Hoe kwam je er toe om met het schrijven van Het Bouwplan te beginnen?

Aan het begin van mijn studententijd zat het idee van een complex en gelaagd toekomstverhaal inclusief de titel Het Bouwplan al in mijn hoofd. Thema was toen: de hoofdpersoon speurt dwangmatig in het onbekende en stuit daar in het meest duistere op een volstrekt vreemde levensvorm: Het Bouwplan. Sindsdien was het niet meer uit mijn hoofd en hart weg te branden. In mijn geval klopt het auteurs cliché: voor een groot deel heeft Het Bouwplan zichzelf geschreven. In de loop der jaren heb ik heel veel verschillende verhalen geschreven, maar steeds kwam ik terug bij Het Bouwplan. Achteraf voelden andere teksten altijd aan als oefeningen of dwalingen. In totaal heb ik 25 jaar lang aan tientallen verschillende versies ‘gesleuteld’. Meestal was dat fascinerend, soms frustrerend. Maar het moest en zou gepubliceerd worden. De manier waarop ik de lezer wil intrigeren is in de loop der jaren overigens sterk ontwikkeld en verbreed. In het begin was het vooral het onbekende avontuur en de verkenning van ontmoetingen met vreemde levensvormen, later kwam daarbij de zoektocht naar de ware aard, oorzaak en reden van het bestaan en de strijd van de mens tegen de systemen die hij zelf heeft geschapen, leidend tot vervreemding van zijn oorspronkelijke aard, geluk en drijfveren. Ook werden de grote vragen steeds belangrijker, de vragen over de oorsprong en toekomst van de mens, het menselijk bewustzijn en de werkelijkheid en het vinden van het ultieme menselijke geluk: de stam, of juist het solitaire roofdier?
 

Welke auteurs hebben jou geïnspireerd?

Meer nog dan auteurs ben ik sterk beïnvloed door de film Alien uit 1979. Als vijftienjarige puber werd ik diep geraakt door de wereld die regisseur Ridley Scott oproept . In één week ben ik drie keer vanuit Dordrecht naar Rotterdam gefietst om de film drie avonden achter elkaar te zien. Daarna was mijn zakgeld op. Auteurs die mij hebben geïnspireerd: A.E. van Vogt (o.a. De wereld van Nul-A), Frank Herbert (Duin), Frans Kafka (Het Proces), Isaac Asimov (Foundation Trilogie), Umberto Eco (De Slinger van Foucault), Jared Diamond (Guns, Germs and Steel), Paul Auster (The Book of Illusions) en vele anderen.
 

Zonder waardeoordeel: waarom heb je voor een roman gekozen in plaats van een essay?

Zoals gezegd: met Het Bouwplan wil ik een zo intrigerend mogelijk verhaal delen met anderen. Welke literaire vorm mijn werk opgestempeld zou krijgen, heeft me niet zo beziggehouden. Ik heb het zelf altijd een roman genoemd omdat het hier het meest op lijkt en de meeste vrijheden geeft. Maar het is nooit een bewuste keuze geweest om ‘een roman’ te schrijven. Ik wilde het verhaal van Het Bouwplan vertellen, ongeacht in wat voor vorm. Een volgend boek wordt door lezers misschien wel een lang essay, een filosofisch werk, een experimentele roman of een nieuwe literaire vorm genoemd. Ik ben als auteur veel meer in de inhoud dan in de vorm geïnteresseerd, hoewel ik weet dat de vorm voor de lezer heel belangrijk is. Voor uitgevers en boekhandels ook.
 

Heeft jouw achtergrond als bioloog en paleontoloog een rol gespeeld bij het schrijven van Het Bouwplan?

Dit heeft een zeer grote rol gespeeld, vooral in de keuze van de thema’s (het doel van het leven, ontmoetingen met vreemde levensvormen, de toekomst van de mens, het zoeken naar de ervaring van het oorspronkelijke menselijke leven) en de beschrijvingen van aard, uiterlijk en ‘werking’ van mensen, dieren en andere (onbekende) wezens. Paleontologie is de studie naar de biologische geschiedenis van leven op aarde, de evolutie. De diepe, duistere oorsprong van de mens en het andere het leven op aarde is even intrigerend als de verre, duistere toekomst en het totale onbekende dat zich uitstrekt achter de gapende, tot nu toe onoverbrugbare leegte die ons aan alle kanten ontsluit. Het gaat allemaal over het onmetelijk grote en veelomvattende wonder van het bestaan. Ook Het Bouwplan zelf kun je zien als de blauwdruk van een levensvorm uit een andere bron van bestaan. Het Bouwplan is Het Leven. Het gevecht tegen het niet-leven. Zowel letterlijk als figuurlijk, op vele niveaus.
 

In hoeverre is Ralen een autobiografisch personage?

De drijfveren, grillige aard, ideeën en interesses van Ralen zijn sterk autobiografisch. Zijn levenswandel niet. Hoewel ik hierin ook steeds meer parallellen zie. Net als bij Ralen is mijn leven een zoektocht naar vrijheid, bevrijding, zingeving, inzicht, avontuur en geluk. En net als Ralen blijf ik me ontwikkelen in vele – vaak onverwachte - richtingen. Ralen heeft ook hetzelfde complexe en tegenstrijdige in zich, de vele gezichten: intellectueel en dierlijk, creatief en fysiek, liefdevol en egocentrisch, vriendelijk en hard, vrijdenkend en dwangmatig, zielsgelukkig en depressief.
 

Is hij een betrouwbare verteller?

Ralen is een bijzonder onbetrouwbare verteller. Door zijn overbelaste geheugen, zijn karakterstructuur en Het Bouwplan dat bij hem is binnengedrongen, zijn de ‘oorspronkelijke’ herinneringen van Ralen vervormd, verkracht of verwoest.
 

In het gehele boek gebruik je het perspectief van Ralen, behalve in één hoofdstuk. Waarom?

Dat andere perspectief is een rudiment uit oudere versies, waarin het verhaal door de ogen van zes verschillende personages werd getoond. In het gepubliceerde boek doen deze korte stukjes dienst als gedeelde geheugenfilms van andere reizigers die in het hoofd van een comateuze Ralen worden afgedraaid.

Het Bouwplan heeft een erg losse verhaalstructuur die de lezer weinig houvast biedt. Heeft dit een reden?

Een paar jaar geleden had Het Bouwplan nog 1000 bladzijden – drie keer zoveel als de huidige uitgave – en een zeer strakke structuur. De plot was als een enorme machine waarin ieder onderdeeltje beschreven stond. Alles klopte. Niet één los eindje. De lezer moest zich door lange, taaie stukken worstelen, historische, encyclopedisch en wetenschappelijke verhandelingen. Ik heb besloten om alles dat niet behoorde tot de essentie van wat ik nou echt wilde vertellen, eruit moest. En dat heb ik gedaan. Misschien ben ik hierin te ver doorgeschoten.
 

Wat heeft jouw voorkeur: de oorspronkelijke mens of de gemaakte mens?

Vol overtuiging: de oorspronkelijke mens.
 

Vrees je een invasie uit de verboden leegte? Of is dit louter een symbool voor de dood?

Beiden: de invasie uit de verboden leegte is een symbool voor de dood van het oorspronkelijke leven, en ik vrees dat de ondergang van ‘ons soort leven’ onafwendbaar is.
 

Wat is de boodschap die je met Het Bouwplan uit wilt dragen?

Lieve lezer: Besef hoe ongelofelijk bijzonder het is om een menselijk bewustzijn te zijn. Stort je in het grootse levensavontuur door los te breken uit gemaakte en opgelegde Wetten, Woorden en Waarheden, bevrijd je geest en hart door vandaag nog te beginnen met het verkennen van het andere, het onbekende en het oorspronkelijke in jouw wereld, ziel en stam.
 

Tenslotte: wat kunnen we in de toekomst van je verwachten?

Ulteamwork: een lang essay over De Stam, succesvol samenwerken en levensgeluk. De Verboden Taal: Een filosofische avonturenroman die speelt in het hier en nu. En een geïllustreerde jeugdversie van Het Bouwplan.

 

Foto's: met dank aan Frank van Dongen

 

---

Het Bouwplan
Auteur: Frank van Dongen
Uitgever: Verschijnsel
ISBN: 978 90 78720 16 4
Gebonden
Prijs: € 29,95
Verschenen: september 2009 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Mijn leven is een hopeloos gevecht tegen een machine waarvan ik zelf een onderdeel ben, schreeuw ik uit. Een monsterlijke machine die in blinde vraatzucht alles op zijn weg vermorzelt. Het vechten tegen andere machines is ons enige levensdoel geworden. Maar ik wil naar buiten, de echte wereld in. Ik wil losbreken uit het onmenselijke systeem dat we zelf hebben gebouwd, die verstikkende deken die ons blind en kwetsbaar maakt.

Ik voel een hand op mijn schouder. Vergeet het bestaan van het Bouwplan. Verdwijn in de bossen en kom niet terug voordat de laatste echo's uit je herinneringen zijn verdwenen.
Wat is het Bouwplan?
Niemand weet wat het Bouwplan is.
Waarom moet ik het dan vergeten?
Omdat de geringste kennis over de aard ervan even dodelijk is als fysiek contact.
In verwarring schud ik mijn hoofd. Hoe is dat ding of wezen, of wat er onder ons ook begraven ligt, dan overwonnen?
Het Bouwplan is niet overwonnen. Dat kan niet. Het is slechts gekliefd in zes zones die nooit meer met elkaar in aanraking mogen komen. De zones zijn weer opgesplitst in honderden of duizenden fragmenten - niemand weet precies hoeveel - die zijn ingemetseld in de fundamenten van hermetisch afgesloten archieven, diep onder de verboden grens.

In het oosten begint een dreigende gloed te stralen. Hongerend kijk ik naar de dampende oerbossen die zich over de horizon uitstrekken. Daarin wil ik verdwijnen, niet om het Bouwplan te vergeten en een nieuw leven te beginnen, maar juist om alle fragmenten ervan op te sporen en te herenigen. Of het Bouwplan vijandig of vriendschappelijk is, doet er voor mij niet toe. Ik ben er vanaf mijn eerste herinnering mee vergroeid. Het Bouwplan is de reden van mijn bestaan.

 

---