Ezzulia Interview:
Geert-Jan Alexander Knoops
Door Jürgen Joosten | Ezzulia.nl
4 april 2009 | Geert-Jan Knoops (10 juni 1960) werkt als hoogleraar internationaal strafrecht in Utrecht. Als internationaal strafrechtsadvocaat behandelde hij zaken voor het Joegoslavië tribunaal, het Rwanda tribunaal en het Europese Hof voor de Rechten van de Mens. In Nederland kwam Knoops onder andere in het nieuws als advocaat van de marinier Eric O. en Machiel Kuijt.
Eind januari verscheen met Advocaat van de
Vijand zijn eerste legal thriller, nadat hij in 2006 al het boek Het
Tweede Schot had geschreven, het ware verhaal over sergeant-majoor Eric O.
Met Advocaat van de Vijand treedt Knoops in de voetsporen van
John Grisham, die jaren geleden zijn werk in de advocatuur inruilde voor een
zeer succesvolle carrière als auteur. Voor Geert-Jan Knoops blijft het
schrijven van boeken vooralsnog een hobby naast zijn werk voor advocatenbureau
Knoops & Partners in Amsterdam. Maar wel een hobby die hij uiterst serieus neemt
en waarvan duidelijk is dat Advocaat van de Vijand zeker niet zijn
laatste legal thriller zal zijn.
"Guantánamo Bay had nooit opgezet mogen worden"
Kunt u in enkele zinnen vertellen waarover uw thrillerdebuut "Advocaat van de vijand" gaat?
Het gaat over
morele dilemma’s die een strafrechtsadvocaat ondervindt in extreme zaken zoals
die inzake terrorisme. Het beschrijft het professionele lot van een advocaat die
bij toeval als advocaat gaat optreden voor de voormalig chauffeur van Osama bin
Laden en dan te maken krijgt met politiek en macht die soms het juridisch
systeem doen corrumperen. De hoofdpersoon, advocaat Matthew Baldwin, wordt
uiteindelijk speelbal in dit gigantische krachtenspel en moet zich daaruit weten
te redden ook in moreelethisch opzicht.
Vanwaar de keuze voor dit typische Amerikaanse onderwerp?
De Guantánamo Bay processen staan symbool
voor de maatschappelijke discussie over “goed en kwaad”. Het heeft tot op heden
de Amerikaanse samenleving tot op het bot verdeeld gehouden en zelfs de
Amerikaanse rechters blijken het oneens over hoe je met dit soort verdachten
moet omgaan. Uiteindelijk is Guantánamo Bay ook binnen de internationale
gemeenschap een soort van symbool geworden “van het kwaad”. Een meer duidelijke
context om hierin een thriller te schrijven waarin de strafpleiter te maken
krijgt met dit soort dilemma’s, leek mij niet denkbaar.
Wie is Matthew Baldwin?
Matthew Baldwin is een zeer gedreven en
creatieve advocaat die een sterk gevoel heeft voor het opkomen voor de zwakkere
in het strafproces. Zijn levensfilosofie is: iedereen is voor de wet gelijk.
Voorts is het een persoonlijkheid die het juridisch gevecht met de overheid niet
uit de weg gaat. Maar steeds probeert hij alles met zijn geweten te verenigen.
Het boek speelt zich hoofdzakelijk af in Afghanistan, waar uw hoofdrolspeler, advocaat Matthew Baldwin, een belangrijke getuige probeert te spreken. Was het moeilijk om inzicht te krijgen in hoe het er daar aan toe gaat? Hoe hebt u research gepleegd?
Ofschoon de thriller voor 85% fictie is, en
de overige 15% non-fictie (zoals bijvoorbeeld de beschrijving van de rechtsgang
bij de US Supreme Court), heb ik getracht om ook bij het fictiegedeelte de
realiteit zo dicht mogelijk te benaderen, voor zover dit binnen mijn fantasie
mogelijk was. Hierbij heb ik zeker ook bepaalde bronnen geraadpleegd. In het
boek zit veel research dat noodzakelijk was om de realiteit zo veel mogelijk te
benaderen. Een van onze wetenschappelijk medewerkers heeft tijdens het schrijven
van het boek veelvuldig research gedaan naar bepaalde gebeurtenissen. Voor zover
relevant is deze research verwerkt in het boek.
Een groot deel van het boek, vooral aan het eind, speelt zich af in de rechtbank. Was het moeilijk om niet te veel in detail te treden?
Je moet ervoor waken dat dit soort
rechtbankscènes voor de niet-juridisch geschoolde lezers begrijpelijk en te
volgen zijn. Anders dan bij het schrijven van bijvoorbeeld studieboeken, waar ik
mij ook mee bezig houd, vereist dit een schrijfstijl waarbij je je zoveel
mogelijk moet verplaatsen in de lezer en je ook moet afvragen of en wanneer je
je lezer teveel “vermoeit” met juridische details.
U trad in 2006 voor het Amerikaanse hooggerechtshof op als expert-consultant van de verdediging in de Guantánamo Bay-zaak. Hoe autobiografisch is dit boek?
Voor een deel heb ik mijn ervaring als expert
consultant kunnen gebruiken, namelijk voor dat deel dat de rechtsgang beschrijft
naar en bij de US Supreme Court. En uiteraard ook mijn kennis van het juridisch
systeem inzake de Guantánamo Bay processen.
Bent u ervan overtuigd dat er vele mensen onschuldig vast zitten in Guantánamo Bay? Is uw boek een aanklacht, of streeft het eerder bewustwording van lezers na?
Het boek is niet bedoeld als een aanklacht in
ware zin van het woord maar is, naast het zijn van een thriller, juist ook
bedoeld om de lezer aan het denken te zetten. Wat willen we in onze samenleving
met ons rechtssysteem en waarom is de strafadvocaat daarbij belangrijk? Moeten
wij voor terreurverdachten andere regels toepassen? Dit soort vragen passen
inderdaad meer bij een bewustwording.
Hoe belangrijk zijn uw opleidingen aan de pedagogische academie en de officiersopleiding bij het Korps Mariniers voor uw verdere loopbaan geweest? En heeft het ook invloed gehad bij dit boek?
Mijn officiersopleiding bij het Korps is
belangrijk geweest voor het kunnen schrijven van het boek. In het Guantánamo Bay
systeem werken militaire advocaten voor een verdachte. Vandaar dat kennis van
ook het militaire systeem een groot voordeel was bij het schrijven van het boek
en het vinden van de personages.
Het boek is fictie. Hoever mag een auteur gaan om het toch nog geloofwaardig te houden? U hebt zelf de grens opgezocht van de geloofwaardigheid, wat zijn de reacties zover?
Ofschoon het boek de grenzen opzoekt en
extreme scenario’s raakt, is de meerderheid van de reacties die ik tot dusverre
mocht ontvangen positief. De strekking van deze reacties luidt: “het is zeker
extreem wat er in het boek gebeurt, maar zeker niet ondenkbaar”. Er waren ook
veel journalisten die van het onderwerp afweten en die aangaven dat zij deze
scenario’s volstrekt niet onrealistisch vonden.
Dit boek is het eerste boek met Matthew Baldwin in de hoofdrol. U bent van plan meerdere boeken over deze Amerikaanse strafpleiter te schrijven. Is het niet makkelijker om de bekende Nederlandse rechtspraak te bespreken?
Mijn expertise in het normale professionele
leven is dat van Internationaal Strafrechtsadvocaat. Mijn kantoor werkt bijna
uitsluitend aan grote internationale zaken zoals bij de oorlogstribunalen. Juist
daar doen zich, meer dan op nationaal niveau, de grote politieke en juridische
dilemma’s en discussies voor. Vandaar dat ik bewust heb gekozen voor een
thriller met een internationale uitstraling, vandaar ook de keuze voor een
internationaal georiënteerde advocaat als hoofdrolspeler in het boek.
Heeft u al een idee waar uw volgende boek over
gaat?
Ja, maar dat ga ik u nog niet vertellen. Dat
er een vervolg komt staat wel vast en wij hebben ook al een nieuwe datum voor
dit boek in gedachten.
Met welke auteur kunnen we uw boeken vergelijken?
Vergelijkingen zijn altijd moeilijk. Mijn uitgeverij heeft mij vergeleken met John Grisham als zijnde “de Nederlandse John Grisham”. Ofschoon eervol legt het wel direct een bepaalde druk op je en bestaat het gevaar dat mensen jouw boek met een Grisham gaan vergelijken. Grisham heeft echter een andere stijl, maar richt zich ook op een ander soort verhaallijn. Wellicht is mijn boek nog het beste te vergelijken met een “mix” van elementen van John Grisham (legal thrillers) en van Frederick Forsyth (politieke thrillers). Maar belangrijker vind ik om een eigen stijl te ontwikkelen in een nieuw genre, namelijk dat van de military-legal-political thrillers…
Bent u misschien niet zo’n 15 jaar te laat met het schrijven van een “legalthriller”?
Wellicht wel, maar je bent natuurlijk nooit
te oud om te leren en sommige roepingen in het leven krijg je op latere
leeftijd. Maar misschien kan ik op dit gebied nog wel een ‘inhaalslag’ maken als
het mij gegund wordt. Ik heb vele ideeën voor dit soort boeken maar mijn grote
manco is: tijdtekort.
Het is algemeen bekend dat een werkweek van een advocaat niet stopt met 40 uur. Waar haalt u de tijd vandaan om een misdaadroman te schrijven?
Vele uren zijn in het boek gestopt gedurende
de nacht, gedurende mijn reizen naar verre landen in Afrika waar ik voor de
tribunalen werkzaam ben. Verder vereist het een gedisciplineerd bestaan met veel
efficiency in werkverdeling. En natuurlijk: een fantastisch kantoor, waar ik
thans werk, die dit mogelijk maakt en die dit soort mooie projecten steunt. En
last but not least, een geweldige echtgenote (Carry Hamburger) die mij dit soort
zaken gunt en die mij enorm stimuleert om mij ook buiten het juridisch vakgebied
te begeven.
Hoe reageerde uw omgeving?
Nog gisteren sprak ik voor een groep studenten aan de Universiteit Utrecht, waar ik ook hoogleraar ben, tijdens een booklaunch over het boek. Bijzondere reacties kwamen er. Je merkt dat het thema erg leeft en dat door middel van een thriller je als schrijver een veel groter publiek kunt bereiken dan via een academisch boek. Ik heb veel brieven en e-mails gehad in reactie op het boek waarin ik ben aangemoedigd om met het schrijversvak door te gaan.
Bestaat de kans dat u ooit stopt als advocaat en u zich alleen nog maar gaat richten op het schrijven van boeken?
Op dit punt zou ik zeker graag in de
voetsporen willen treden van John Grisham. Hij is uiteindelijk uit de
advocatuur gestapt toen hij met zijn tweede boek The Firm
doorbrak. Dat hoop ik ook te mogen meemaken want ik put enorm veel bevrediging
en plezier uit het schrijven van dit soort boeken. Daarnaast zou ik graag, om
voeling met mijn vak te blijven houden, toch de advocatuur en de wetenschap niet
definitief vaarwel willen zeggen. Misschien is het wel de bijzondere combinatie,
zo is tegen mij gezegd, van het zijn van militair, advocaat, wetenschapper en
schrijver, die maakt dat ik dit soort boeken kan blijven schrijven.
Uw eerste boek (True Crime) gaat over Erik O. heeft u daar veel reacties op gekregen?
Hoewel het Eric O. boek (Het Tweede Schot)
dateert uit 2006, ontvang ik nog steeds e-mails van mensen die het hebben
gelezen en onder de indruk zijn van, niet alleen het verhaal, maar ook de wijze
hoe dit unieke proces onder aandacht is gebracht in een gewone schrijfstijl. Dat
heeft mij eigenlijk ook gesterkt om de stap te zetten naar fictie.
Hoe denkt u eigenlijk over Guantánamo Bay, en hoe geloofwaardig blijft Amerika?
Na lezing van het boek Advocaat van de
Vijand mag duidelijk zijn hoe ik denk over Guantánamo Bay; dit had nooit
opgezet mogen worden en dan had president Obama ook nooit het probleem gehad dat
hij nu heeft en dat bijna niet meer oplosbaar is. Wat doe je namelijk met die
250 gevangenen die daar nog zitten? Anderzijds siert het de VS dat het de
flexibiliteit heeft om te erkennen dat Guantánamo Bay een fout instituut was.
Jacob Vis schreef een boek over de zaak Pim Overzier, Het rijk van de Bok. U heeft het boek gelezen. Wat vond u ervan en zou er misschien ook zo’n boek over Louwens kunnen verschijnen? Of houdt u zich nu liever bij fictie?
Het boek van Jacob Vis is
indrukwekkend in de zin dat het een nauwgezette en scherpe analyse van de zaak
Overzier omvat. Het was trouwens zijn boek dat mijn kantoor “triggerde” om ons
in de zaak Overzier te verdiepen en uiteindelijk voor de veroordeelde te gaan
optreden in het kader van een herzieningsprocedure. Ik heb grote bewondering
voor iemand als Jacob Vis die zich belangeloos inzet voor het
terugdraaien van onrecht. Als ik nu een keuze zou moeten maken zou ik met fictie
verder willen gaan in plaats van het schrijven van een boek over een bestaande
strafzaak.
Wat leest u zelf? Heeft u een aanrader voor ons?
Persoonlijk was ik zelf erg onder de indruk van het boek De Afghaan van Frederick Forsyth. Dat heb ik werkelijk zo goed als direct uitgelezen. Verder lees ik uiteraard veel wetenschappelijke literatuur en daarover kan ik – vanuit fictieperspectief – geen aanbeveling doen…
Foto's: met dank aan uitgeverij AW Bruna
Advocaat van de Vijand
Auteur: Geert-Jan Alexander Knoops
Uitgeverij AW Bruna
ISBN 978 90 229 9492 4
Paperback
Prijs: 17,95
Luitenant-commandant-ter-zee Tom Emmerson heeft gebeld. Dringend. Mogelijk nieuwe militaire strafzaak. Terugbellen voor 18:00 uur op zijn mobiel.
Dit bericht zal het leven van advocaat Matthew Baldwin voorgoed veranderen. Normaal gesproken doet hij geen militaire zaken. Hij heeft een eigen praktijk in New York en behandelt vooral moordzaken en diefstallen. Zijn vriend Tom Emmerson kan zijn assistentie echter goed gebruiken in een zeer bijzondere zaak.
In 2001 is de Jemeniet Abu Salid opgepakt in een dorpje in Afghanistan. De Amerikanen zien hem als een belangrijke terreurverdachte die betrokken was bij het plannen van aanslagen en sluiten hem op in Guantánamo Bay. Salid ontkent echter dat hij iets wist van de plannen van Al Qaida. Hij was slechts de chauffeur van Bin Laden.
Baldwin en Emmerson raken overtuigd van de oprechtheid van Salid. Omdat gevangenen in Guantánamo Bay niet onder het Amerikaanse rechtssysteem vallen, begint een lange strijd om het recht te laten zegevieren. Een strijd waarin de advocaten een speelbal dreigen te worden van internationale krachten en de grenzen tussen goed en kwaad vervagen.
Wil je reageren op dit interview?
Dat kan op het forum van Ezzulia, waar een apart topic is aangemaakt
voor de discussie over de boeken van Geert Jan Alexander Knoops.
Kijk
hiervoor op ons boekenforum.
Interviews
Op Ezzulia staan veel interviews en iedere week komen daar weer nieuwe bij. Kijk hier voor het overzicht van Kort & Krachtig en hier voor de grotere interviews.