Ezzulia interview
Jens Lapidus
Door Ronald de Jong | Ezzulia.nl
24 september 2009 | Onder de titel Op zoek
naar de nieuwe Stieg Larsson besteedde Ezzulia onlangs aandacht aan twee
kanshebbers die in de voetsporen kunnen treden van deze kaskraker. Een van de
kandidaten is Jens Lapidus, strafrechtadvocaat en schrijver van Snel
geld, zijn debuut dat over vijf dagen in Nederland zal verschijnen en het eerste
deel is van wat de Stockholm-trilogie moet worden. De hooggespannen
verwachtingen vormden voor Ezzulia reden genoeg om de dialoog aan te gaan met
deze nieuwe schrijver. We spraken hem over zijn werk, zijn boeken en zijn
motivatie.
"Mijn boeken markeren een nieuw tijdperk voor de Zweedse misdaadroman"
Jens Lapidus, wie ben je en wat motiveert je om misdaadromans te schrijven?
Ik ben strafrechtadvocaat en
schrijver, geboren en opgegroeid in Stockholm. Tijdens mijn werk als advocaat
kom ik dagelijks de echte onderwereld van Stockholm en Zweden tegen. Die wereld
is te fascinerend om er niet over te schrijven. Een paar jaar geleden namen al
mijn ervaringen in het werk mijn gedachtewereld zodanig in beslag, dat ik begon
met schrijven om stoom af te blazen. Dat schrijven bleek zeer effectief en was
in eerste instantie bedoeld voor mezelf.
Critici vergelijken je met James Ellroy, is hij een inspiratiebron?
Ellroy’s taalgebruik is fantastisch. Zijn ritme en staccato manier van zinsbouw is waanzinnig goed. Ik leer van Ellroy wat ik zelf ‘mitrailleurtaal’ noem. De woorden worden in een strak gedoseerde stroom afgevuurd - waarbij een compromisloos gevoel van actie en poëzie ontstaat. Ik geloof dat vorm en inhoud elkaar moeten versterken. Een synergie die de lezer raakt.
Highsmith en Lapidus
over
schrijven
Patricia Highsmith schreef een aantal boeken over
mensen die onder verschillende omstandigheden uiteindelijk de keuze maken om een
criminele daad te stellen. In haar werkje Hoe schrijf ik een spannend boek
stelt ze dat een boek vaak start met een klein idee, een zaadje. Welk idee dwong
jou achter de computer?
Ik kan me het specifieke moment nog zeer goed herinneren. Ik werkte toen nog op het districtsgerechtshof. Het hof behandelde die dag een zaak over een jeugdbende uit een van de voorsteden van Stockholm. De jongeren werden aangeklaagd voor een gewapende overval. Tijdens een feestje in een appartement waren ze gewapend binnengevallen en beroofden ze de feestgangers.
Wat me uitermate fascineerde was niet de zaak zelf maar de houding van deze jongeren. Ze stonden op het punt te worden veroordeeld tot lange gevangenisstraffen. In plaats van respect te tonen schreeuwden ze tegen de rechter, bedreigden ze het hof alsof ze gewoon op straat stonden. Ze hadden geen enkel inzicht dat hun eigen gedrag zou leiden tot een nog negatiever beeld. Zweden toonde mij een nieuw gezicht - ver weg van de veilige en betrouwbare mythe van de welvaartsstaat en ver weg van mijn eigen ervaring en opvoeding.
Die avond kroop ik thuis achter
mijn computer. Ik wilde het verhaal vertellen van deze jongeren, van een gek
geworden wereld met een op geld gerichte samenleving. Ik wilde een nog niet
beschreven kant van Zweden beschrijven. Ik wilde de donkere realistische zijde
laten zien van mijn stad. Zo begon ik te schrijven.
Hoe werkt het schrijfproces voor jou?
Aangezien ik overdag mijn gewone
werk heb, moet ik zeer gedisciplineerd zijn in mijn schrijven. Ik schrijf
hoofdzakelijk ‘s avonds en in het weekend. Ik ben niet het type schrijver dat
alleen achter zijn computer gaat zitten wanneer hij de inspiratie voelt stromen.
Ik ga zitten en ga aan het werk. Soms om drie uur te broeden op één woord maar
soms ook om in één uur vijf pagina’s te produceren. Zo zou het moeten werken,
volgens mij.
In bovengenoemd boek adviseert Highsmith om de plot bij het begin van het boek nog niet te veel vast te leggen. Hierdoor kan de schrijver meer genieten van het schrijven en inspelen op het onverwachte. Heeft ze gelijk?
Ik denk dat ze gelijk heeft. Hoewel misdaadromans wel veel meer plotgedreven zijn dan gewone romans. Het plot moet wel degelijk worden voorbereid van in het begin, zodat alles kan samenkomen op het einde. Als je weet waar je naartoe gaat, kan de reis om er te komen geweldig zijn.
Op het moment dat ik mijn eerste boek schreef, begon ik zonder vooropgezet plan. Sterker nog: ik wist niet eens dat ik een boek schreef. Maar naarmate ik vorderde stelde ik een plotplan op, zeg maar een aantal ideeën voor elk hoofdstuk en een voorgenomen afronding van het verhaal. Sindsdien gebruik ik mijn plotplan maar het is nooit zeer gedetailleerd uitgewerkt. De afronding van het verhaal ligt niet helemaal vast. Terwijl het verhaal zich ontvouwt, ontdek ik nieuwe gezichtspunten en bewandel ik nieuwe wegen net doordat ik mijn personages beter leer kennen. Vaak vertellen zij mij waar ik naartoe moet.
De moraal van de fabel
'Snel geld'
Tijdens het lezen van Snel geld deed Jorge, een van de karakters, mij denken aan de haas uit de hardloopwedstrijd tussen de schildpad en de haas. Mrado zou het als fabeldier goed doen als de eenzame wolf uit de Balkan. Voor het derde personage JW viel de keuze uiteindelijk op een eekhoorn die hoger en hoger klimt altijd op zoek naar nog meer nootjes. Geef ik hiermee een aardig beeld van de drie hoofdpersonen?
Mrado als wolf is zeer herkenbaar. Ik denk dat hij zelf zeer tevreden zou zijn met deze metafoor. De twee andere personages, hoewel goed gekarakteriseerd, zouden er minder tevreden mee zijn. Kanttekening van mijn kant is dat Jorge eigenlijk veel slimmer is dan de haas uit de fabel. Ik heb het dan niet zo zeer over zijn IQ maar meer over zijn straatwijsheid. Hij begrijpt als geen ander het reilen en zeilen van de onderwereld.
Op het einde van het boek gaan de drie fabeldieren op jacht naar een enorme stapel met kool. Wat is de moraal van de fabel Snel geld?
De vraag over de moraal is
boeiend. Mijn ambitie was net om het boek amoreel te maken. Met andere woorden:
ik wou een onderzoek voeren naar het authentieke gevoel zonder dat de personages
of de verteller zit te zedenpreken. Ik denk dat de lezer hier ook niet op zit te
wachten. Mijn boeken gaan tenslotte over de echte criminaliteit in Zweden. Maar
nu ik het boek geschreven heb, nu realiseer ik me dat het boek toch een zekere
moraal uitdraagt. Er zit de boodschap in dat je ieder individu, crimineel of
niet, moet beschouwen in alle facetten. Niemand is alleen maar zwart of alleen
maar wit.
Was dit de reden om van elk personage ook een speciale band met een familielid te laten zien?
Ik wilde mijn personages afschilderen als harde, op geld beluste criminelen. Tegelijkertijd wilde ik ze ook menselijk laten zijn. Ik geloof dat die menselijke kant vooral bovenkomt in de relatie tussen mensen onderling. In liefde en respect voor de Andere. Op deze manier zijn alle drie de hoofdpersonen geportretteerd met een ‘soft spot’ - zij geven om iemand anders.
Ik weet vanuit mijn ervaring dat
veel criminelen ook daadwerkelijk een sterke band hebben met vrouwen zoals hun
moeder, zuster of kinderen. Alles uit mijn boek kan gebeuren en gebeurt ook in
het Stockholm van vandaag.
Is Stockhom de opvolger van Amsterdam als drugshoofdstad van Europa?
Dat weet ik niet. Ik weet wel dat
de georganiseerde misdaadbendes, afkomstig uit Oost-Europa zoals de Russische
maffia en de maffia uit de Baltische staten, veel invloed hebben in Stockholm.
Sinds de tachtiger jaren is de Joegoslavische maffia oppermachtig. Het gebruik
van klasse A drugs zoals cocaïne is de afgelopen vijf of zes jaar explosief
toegenomen. En voor marihuana heeft Zweden bijna geen import meer nodig - mensen
kweken het zelf in oude schuren weggestopt in de uitgestrekte bossen.
Na Beck, Wallander en Van Veeteren lijkt het tijdperk van de mopperige politie-inspecteur voorbij. De nieuwe hoofdrol in de Zweedse misdaadromans gaat naar de ambitieuze crimineel. Brak een nieuw tijdperk aan?
Ja en nee. Mijn boeken markeren zeker een nieuw tijdperk voor de Zweedse misdaadroman. De roep naar dit nieuwe tijdperk was in Zweden dan ook groot. Aan de andere kant, de boeken van Stieg Larsson zijn enorm succesvol. De stijl van Larsson ligt veel meer in het verlengde van Henning Mankell met veel aandacht voor de karakterontwikkeling.
Hoe nu verder?
Snel geld is het eerste deel van de Stockholm-trilogie waarvan ook het tweede deel al is verschenen als ’Aldrig fucka upp’.Kan je al een tipje van de sluier oplichten voor de Vlaamse en Nederlandse lezer? Komen de drie hoofdpersonen terug?
Diverse karakters keren terug maar
niet de hoofdpersonages. Zelf zie ik mijn tweede boek niet als een direct
vervolg maar meer als een aanvulling. Ik ben een wereld aan het bouwen en alles
wat ik schrijf moet in deze wereld passen. Uiteindelijk zullen in het derde boek
van deze trilogie alle puzzelstukjes op hun plaats vallen.
Snel geld wordt international uitgebracht en de filmrechten zijn reeds verkocht. Schrijf je mee aan het script?
Ik schrijf zelf niet mee aan het script maar ik heb al wel verschillende versies onder ogen gehad. Feedback over deze versies is gegeven en ik heb er alle vertrouwen in dat de producers er een geweldige film van zullen maken.
Hoe is het om geconfronteerd te worden met de verschillen tussen de cast en de personages uit het boek?
Ik ben een keer op de filmset
aanwezig geweest. Een surrealistische ervaring om de karakters uit mijn boek in
het echt te ontmoeten. Over het geheel genomen zijn de personages geweldig
gecast. Nu komt het aan op het vakmanschap van de acteurs om deze personages ook
realistisch uit te beelden.
De boeken van Stieg Larsson worden ook verfilmd. Heeft je hier al iets van kunnen zien?
Nog niet. Met twee kleine kinderen
thuis zit bioscoopbezoek er voorlopig niet in. Ik wacht nog even op de dvd.
Naast misdaadromans heb je ook meegewerkt aan de graphic novel Gängkrig 145. Ga je verder in dit genre?
Voor Gängkrig 145 heb ik
het script geschreven en dat was een erg interessant experiment. Het boek kwam
direct in de top van de bestsellerslijst maar het zal waarschijnlijk niet
dezelfde impact hebben als mijn andere boeken. Voor mij persoonlijk was het meer
een creatief avontuur - om te zien of ik het misdaadgenre naar een nieuwe
verhalende vorm kon brengen. Op dit moment schrijf ik mijn derde misdaadroman
maar het experiment met de graphic novel heeft me geleerd open te staan voor
nieuwe ideeën.
Het in dit interview genoemde boek van Patricia Highsmith (Hoe schrijf
ik een spannend boek) verscheen in 1985 bij De Arbeiderspers in een
Nederlandse vertaling. Highsmith schreef het boek reeds in 1966.
Foto: met dank aan uitgeverij AW Bruna
Snel Geld
Auteur: Jens Lapidus
Oorspronkelijke titel: Snabba Cash
Uitgeverij A.W. Bruna
ISBN: 978 90 229 9444 3
Paperback
Prijs: € 19,95
In Snel Geld staat de stad Stockholm centraal, een verleidelijke stad, waar de decadente bovenwereld en de rauwe onderwereld van Zweden nauw met elkaar verbonden zijn. Hier kruisen de wegen van drie jonge criminelen elkaar. Mrado is een Joegoslavische huurling die met geweldpleging zijn geld verdient, geld dat hij nodig heeft om de voogdij over zijn dochtertje te krijgen. Jorge is een slimme drugsdealende latino, net uit de gevangenis ontsnapt en eropuit om degenen die hem verraden hebben terug te pakken - alleen heeft hij geen cent te makken. En de ambitieuze student JW laat zich als drugsrunner rekruteren, omdat hij voortdurend cash nodig heeft om zijn dure levensstijl te kunnen blijven betalen. Alle drie worden ze verleid door de destructieve lokroep van de cocaïnehandel. Alle drie zijn ze betrokken bij de verdwijning van een jonge vrouw. En zonder dat ze het weten, worden ze alle drie gemanipuleerd door een machtige man achter de schermen. Stockholms genadeloze maffialeider Radovan.
Kijk voor meer over Jens Lapidus op
de
Boekenplank
Meer over Jens Lapidus op Ezzulia:
Op zoek naar de nieuwe Stieg Larsson | kijk hier
Recensie van Snel Geld | kijk hier
Wil je reageren op dit interview?
Dat kan op het forum van Ezzulia, waar een apart topic is aangemaakt
voor de discussie over dit interview met - en de boeken van - Jens Lapidus.
Kijk
hiervoor op ons boekenforum.
Interviews
Op Ezzulia staan veel interviews en iedere week komen daar weer nieuwe bij. Kijk hier voor het overzicht van Kort & Krachtig en hier voor de grotere interviews.