Ezzulia interview
James Lee Burke
Door Danuta Kean
Vertaling Chrisje van Hoecke | Ezzulia.nl
Met dank aan Orion Publishing Group
28 augustus 2009 | Toen George Bush en Tony Blair voor het eerst overwogen Irak binnen te vallen hadden ze beter eerst het werk van James Lee Burke gelezen. Dan hadden ze de wereld misschien een hoop miserie bespaard waar wij nu nog een lange tijd mee zullen opgeschept zitten.
Dit gold sterker dan ooit voor zijn vorig
jaar in Nederland verschenen Chaos in New Orleans. Hij schreef het in de
nadagen van orkaan Katrina, en hij confronteert zijn bekendste personage,
detective Dave Robicheaux, op een schrijnende wijze niet enkel met de enorme
verwoestingen door de storm, maar ook met de incompetentie van lokale en
nationale gezagsdragers.
"Als kunst politiek wordt houdt ze op kunst te zijn"
"Ik tracht mijn persoonlijke gevoelens uit mijn boeken te houden. Ik laat mijn personages de gebeurtenissen vertellen en becommentariëren." antwoordt de auteur als ik hem vertel dat Chaos in New Orleans kwaad bloed bij me zette om wat New Orleans had moeten doorstaan. Het is moeilijk omgaan met wat Dave Robicheaux beschrijft omdat er zaken bij zijn die onmogelijk ontkend kunnen worden. Het is echt zoals hij zegt: mensen zijn gestorven omwille van een paar dagen.
“Dat zal nooit door de tijd uitgewist worden en tot de dag van vandaag heeft niemand de moeite genomen met antwoorden te komen” merkt James op. Hij vervolgt: ”Reporters hebben nooit de vraag gesteld waarom de president van de Verenigde Staten zijn vakantie niet heeft onderbroken. Veel blijft in het ongewisse.”
In James’ nieuwe boek, Bergafwaarts, moeten Robicheaux en zijn vriend PI Clete Purcell afrekenen met de emotionele nasleep van Katrina. Zij nemen samen met Robicheaux’s vrouw vakantie in het groene Montana, het hart van de American Dream, ver van de vernielingen in Louisiana. Ze zouden er rust moeten vinden voor hun gekwetste gevoelens, maar niets is minder waar omdat spoken uit Clete’s verleden hen gevolgd zijn in het woud.
“Bergafwaarts is het vervolg op Black Berry Blues dat in 1989 is verschenen. We komen enkele van de personages uit dat boek opnieuw tegen”, legt James uit. De brutale moord op twee scholieren vlakbij de verblijfplaats van Dave en Clete doet onmiddellijk aan het werk van een seriemoordenaar denken. Het gebeurt allemaal niet ver van de plaats waar oliebaronnen Wellstone proefboringen uitvoeren met de hulp van trawanten die bindingen hebben met de reeds lang gestorven schurk Sally Dee, van wie de FBI vermoedt dat Clete iets met diens huiveringwekkende dood te maken heeft.
Aan deze cocktail heeft de auteur nog een sinistere gevangenisbewaker toegevoegd in de vorm van Troyce Nix, een voormalig Abu Graib soldaat met een nogal onduidelijke seksuele voorkeur, en een flinke dosis religieus fanatisme oude stijl in de gedaante van Bible Belt sloganschrijver Leslie Wellstone. James vat de plot samen als volgt: “Het is een verhaal over de extractie-industrie en machtswerving via misbruik van het christendom”. Dat tweede werd opvallend onbesproken gelaten door de recensenten, temeer omdat het de kern van het verhaal uitmaakt.
Politiek en religie zijn twee dingen die in Groot-Brittannië strikt gescheiden worden gehouden, maar in de VS worden verkiezingscampagnes uitgevochten voor God. Voor wie in een meer seculiere staat leeft is die strijd om religieus getinte stemmen onbegrijpelijk. “Op een wel heel verknipte manier is wat hier gebeurt net de essentie van het secularisme. We hebben die figuren de vrije hand gegeven bij het misvormen van het christendom op een manier die helemaal indruist tegen wat de grondlegger ervan bedoeld kan hebben.”
Bergafwaarts toont de dingen die onder de oppervlakte woekeren: letterlijk, in de vorm van minerale rijkdommen; emotioneel, in de vorm van posttraumatisch stress syndroom bij verschillende personages; maar ook metaforisch, als het bloed dat vergoten wordt in de vallei waar het drama zich afspeelt, en waar de auteur zich gevestigd heeft.
Speelde James’ kennis van Montana een rol bij zijn keuze om Bergafwaarts hier te situeren? Hij beweert van niet. Zijn verhalen ontstaan niet door bewuste keuzes voor omgeving of personages, ze borrelen op uit zijn onderbewustzijn. Hij cijfert zichzelf helemaal weg ten voordele van wat hij schrijft. De schoonheid van Montana en de natuurlijke rijkdommen die die schoonheid bedreigen, vertegenwoordigen de verderfelijke invloeden binnen de VS, voegt hij er nog aan toe.
Bergafwaarts toont de gevolgen voor één slachtoffer, Troyce Nix. Ik vraag aan James waar hij het personage vandaan haalde en opnieuw verwijst hij naar de oorlog in Irak en meer bepaald naar de oorlogsmisdaden die daar gepleegd werden. “Een nauwkeurig gekozen selectie aan personeel kreeg de opdracht tot deze gruwelijkheden en werd daarna aan de deur gegooid. Nix is daar één van.”
Hoewel hij hun daden verafschuwt en veroordeelt, is hij van mening dat ze enkel de zondebokken zijn waarachter het opperbevel zich verschuilt. “Het zijn stuk voor stuk leden van arme blanke families uit het Zuiden. Het is de soort mensen die geen stap verzetten zonder toestemming van het gezag. Ze zijn gewoon misbruikt.” Hij merkt daarbij op: ”Ik zeg niet dat ze onschuldig zijn, maar zonder uitzondering verklaren ze dat ze orders opvolgden. Elke schrijver die in het Zuiden opgegroeid is weet dat zulke mensen nog geen toilet gebruiken zonder formele toestemming.”
Hoewel James keihard is in wat hij schrijft, wil hij onder geen beding zijn werk als politiek bestempelen. “Als kunst politiek wordt houdt ze op kunst te zijn” zegt hij. Maar hij geeft wel toe dat het op een pijnlijk nauwkeurige wijze onze hedendaagse samenleving beschrijft. Hij mag er dan een hekel aan hebben om als misdaadauteur geklasseerd te worden, hij geeft toe dat misdaadliteratuur populair geworden is omdat ze een goede afspiegeling is van die samenleving. “De misdaadroman kwam in de plaats van de sociologische roman uit de jaren twintig en jaren dertig.” Waar je James’ werk ook wil rangschikken, het is in de eerste plaats erg menselijk en vooruitziend, een reden temeer waarom onze leiders – en wij allemaal- het zouden moeten leren kennen en waarderen.
Bergafwaarts
Auteur: James Lee Burke
Oorspronkelijke titel: Swan Peak
Uitgeverij Verbum
ISBN: 978 90 7427 431 9
Paperback
Prijs: € 17,95
In Bergafwaarts gaat inspecteur Robicheaux op een welverdiende vakantie in het landelijke Montana. Samen met zijn vrouw en beste vriend Clete Purcell verblijft hij op een oude ranch. Maar zijn rust wordt al snel verstoord door de brute moord op twee studenten. Robicheaux duikt in dit mysterie waarin een rijke oliebaron, zijn mismaakte broer en mooie echtgenote, een perverse dominee, een ontsnapte gevangene en een voormalige countryzanger een rol spelen. Op zijn eigen briljante manier verweeft Burke al deze personages en plotlijnen tot prachtig proza met een verrassend einde.
In navolging van
Chaos in New Orleans,
ontving James Lee Burkes nieuwe boek, Bergafwaarts, eveneens
5 sterren in de VN-thrillergids.
Kijk voor meer over James
Lee Burke op
de
Boekenplank
Wil je reageren op dit interview?
Dat kan op het forum van Ezzulia, waar een apart topic is aangemaakt
voor de discussie over dit interview met - en de boeken van - James Lee Burke.
Kijk
hiervoor op ons boekenforum.
Interviews
Op Ezzulia staan veel interviews en iedere week komen daar weer nieuwe bij. Kijk hier voor het overzicht van Kort & Krachtig en hier voor de grotere interviews.