Ezzulia interview
Dulce Maria Cardoso
Door Sharon Hagenbeek | Ezzulia.nl
11 oktober 2009 | Deze zomer won Dulce Maria
Cardoso de European Union Prize for Literature. Deze eer werd haar toegekend
voor haar tweede roman Os Meus Sentimentos. Recent werd dit boek vertaald
naar het Nederlands en is het verschenen onder de titel: Violeta en de
Engelen. Portugal, land van herkomst, ontving het boek dankbaar, en nu kan
ook Nederland er dan eindelijk van genieten.
"Al mijn boeken gaan over het menselijke bestaan"
Violeta en de Engelen vertelt het verhaal van
een extreem vette vrouw genaamd Violeta. Het verhaal begint met haar laatste
momenten, wanneer ze terugkijkt op haar leven. Zij is naar eigen zeggen onbekend
met de liefde; gedurende haar leven heeft ze aan haar behoefte naar menselijk
contact voldaan met brute seks op parkeerplaatsen langs de kant van de weg. Haar
strijd met het hedendaagse schoonheidsideaal is een verhaal van schuld. Ze voelt
zich schuldig voor de schaamte die haar familie heeft moeten doorstaan vanwege
haar verschijning. De eenzaamheid, het verlangen en het verraad, allen deel van
het menselijke bestaan, maken het verhaal verre van een zoetsappig
liefdesverhaal. Al snel wordt het duidelijk dat leven veel gecompliceerder is
dan gewoon de liefde of het geluk van één persoon.
Revolutie
Cardoso zegt over Violeta’s
conflicten: ‘Terwijl ik aan het schrijven was over Violeta, had ik het over
discriminatie. Daar zijn vele vormen van; we hebben het wel altijd over de kleur
van onze huid, maar niet over hoe we er verder uitzien, zoals over lelijkheid.
Violeta is vet en we behandelen haar er anders om. Ooit las ik in een krant dat
het erger is om dik te zijn dan om gehandicapt te zijn. En op school zijn
kinderen heel gemeen tegen kinderen met overgewicht. Waarom hebben we het altijd
over tolerantie, maar kunnen we hier niet goed mee omgaan? Er is geen beter of
slechter, we zijn zoals we zijn en we moeten dat accepteren.’
Maar het verhaal van Violeta is niet het enige thema in dit boek. Het belang van
de Portugese geschiedenis wordt misschien niet direct gevonden door de
Nederlandse lezer, want het is pas later in het verhaal dat het duidelijker
wordt. Beetje bij beetje, wanneer Violeta terugdenkt aan haar vader, komt een
ander gezicht van de revolutie aan het licht. Hoe terzijde dit ook mag lijken,
het is essentieel voor Cardoso: ‘Ik wilde aandacht besteden aan de Revolutie uit
1974, maar op een andere manier dan normaal. Bijna vijftig jaar lang hebben we
een dictator gehad en de Portugezen spreken meestal over de daarop volgende
revolutie als het beste dat ooit is gebeurd in onze nationale geschiedenis.
Natuurlijk was het heel erg goed, maar ik vond dat er ook een ander verhaal te
vertellen was, het verhaal van de mensen die niet zo blij waren met de
revolutie. Het is niet aan mij om te bepalen welke kant van het verhaal goed of
fout is. Ik geloof niet in literatuur als publiek debat, het is gewoon een
verhaal. Ik wilde het daarover kunnen hebben en over de veranderingen die plaats
hebben gevonden in ons land sinds die tijd. Toen ik klein was waren er veel van
die typisch kleine bedrijfjes, de buurtwinkeltjes en de schoonheidssalons zoals
in het verhaal van Violeta. Vandaag de dag behoren de meeste van deze bedrijfjes
tot internationale ketens of zijn ze simpelweg vervangen door restaurants of
Chinese shops. Alles is veranderd.’
Herinneringen
Op meerdere manieren is dit een
ongebruikelijk boek en dat blijkt duidelijk Cardoso’s intentie te zijn geweest:
‘Toen ik begon met het schrijven van dit boek was ik geïnteresseerd in dood en
herinnering.’ Vanwege dit laatste thema koos ze een opmerkelijke schrijfstijl.
‘Ik wilde een formele exercitie qua stijl gebruiken. Dat begint al bij het
eerste woord, dat hetzelfde is als het laatste woord van het boek. Dat
vertegenwoordigt voor mij het idee van de eeuwigheid. Om dezelfde reden zijn er
geen punttekens in het gehele verhaal; ik schreef in opvolgende delen van
zinnen, omdat volgens mij herinneringen ook zo werken: die komen tot ons in
kleine stukjes. Wat ik bedoel is dat als we ons iets herinneren, dan herinneren
we niet het gehele ding maar stukjes ervan. Een herinnering kan tot ons komen
door een geur, een geluid, een gezicht enzovoorts.’ Ze vervolgt, ‘Ik wilde ook
schrijven zonder toekomstige werkwoordsvormen, want het is een stream of
consciousness, een gedachtestroom, dus die werkwoordsvormen zouden overbodig
zijn. Het was belangrijk voor mij om geen toekomst te hebben in het verhaal. Ik
wilde namelijk werken met het verleden en het heden, en de toekomst is zo’n
beetje het tegenovergestelde van herinnering.’ Het is dan ook een behoorlijke
prestatie dat de Nederlandse vertaling veel van deze schrijfstijl heeft weten te
behouden. Dat zal ten dele ook zijn vanwege Cardoso’s benadering van het
vertaalproces: ‘Ik kijk naar vertalingen als een samenwerking, ik heb er geen
controle op. De vertalers schrijven in die taal en mijn boek was daarvoor
slechts het begin, de vertaling is daarom hun boek. Het zou onmogelijk zijn om
dat precies hetzelfde te maken als de originele versie. Ze zijn verschillend en
dat vind ik niet erg. Zelfs als je een taal kent, maar het is niet je
moedertaal, dan zul je in die taal nooit in staat zijn om te zeggen wat je
bedoelt. Voor een schrijver kan dit heel gecompliceerd zijn, omdat we
geobsedeerd zijn door woorden. Het kan je ook leren om nederig te zijn. De
vertaling van mijn boek, is mijn boek volgens de vertaler. Ik hoop dat men kan
genieten van de vertaling, ondanks de verschillen, omdat ik het heb over het
menselijke bestaan, over de dood, en in dat perspectief zijn we overal
hetzelfde. Al mijn boeken gaan over het menselijke bestaan.’
Nieuwe dingen
Cardoso’s ideeën en stijl komen zeker over en het is lovenswaardig dat een
schrijver in staat is tot zo’n prestatie, maar Cardoso vindt het zelf niet zo
bijzonder: ‘Wanneer ik schrijf probeer ik altijd nieuwe dingen. Geen van mijn
boeken zijn daarom hetzelfde, ze zijn volledig verschillend. Waarschijnlijk
bestaan er wel andere boeken die lijken op mijn boek, maar die heb ik nog niet
gelezen; of ze zijn in een andere taal, of ik heb ze gewoon nog niet gelezen.
Alles is al eens eerder gedaan, er bestaat niet zoiets als een nieuw iets,
niemand doet iets nieuws.’ Hoe bescheiden ze ook mag zijn, het zal geen
verrassing zijn dat ze met haar eerste boek, Campo de Sangue (dat nog
niet naar het Nederlands vertaald is) ook in de prijzen viel. Momenteel is ze
alweer bezig met het afronden van haar volgende verhaal: ‘Dat zal gaan over
macht, weer een totaal ander boek’, en misschien is ook dat weer een
prijswinnaar.
Violeta en de Engelen
Auteur: Dulce Maria Cardoso
Oorspronkelijke titel: Os Meus Sentimentos
Uitgeverij J.M. Meulenhoff
ISBN 978 90 290 8215 0
Paperback
Prijs: 19,95
De hoofdpersoon, Violeta, is een dikke vrouw die de kost verdient met de
verkoop van ontharingscrème en aanverwante artikelen. Wanneer het boek
begint hangt ze omgekeerd in haar auto, die over de kop is geslagen.
Haar leven trekt aan haar voorbij. Ze denkt aan de moeizame relatie met
haar moeder, die een schoonheidsideaal huldigde waar Violeta nooit aan
kon voldoen met haar vormeloze grote lichaam. En aan de moeilijke
gesprekken die ze met haar dochter voerde, die werd geadoreerd en
verwend door haar grootouders omdat ze zo anders was dan haar moeder.
Violeta en de engelen is de wordingsgeschiedenis van een eenzame vrouw, die op parkeerplaatsen langs de snelweg haar lichaam verkoopt aan vrachtwagenchauffeurs. Cardoso verleent haar een ongekende stem.
Wil je reageren op dit interview?
Dat kan op het forum van Ezzulia, waar een apart topic is aangemaakt
voor de discussie over dit interview met - en de boeken van - Dulce Maria
Cardoso.
Kijk
hiervoor op ons boekenforum.
Interviews
Op Ezzulia staan veel interviews en iedere week komen daar weer nieuwe bij. Kijk hier voor het overzicht van Kort & Krachtig en hier voor de grotere interviews.