij ook om knopen door te hakken (bijvoorbeeld om het hele deel dat in het heden speelde, te schrappen)
 

---

Literaire analyse
 

---

Het verhaal speelt zich af in een Christelijk milieu in de dertiger jaren, in Zeeland, Gelderland en Amsterdam. Waarom koos je hiervoor? Op welke onderdelen heb je de meeste research moeten doen? Hoe heb je dat aangepakt?

Ik denk dat al die locaties er door het verhaal zelf ‘ingeschreven’ zijn. Ik wilde bewust in Midden Nederland blijven, omdat ik daar zelf woon en het boerenleven daar enigszins ken. Maria moest daar eerst ver uit de buurt zijn, en zo werd het Zeeland. In de trein ontmoet ze de non die in Amsterdam blijkt te wonen. Sommige dingen zijn gewoon zo omdat ze zich zo aandienen…

Met name voor de gedeeltes die in Zeeland en Gelderland spelen, heb ik veel research gedaan. In Zeeland heb ik een plaats uitgekozen, en daarvan oude kaarten, vooral ansichten bekeken. Veel stukken gelezen, het namenarchief gebruikt om aan namen te komen, onderzoek gedaan naar mosselvisserij en mosselkotters. Al dat soort dingen. Wel heb ik heel bewust de plaatsnaam niet genoemd in het boek. Ik wilde de vrijheid hebben om mijn eigen beeld te vormen en desnoods aan het verhaal aan te passen als dat wenselijk was. Bij alles wat ik gedaan heb, staat eigenlijk het verhaal voorop. Natuurlijk moeten geschiedkundige feiten zoveel mogelijk kloppen, maar als ik Maria wilde laten schaatsen op een watertje terwijl daar in de buurt helemaal geen ruimte voor was, zorgde ik voor een watertje.

Maria reist per trein. Daar heb ik ook veel onderzoek naar gedaan. Gelukkig is er veel in boeken en op internet te vinden. Uiteindelijk vond ik via een website ook iemand die idolaat is van treinen uit die tijd en na een telefoongesprek met hem waren mijn laatste vragen beantwoord en had ik nieuwe informatie om het echt levendig te kunnen beschrijven.

De boerderij waar Maria uiteindelijk gaat wonen in het midden van het land is een plaatje dat ik in mijn hoofd heb gecreëerd door beelden van een boerderij waar ik vroeger speelde, te combineren met feiten, foto’s, gesprekken enz. Ik kan deze boerderij dromen nu.

Samenvattend: voor de locaties had ik veel info nodig.

Voor het Christelijk milieu heb ik mijn eigen ervaringen verwerkt, die heb ik niet zozeer gekoppeld aan de jaren dertig eigenlijk. Dat heeft te maken met het feit dat in mijn boek niet zozeer over dogma’s en kerkverbanden gaat (iets waar ik in dat geval wel onderzoek naar zou hebben moeten doen) maar om menselijke reacties en relaties.

In hoeverre noem je dit boek belijdend, in hoeverre literair?

Daar kan ik geen vastomlijnde grens van aangeven of zo. Bij mij speelt het volgende: ik schrijf graag, en schrijf graag zo goed mogelijk. Tegelijkertijd ervaar ik mijn 'schrijversaanleg' als een gave van God. Daarom wil ik Hem er ook mee grootmaken. Het vloeit dus wat in elkaar over.

Het etiket literair is voor mij eigenlijk bijzaak, dat laat ik liever over aan de individuele lezer. Voor mij is het belangrijk om iets te schrijven wat op de toppen van mijn kunnen ligt. Ik wil mezelf uitdagen en daardoor steeds verder groeien.

Wat ik wel een dilemma vond was het evenwicht tussen: hoe schrijf ik als mezelf (als christen) zonder te gaan preken, zonder mensen iets op te leggen of mensen af te stoten? Ik denk dat ik dat evenwicht uiteindelijk gevonden heb en ik heb ondertussen van meerdere mensen gehoord dat Mara ook een mooi boek is voor iemand die geen christelijke achtergrond heeft. Daar ben ik blij mee, want ik zou het heel vervelend vinden als iemand zich door het boek buitengesloten voelt of afgestoten…

Voor mij heeft het boek een bij uitstek literair karakter. Je verwerkt daarin je erfgoed, het Christen-zijn, op een geweldige manier, namelijk vanuit vanzelfsprekendheid. Dat je daarbinnen ook kwaad naast goed laat bestaan, maakt het des te overtuigender. Echte literaire lezers zullen dit erkennen.

Ik ben er heel blij om dat je dit zo ziet!
 

Het voordeel van een literair werk is dat mensen er hun eigen betekenis aan kunnen hechten. Wat is voor jou als auteur de boodschap die in dit boek uitgesproken wordt?

De belangrijkste boodschap is: stilstaan bij de ander voordat je die ander veroordeelt. Luisteren, kijken naar de situatie, niet (ver)oordelen.
Ook zit er ‘hoop’ in Mara. De hoop dat er nog een toekomst is, ondanks alle ellende uit het verleden. Het is geen gesloten boek, er ligt nog een toekomst te wachten.
 

Ik ben diep onder de indruk van de zorgvuldig uitgewerkte psychologische ontwikkeling van de protagoniste, Maria. Hoe kijk jij daarop terug, nu het verhaal in de boekhandel ligt?

Maria heeft heel wat moeten doorstaan om te worden wie ze geworden is. Dat was een heel proces op zich. Ik heb me als schrijver steeds zoveel mogelijk verplaatst in haar. Dat is een vreemd proces, je moet je inleven in iemand anders en dan proberen te ontdekken wat haar reacties zijn op bepaalde gebeurtenissen. Dus niet je eigen gevoelens projecteren op een personage, maar echt HAAR gevoelens. Dat is een boeiend proces en ik denk dat Maria een boeiende protagoniste is. Ze is niet evenwichtig, maar ze is wel een hele sterke vrouw. Uiteindelijk weet zij de hulp die ze krijgt aangeboden aan te nemen. Daar is kracht voor nodig. Ook durft ze de confrontatie met haar verleden aan te gaan. Iets wat ze in een eerdere versie niet kon. Die versie ligt GELUKKIG in de prullenbak! Ik was vanaf het moment dat ik deze versie schreef (en dan bedoel ik vooral het einde, de laatste paar hoofdstukken zijn meerdere keren geschrapt, veranderd, omgewisseld etc) helemaal tevreden. Ik wist dat het goed was.

Natuurlijk ga je daarna nog door een proces van redigeren, maar echt: tijdens het schrijven (nee, eigenlijk net erna, toen ik de laatste punt zette) wist ik het: DIT IS HET!!! Een heerlijk gevoel was dat. En dat gevoel heb ik nog steeds.

 

---

Uitgeven
 

---

Hoe ben je bij Uitgeverij Plateau terechtgekomen?

Vorig voorjaar deed ik mee aan de spannende-verhalenwedstrijd van het ND en een uitgeverij. De eerste prijs was: begeleiding door die uitgever bij het tot stand komen van je boek.

Ik werd genomineerd.
En won niet.

Iemand uit de organisatie (van de ND-kant) was echter onder de indruk van mijn verhaal en zei me dat hij een dag later zou bellen met iemand die hij kende. Ik moest nog een dag later hem bellen. Hij zette mij hiermee voor het blok, want ik had niets af! Ik was bezig met Mara, maar zat nog in de beginfase. Natuurlijk belde ik toch en we maakten de afspraak dat ik wat stukken op zou sturen. Naar aanleiding daarvan hebben we een gesprek gehad. De uitkomst: je kunt schrijven, schrijf vooral lekker verder. Houd contact en als je vragen hebt, stel ze dan.

Zo gezegd zo gedaan. Ons eerste gesprek was in juni, ik stuurde 18 september mijn eerste stukken door, en een jaar later stond ik op 18 september Mara te presenteren.
 

Hoe was de schrijftechnische samenwerking met de uitgeverij? Denk aan begeleiding van de uitwerking, redactierondes, tekstcorrecties.

De uitgever was uiterst zorgvuldig! Al een van de eerste keren dat ik wat opstuurde, lieten ze er een redacteur overheen gaan en kreeg ik die papieren ‘zodat ik vast kon zien wat het inhield’. Tijdens het schrijven van Mara hebben we verschillende keren met elkaar overlegd en kreeg ik steeds tips die ik dankbaar toepaste.

Toen ik voor de eerste keer een versie helemaal af had, werd het door de uitgever en een redacteur gelezen. De versie die ik daarna schreef ging bovendien nog naar een extern redactrice. De versie die daarna kwam, werd door een redacteur gecorrigeerd (ik voerde zelf de correcties door) en de laatste versie ging opnieuw naar een redacteur van de uitgeverij en een extern redacteur. Ik weet niet of de opsomming helemaal klopt, maar in elk geval ongeveer.

Wat ik bedoel te zeggen is dat alles uiterst zorgvuldig is aangepakt. (Ook het maken van de omslag, flaptekst, foto voor op het boek, folders voor de boekhandel, lobbyen bij kranten, tijdschriften etc.)

Wat vind je het grootste compliment dat men jou zou kunnen geven over dit boek? En wat de grootste belediging?

Grootste belediging zou zijn als iemand zegt: o, het was wel aardig, het dan over zijn schouder werpt, net naast de krantenbak, en doorloopt zonder er verder ooit nog over na te denken.

Grootste compliment: als iemand niet alleen het verhaal, maar ook de manier van schrijven waardeert. Ik hoop dat mensen de combinatie zien. Dat ik heb nagedacht over HOE ik dingen onder woorden breng, hoe ik dingen laat zien.

 

---

Toekomst
 

---

Ik leg je wat maatschappelijke thema’s voor en wil graag je reactie vanuit welk perspectief je daarover zou kunnen schrijven: immigranten in Nederland, kredietcrisis, afnemen van natuurgebied in Nederland…

Hm. Ik weet niet of ik je vraag goed interpreteer. Ik zou al die onderwerpen vanuit ieder perspectief kunnen schrijven, maar dat kan iedere schrijver. Het belangrijkste is, bij ieder thema denk ik, dat je alles gebruikt om je eigen thema te versterken. Bij Mara heb ik haar isolement, haar thuissituatie, haar geloof gebruikt. Ik heb gebruik gemaakt van de (letterlijke) afstand tussen de pastorie en de boerderij. Iedere keuze die ik maakte was om het verhaal te versterken. Dus je moet dicht bij je basisidee blijven. Dat denk ik wel. En ik denk tegelijkertijd dat je, naarmate je als schrijver groeit, daar ingewikkelder dingen mee kunt gaan doen.
 

Zijn maatschappelijke thema’s dan wel aan je besteed?

Ja en nee. Wat ik het interessante vindt aan schrijven is de ontwikkeling van karakters. De menselijke psyche in allerlei situaties. Ik was onlangs bezig met een klein ideetje en toen mijn man vroeg waarom ik vredesnaam met dat onderwerp bezig was, zei ik: 'Ik wil weten hoe iemand in zo'n situatie zich voelt.' Toen ik dat zei besefte ik dat dat ook een drive is om te schrijven. Ook, zeg ik, want er is nog veel meer wat schrijven voor mij bijzonder maakt, maar het is een belangrijk onderdeel.

Ik kies dus persoonlijke thema’s. Maatschappelijke thema’s zijn voor mij veel meer een context waarbinnen ik een persoonlijk thema aan de orde wil stellen.
 

Welk persoonlijk thema heb je nu onderhanden?

Onrecht.
Onrecht is een thema wat mij persoonlijk erg aanspreekt en een thema wat ik zeker vaker terug zal laten komen. Dan moet ik natuurlijk binnen dat brede kader op zoek naar een kleinere afbakening om een verhaal te kunnen schrijven, maar denk aan misbruik, kindermishandeling, pesten, mishandeling van bejaarden, vrouwenhandel, honger, etc.
 

Wat wil je kwijt over je volgende plannen?

Eerst wil ik een ander nieuwtje kwijt: Mara wordt op dit moment in het Engels vertaald omdat er interesse is van zowel Amerikaanse als Canadese zijde!

Maar je bedoelt natuurlijk mijn schrijfplannen. In de afgelopen tijd heb ik aan twee verschillende verhalen gewerkt die potentie hebben om uit te groeien tot een boek. Waar ik langzamerhand achterkom is dat de oorsprong van een idee uiteindelijk weinig meer te maken heeft met het eindresultaat. Daarom vind ik het ook erg moeilijk om hier een concreet antwoord op te geven.

Mijn ambitie is absoluut om met een nieuw boek te komen, maar of het een (psychologische) roman wordt, of een thriller of iets heel anders is op dit moment moeilijk te zeggen. Gelukkig hoef ik me niet te laten leiden door een etiketje op een verhaal, maar door het verhaal zelf. Dat is waar het uiteindelijk om gaat tenslotte!
 

Foto's: Brandaan

 

---

Maak kans op een gratis exemplaar van Mara

Uitgeverij Plateau heeft drie exemplaar klaarliggen voor de bezoekers van Ezzulia. Wil jij kans maken op een gratis exemplaar van Mara, doe dan mee aan de prijsvraag op ons forum | kijk hier

 

---

Mara
Auteur: Lisette van de Heg
Uitgeverij Plateau
ISBN: 978 90 580 4046 6
Paperback
Prijs: € 17,90
Verschenen: september 2009

 

 

 

 

 

 

 

 

Kan haat liefde worden? Ik heb altijd gedacht dat het onmogelijk is. Maar misschien, misschien is er een kleine kans…

Zeeland, 1931. Maria wordt door haar stiefvader op de boot gezet naar Vlissingen. Haar zwangerschap moet verborgen blijven voor de dorpelingen en om de goede naam van haar familie te redden wordt ze naar haar tante gestuurd die op de voorouderlijke boerderij woont.  Op die eenzame plek wacht Maria, afgesneden van de wereld om haar heen, op de geboorte van een baby die ze nooit gewenst heeft.

Wat blijft er over voor een jonge vrouw die geen ouderlijk huis meer heeft, die haar vertrouwen in mensen heeft verloren, een vrouw die geen verwachtingen meer heeft van haar toekomst?

Mara is een aangrijpend debuut waarin onvoorwaardelijke liefde, zwijgen of spreken, en doorzettingsvermogen de eigenlijke hoofdrolspelers zijn.

 

---