Home
Aanbevelingen
Interviews
Kort & Krachtig
Lezers interviews
Columns
Korte verhalen
Fantasy
Uitgelicht
Awards
Nieuws
Recensies
Leestip van Beldaran
Leesclub
Prijsvragen
Zoeken
Links
Colofon
Het Forum
Terug naar boven

Bezoek ook het forum van Ezzulia.  Registreer je als vaste bezoeker, waarna ook de verborgen onderdelen beschikbaar worden.

Gemiddeld twee interviews per week !

kijk hier voor het overzicht

Regelmatig columns van bekende auteurs

kijk hier voor het overzicht

Welke fantasy boeken komen uit in een Nederlandse vertaling?

kijk hier voor het overzicht

Recensies van recent verschenen boeken in verschillende genres

kijk hier voor het overzicht

Ezzulia interview
Janneke Jonkman

Door Carien Touwen | Ezzulia.nl
 

25 december 2009 | Janneke Jonkman (1978) debuteerde op drieëntwintig jarige leeftijd met de roman Soms mis je me nooit. Nu, acht jaar later, is alweer haar vierde roman verschenen: Vederlicht. Ik zoek Janneke Jonkman op in haar prachtig gelegen appartement in het hart van Amsterdam.
 

"Na elke boek ben ik even helemaal op"

Van ballerina tot schrijfster

Janneke Jonkman wilde vroeger ballerina worden en zeker geen schrijfster. Ze volgde als tiener drie jaar lang de balletopleiding aan het conservatorium in Den Haag. Vanwege fysieke beperkingen werd ze niet goed genoeg bevonden om de balletopleiding te blijven volgen en moest ze van school af. Teleurgesteld stroomde ze in op het gymnasium, waar ze al snel haar liefde voor schrijven ontdekte. Ze kreeg in de laatste jaren hoge cijfers voor haar opstellen en was volgens haar leraar de enige in de klas die een opstel mocht proberen tijdens de eindexamenopdracht. Ook deed ze mee met Kunstbende, waar ze een van de prijzen in de wacht wist te slepen.
Haar liefde voor taal was zo groot dat ze na de middelbare school voor de studie Nederlands koos. Op de universiteit kwam ze al snel terecht bij literair tijdschrift Nymph.
‘Hier heb ik mezelf echt kunnen ontwikkelen als schrijver, omdat we onderling veel feedback gaven en er veel respons kwam op onze voorleesavonden. In die tijd werd ik als schrijvende student door Amsterdams studentenblad Folia geïnterviewd. Hierin vertelde ik over de samenhang tussen de verhalen die ik al geschreven had en dat ik van plan was om hier ooit een boek van te maken. Blijkbaar lazen de uitgevers dit ook, want ik kreeg een aantal brieven met het verzoek om eens te komen praten. En zo had ik al heel jong mijn eerste boekcontract te pakken.’
Een deel van de redactie van Nymph debuteert en al snel is iedereen te druk om nog aan het tijdschrift te werken en houdt het op te bestaan. Janneke brengt in 2004 de roman De droomfotograaf uit en in 2006 Verboden te twijfelen en afgelopen zomer verscheen haar vierde boek Vederlicht. Al haar boeken zijn buitengewoon goed ontvangen. Momenteel werkt ze drie dagen in de week als eindredacteur van tijdschrift Avant Garde en gaat haar resterende tijd naar het creatief schrijven. Het afgelopen half jaar heeft ze samen met haar zus, die filmregisseur is, gewerkt aan het filmscenario van een One Night Stand-film voor de NPS. Dit is de eerste keer dat ze een scenario heeft gewerkt. Deze uitdaging kwam precies op het goede moment.
‘Na elk boek ben ik even helemaal op, het is dan goed om iets anders te doen, want je hebt toch weer nieuwe levenservaring, input, nodig om een nieuw boek te kunnen schrijven. Daarom is het ook zo fijn dat ik nog een gewone baan ernaast heb, want anders droogt de bron op. Je moet als schrijver wel een beetje leven, mensen ontmoeten.’
 

Vederlicht

Vederlicht vertelt het verhaal van Elien, een documentairemaakster die genoodzaakt is nog eenmaal terug te blikken op enkele belangrijke gebeurtenissen in haar leven. Als jong meisje zat ze op een balletacademie, wat diepe sporen heeft nagelaten. Elien besluit om onder valse voorwendselen een aantal oud-klasgenoten een weekend lang bij haar thuis uit te nodigen om een film te maken over hun gezamenlijke verleden. Terwijl ze hun verhalen vastlegt, komen er veel herinneringen boven aan haar eigen verleden en daarnaast het verhaal van Abel, hun zeer talentvolle oud-klasgenoot die inmiddels overleden is. Al lezende vallen de parallellen tussen het leven van Elien en dat van haar klasgenoten te ontdekken. De balletopleiding heeft een grote impact op hen allemaal gehad. Vederlicht gaat niet alleen over het leven op een balletschool, maar vooral over de strijd die mensen in verschillende fasen van hun leven leveren om volwassen te worden en de rol die gebeurtenissen uit het verleden daarin kunnen spelen.

Autobiografisch

Vederlicht is grotendeels autobiografisch en gebaseerd op Jannekes eigen ervaringen als jonge tiener op de balletschool en daarnaast op interviews met haar voormalige klasgenoten. Ze heeft bij het schrijven veel autobiografische elementen gebruikt en daarnaast regelmatig dingen verzonnen en toegevoegd om het verhaal tot een volwaardige roman te maken. De interviews met de oud-klasgenoten zijn bijvoorbeeld vrijwel een op een opgenomen in het boek, maar de schrijfster is heel selectief geweest in wie ze geïnterviewd heeft. Ze heeft gekozen voor mensen die goed in het verhaal pasten, mensen die dingen te vertellen hadden die heel karakteristiek waren voor de balletopleiding. Van die karakters heeft ze in het verhaal een soort vriendengroepje samengesteld en vervolgens de setting verzonnen over hoe deze mensen bij elkaar komen.
‘Het verhaal is uiteindelijk een mix geworden van fictie en werkelijkheid. Ik had het idee dat het boek niet interessant genoeg zou zijn als ik puur autobiografisch te werk zou gaan, dan zou het verhaal veel te versnipperd zijn geworden. Als schrijver moet je je toch beperken en niet te veel personages gebruiken. Op deze manier heb ik die elementen kunnen uitlichten die voor mij belangrijk zijn.’
Janneke had altijd al het idee dat ze nog iets met haar balletverleden moest doen. Twee jaar geleden was ze op een reünie van haar balletopleiding op het Conservatorium in Den Haag. Daar kwam ze erachter dat de opleiding niet alleen op haar eigen leven grote impact had gehad, maar ook op dat van haar klasgenoten.
‘Ik merkte dat vrijwel iedereen er een bepaalde tic aan over had gehouden. Door de ervaringen van anderen mee te nemen, kon ik het verhaal veel breder trekken dan alleen mijzelf.’
Hiermee had Janneke het boeiende element gevonden wat voor haar gevoel ontbrak.
Het karakter Abel, de jongen die jong gestorven is, is gebaseerd op een van haar klasgenoten en pas op de reünie realiseerde ze zich dat de opleiding toch echt iets met hem had gedaan, waardoor zijn leven zo verlopen is. ‘Zijn verhaal is zo bizar en indrukwekkend dat ik vond dat het verteld moest worden.’

Blootgeven

Vederlicht wordt gepresenteerd als een roman, maar als lezer voel je hoeveel waarheid en achtergrond van de schrijfster er in het verhaal verborgen zit. Vrijwel het hele boek leest als een openhartig relaas van het verleden van de schrijfster.
Het blootgeven van haar eigen verleden is haar niet gemakkelijk gevallen. Tijdens het schrijven heeft ze hier nauwelijks bij stil gestaan. Toen ze begon met dit verhaal, had ze al besloten dat ze van uitgeverij wilde wisselen. Voor haar gevoel schreef ze dus aan dit boek zonder dat ze hier een uitgeverij voor had. Dit gaf haar een heel vrij gevoel, ze liet haar innerlijke drang om dit boek te schrijven gewoon de vrije loop, dacht niet na bij de impact die het publiceren van dit verhaal op haar leven zou kunnen hebben. Ze wilde het verhaal gewoon kwijt.
Pas toen het af was en ze erover na ging denken om deze roman de wijde wereld in te sturen, kwam de realisatie dat ze hiermee veel van haarzelf zou laten zien.
‘Omdat dit boek zo persoonlijk was, heb ik het heel erg afgeschermd, zelfs mijn vriend liet ik het niet lezen. Het is dan ook heel gek dat iedereen het nu kan lezen. Nu ben ik wel aan het idee gewend, mede dankzij de fantastische boekpresentatie waar ik me realiseerde dat het nu niet meer mijn verhaal is, maar dat van de lezer. Het verhaal voelt nu ook meer als een universeel iets, wat ik deel met anderen die het gelezen hebben.’
 

Schrijfproces

Doordat Vederlicht zo persoonlijk is, heeft Janneke hier heel anders aan geschreven dan bij haar vorige boeken. Ze maakte minder aantekeningen en had van te voren niet echt een groot raamwerk uitgewerkt waaraan het verhaal zou worden opgehangen. Het verhaal is minder bedacht dan haar andere boeken. Tijdens het schrijven ging het verhaal als vanzelf een eigen leven leiden. De interviews met klasgenoten heeft de auteur bijvoorbeeld pas gehouden op het moment dat ze in het verhaal op dat punt was beland, er was zelfs nog een kans dat ze zouden weigeren, want ze werden pas op dat moment benaderd. Gelukkig gingen alle oud-klasgenoten akkoord, waardoor ze wel verder kon met schrijven. Ook gebeurde het regelmatig dat ze zich voornam om over een bepaald onderwerp te schrijven en dat er dan totaal iets anders op papier kwam.
‘Voor het schrijven is het een stuk interessanter als er steeds iets onverwachts gebeurt, niet alleen de schrijver wordt verrast, maar de lezer natuurlijk ook.’ De vorm waarin het verhaal geschreven is, is ook vrijwel totaal behouden gebleven in het uiteindelijke resultaat. ‘Tijdens het schrijven voelde het aan als chaotisch, maar de uitgever noemde het uiteindelijk organisch; deze vorm van schrijven blijkt dus goed voor mij te werken.’
 

Uitgeverij

Voor haar vierde roman is de auteur overgestapt van uitgeverij Prometheus naar de Arbeiderspers. Deze stap is heel bewust genomen. ‘Ik had meteen al het gevoel dat dit boek thuishoorde in een ander fonds dan mijn vorige boeken. Daarnaast waren er redenen om aan te nemen dat ik er bij mijn vorige uitgever alles had uitgehaald wat erin zat.’
Ze is benaderd door diverse uitgeverijen die haar graag aan hun fonds hadden willen toevoegen. Bij de Arbeiderspers is ze terecht gekomen via een andere schrijfster. De gesprekken verliepen dermate goed dat ze zich meteen thuis voelde. ‘Ze zijn een uitgeverij die echt kijken naar wat je maakt, ze kenden mijn vorige werk ook nauwelijks en hebben de beslissing puur genomen op basis van het manuscript dat ik ze liet lezen.’
De andere drie boeken van Janneke zijn nog steeds verkrijgbaar via haar eigen website. De meeste boeken worden een bepaalde tijd na hun verschijning teruggetrokken door de uitgeverijen, mede omdat de boekwinkels hun schapruimte al snel gebruiken voor nieuwer werk. De schrijfster heeft er bewust voor gekozen om haar andere drie boeken zelf aan te bieden, er is nog steeds belangstelling voor en ze vindt het prettig dat haar eerdere werk ook nog steeds verkrijgbaar is.

Schrijven

Janneke heeft nu vier boeken uitgebracht, ongeveer om de twee/drie jaar een nieuwe roman. Het laten rijpen van een verhaalidee kost de schrijfster ongeveer een half jaar, daarna begint het echte schrijven wat een minimaal een jaar duurt. Daarna komt pas het uitgeefproces waar het herschrijven en redigeren een belangrijk onderdeel van zijn. Voor Vederlicht heeft ze met name het slot herschreven op aanraden van haar redacteur. Daarnaast heeft ze de interviews met de oud-klasgenoten ingekort voor de definitieve versie.
De schrijfster heeft na elk boek ruim de tijd nodig om het verhaal los te laten. ‘Bij ieder boek heb ik het gevoel van, nou, dit was het allerlaatste wat ik te vertellen had en ik ben benieuwd of er ooit nog een boek komt. Maar na enige tijd komt er vanzelf weer een idee. Ik heb er wel vertrouwen in dat dat ook nu weer gaat gebeuren.’
Toch wordt het schrijven er voor Janneke niet gemakkelijker op doordat er al meerdere boeken uitgegeven zijn. ‘Mijn eerste boek Soms mis je me nooit heb ik totaal naïef en onbevangen geschreven zonder enige kennis van de schrijf- en uitgeverswereld, waardoor het denk ik juist een heel goed boek is geworden. Ik hield me tijdens het schrijven helemaal niet bezig met mijn publiek. Bij mijn tweede boek had ik veel meer dat besef dat er recensies en lezersreacties zouden komen. Ik heb bij het schrijven hiervan veel meer nagedacht en heb achteraf ook wel gehoord dat het verhaal te doordacht was en te goed uitgewerkt. De recensies van mijn eerste boek waren heel positief, maar ze hadden mij er ook heel bewust van gemaakt dat er iets over mijn boek gezegd zou worden. In het derde boek voelde ik me weer een stuk vrijer en bij Vederlicht had ik tijdens het schrijven weer die onbevangenheid terug, die ik bij mijn eerste boek had. Misschien dat het kwam omdat ik van uitgeverij gewisseld ben of omdat ik het gevoel had dat ik dit echt voor mezelf schreef, dat dit verhaal weer net zo intuïtief is geworden als mijn eerste boek. Ik heb er tijdens het verhaal ook een heleboel bijgeschreven wat ik vooraf niet bedacht had.’
Tijdens het schrijven zelf is Janneke niet bezig met haar toekomstige publiek, maar uiteindelijk wil ze het wel uitgeven en wil ze wel bereiken dat lezers iets van zichzelf in haar verhalen herkennen. ‘Ik hoop dat ik mijn lezers raak.’ 
In Vederlicht schuilt de boodschap dat de tijd alle wonden heelt, maar ook dat het afhangt van hoe je met dingen omgaat hoe dat proces verloopt. De schrijfster zelf heeft met dit boek definitief het hoofdstuk van haar balletjeugd afgesloten. ‘Je moet pas over een onderwerp gaan schrijven als je er zelf een zekere afstand van genomen hebt. Daarom heb ik ook zo lang gewacht met het schrijven over mijn balletopleiding. Dingen moeten verwerkt zijn, anders zit je er te dicht op. Maar door alles op te schrijven heeft het zijn definitieve plek gevonden en dat heeft een louterend effect gehad. Daarnaast heb ik me door de interviews met mijn oud-klasgenoten gerealiseerd dat ik niet de enige was die een trauma heeft opgelopen. En het feit dat ik deze pijn kon delen, was heel geruststellend en ik denk dat dat voor de anderen ook zo is geweest.’
 

Toekomst

Schrijven doet Janneke altijd in haar eentje. Ze heeft aan de achterkant van haar woning in Amsterdam een rustig plekje, waar het stadslawaai niet te horen is en de stilte overheerst. Als ze eenmaal schrijft, laat ze zich niet afleiden. Ze werkt een paar uur achter elkaar en daarna gaat ze even wat anders doen om de spanningsboog weer aan te scherpen. Haar streven is om iedere dag 1000 woorden te schrijven, als ze dat gehaald heeft, stopt ze ermee. Schrijven doet ze overdag, ontspannen is voor de avond. Inspiratie haalt ze uit haar eigen leven, dingen die ze meemaakt of verhalen die ze hoort van anderen. Waar haar volgende boek over zal gaan, weet ze nog niet. Ze sluit in elk geval uit dat ze ooit een thriller of echte chicklit gaat schrijven. Maar misschien dat ze ooit in de toekomst een uitstapje wil maken naar de jeugdliteratuur. ‘Voorlopig ben ik in elk geval druk genoeg met de promotie van Vederlicht en het filmscenario.’ En hier is al goed nieuws over te melden: Janneke en haar zus hebben zojuist gehoord dat hun filmscenario geselecteerd is om verfilmd te worden. Volgend jaar zal deze film in première gaan op het Utrechts filmfestival. Vanaf nu mag Janneke Jonkman zich dus ook officieel scenarioschrijfster noemen.

Foto close-up: Peter Boer
Foto signeren: Carien Touwen
 

Wil je reageren op dit interview?

Dat kan op het forum van Ezzulia, waar een apart topic is aangemaakt voor de discussie over dit interview met - en de boeken van - Janneke Jonkman.

Kijk hiervoor op ons boekenforum.

Interviews

Op Ezzulia staan veel interviews en iedere week komen daar weer nieuwe bij. Kijk hier voor het overzicht van Kort & Krachtig en hier voor de grotere interviews.

Terug naar boven