"Ik ben benieuwd of je er een vraag bij hebt zitten die ik vandaag nog niet heb gehoord. Dat zou me deugd doen", zegt Sturrock vriendelijk.

Ik haal diep adem en haal mijn vragenlijstje tevoorschijn. Durf ik nog... of niet?

Roald Dahl had zelf een hekel aan biografieën. Wat zou zijn oordeel zijn over uw biografie over hem?

Ik heb me vaak afgevraagd wat hij zou zeggen. Ik stelde hem me weleens voor, over mijn schouder meekijkend en mopperend: For god sake, schiet eens op met het verhaal, blijf alsjeblieft niet zo hangen in de details!

Ik ben de eerste biograaf die toegang heeft gehad tot alle documenten en zijn archieven. Bijvoorbeeld zijn 917 brieven aan zijn moeder. Dus ik voelde me daardoor wel echt verplicht om af en toe stil te staan bij bepaalde zaken en die verder uit te diepen. Maar ik weet zeker dat Roald zou vinden dat het een veel te dik boek is geworden. Dat vind ik zelf eigenlijk ook.

 

Terwijl het erg prettig wegleest.

Wist je dat de Nederlandse versie nog veel dikker is dan de Engelse? Ik wist niet wat ik zag toen ik het eerste exemplaar in handen kreeg. Komt door het lettertype of de letterafstand. De Nederlandse druk is echt indrukwekkend dik.

 

Eigenlijk had Roald Dahl een van zijn dochters, Ophelia, aangewezen als biograaf.

Ja, dat klopt. Maar zij op haar beurt heeft mij gevraagd het te doen. Ik kende Roald goed en ook zijn tweede vrouw Liccy. Ik heb hem leren kennen toen ik hem benaderde voor een documentaire voor de BBC. In eerste instantie was hij niet zo gecharmeerd van mij, toen hij me het tuinpad op zag komen. Zijn vrouw Liccy vertelde me later dat hij woest naar haar toe was gestapt met de woorden: "De BBC heeft een kind op me afgestuurd!" Liccy heeft hem toen gezegd om mij een kans te geven. Gelukkig maar. Ik had die jaren van vriendschap niet willen missen. Ik vind het nog steeds jammer dat hij er niet meer is. Daarom wilde ik ook graag deze biografie schrijven, om hem weer tot leven te laten komen. Dat is mij ook gevraagd door de familie: als je het doet Donald, zorg dan dat je hem tot leven brengt in je verhaal. Eerdere biografen zijn er naar mijn mening niet in geslaagd de echte Roald te vangen. Maar ik kon natuurlijk over bronnen beschikken die de andere biografen niet hadden. En ik heb veel gesproken met Liccy, maar ook met zijn eerste vrouw Patricia Neal, zijn kinderen, vrienden en zijn zussen.

 

Had de familie een vetorecht? Wat heeft u weggelaten?

Ik had de volledige vrijheid te schrijven wat ik wilde. Mijn oorspronkelijke plan was wel om ook Roald's zussen en hun band op latere leeftijd nog verder uit te diepen, de eerste hoofdstukken van het boek wijd ik immers zeer uit over zijn jeugd. Maar die verhaallijn heb ik uiteindelijk moeten inkorten. Er was zoveel te vertellen. Roald heeft een ongelooflijk vol en rijk leven gehad, hij was piloot, spion, had dappere Vikingen als voorouders en trouwde met een beroemde filmster. Zijn levensverhaal leest als een avonturenroman.

 

Maar wel met een paar enorme tragedies.

Roald zei altijd: Ik kijk nooit terug. Altijd vooruit. Vooruit blijven kijken, dat was zijn survivalmechanisme. Zijn zusje stierf toen ze 7 jaar was, zijn vader vlak daarna van verdriet. Toen Roald's dochtertje Olivia 7 jaar was, stierf zij aan hersenvliesontsteking. Zijn zoontje Theo werd liggend in zijn kinderwagen geschept door een taxi en liep blijvende hersenschade op. Zijn vrouw Patricia kreeg een beroerte waar ze nooit van herstelde. En zijn stiefdochter stierf op haar 26e aan een aneurysma.  

Maakte dit Roald Dahl niet tot een heel angstig man? Wat deed dit met hem?

Als Roald nu de kamer zou binnenkomen, dan zou hij 100% zelfverzekerdheid uitstralen. Hij zou ongetwijfeld erg grappig en relaxed overkomen. Vol bravoure. Maar ik voelde ook vaak een soort kwetsbaarheid, die vooral zichtbaar werd als hij met kinderen omging.

Ik ben er tijdens mijn research achter gekomen dat Roald erg bijgelovig was. Op een gegeven moment hing er een schilderij van een pauw in huis. Roald dacht dat het schilderij zijn gezin ongeluk bracht.

 

Kon u daarover met hem praten?

Nee, totaal niet. Hij wenste niet in zijn eigen ziel te kijken. Maar hij observeerde en beschreef graag de ziel van anderen. En vooral, in zijn verhalen voor volwassenen, de duistere kanten van de ziel.

 

Een weerspiegeling van zijn eigen ziel?

Roald ontkende elk verband tussen zijn boeken en zijn leven. Hij wilde het niet zien. Ik wees hem er een keer op dat veel van zijn hoofdpersonen uit zijn kinderboeken wezen zijn, of halve wezen, die zich echter buitengewoon goed zonder hun ouders weten te redden. En dat dit misschien te maken zou kunnen hebben met zijn eigen jeugd en het feit dat hij zijn vader op zijn derde heeft verloren. Hij ontkende enig verband, maar toen ik met meer voorbeelden kwam, moest hij toegeven dat hij wel erg veel dappere kinderen in moeilijke omstandigheden in de hoofdrol had. Roald dacht even na en zei toen: "Ach, ik weet al waarom ik dat doe. Charles Dickens doet het ook altijd. Om de sympathie van de lezer te winnen." En daarmee was het gesprek dan afgelopen.

De laatste tien jaar van zijn leven is hij gelukkig heel erg gelukkig geweest, toen hij trouwde met zijn Liccy. De Grote Vriendelijke Reus was zijn huwelijkscadeau aan haar. Ik denk dat hij toen echt heeft gedacht dat hij zijn portie ellende had gehad. Maar nee hoor. Toen Liccy's dochter op haar 26e stierf, heb ik Roald echt zien breken. Het was alsof hij het toen opgaf. Net als zijn vader Harald na de dood van Roald's zusje. Roald is na de dood van zijn stiefdochter niet lang daarna zelf ook overleden.

 

U omschrijft zijn kinderboeken als survivalgidsen voor kinderen. Maar had hij ze zelf niet ook hard nodig?

Ik denk het. Hij trok zich altijd terug in zijn tuinhuisje, waar hij een portret had hangen van zijn overleden dochtertje Olivia en dan ging hij aan de slag. In dat tuinhuisje schreef hij De Grote Vriendelijke Reus, Matilda en al die andere meesterwerken.

 

De fantastische meneer Vos heeft hij opgedragen aan Olivia. Schreef hij voor haar?

Olivia was al jaren dood toen De fantastische meneer Vos verscheen.

 

Maar ik zou me kunnen voorstellen dat hij, zittend in dat tuinhuisje, met dat portret van Olivia naast hem, dat verhaal voor haar heeft verzonnen. Aan haar heeft verteld misschien wel.

Ja. Nu je het zegt. In dat tuinhuisje, afgesloten van de rest van de wereld was hij natuurlijk dicht bij haar. Hij heeft ook eens gezegd: "Na twee uur schrijven is deze schrijver helemaal uitgeput. In die twee uur is hij echter op een geheel andere plaats geweest met totaal andere mensen."

Na de dood van zijn dochtertje is hij ook Italiaanse weeskinderen gaan helpen. Waarom?

Omdat hij iets goeds wilde doen denk ik. Zijn manier om over het verdriet van Olivia's dood heen te komen.

 

Misschien hoopte hij ook met een dergelijke actie zijn eigen gezin tegen verder onheil te beschermen? Ik vond het namelijk wel een opmerkelijk initiatief voor een man als hij.

Daar zeg je wat. Je zou best eens gelijk kunnen hebben. Hij moet wel gedacht hebben dat hij vervloekt was. Zijn huis heette ook 'Gypsy House' en Roald's moeder deed ook aan handlezen en ging naar waarzeggers. Het is een interessante gedachte.

 

Op wat voor manier heeft Roald Dahl verschil gemaakt? Wat is zijn nalatenschap?

Hij heeft een tijdloos oeuvre nagelaten. Zijn boeken, en dan vooral zijn kinderboeken, zullen over honderd jaar nog gelezen worden. Het zijn zulke mooie boeken, waar kinderen zoveel troost en kracht uit kunnen putten.

 

Als hij nu nog had geleefd, zou J.K. Rowling überhaupt een kans hebben gehad?

Ik denk het wel. Ik denk zelfs, dat Roald J.K. Rowling een warm hart zou toedragen. Zij heeft ervoor gezorgd dat kinderliteratuur is gaan meetellen. In Roald's tijd was dat nog niet echt het geval. Er werd altijd een beetje meesmuilend over gedaan. Tot grote ergernis van Roald. Ik denk dat hij Rowling erg dankbaar zou zijn.

 

Hoe heeft hij u geïnspireerd als mens? Dahl zat vol met levenswijsheden. Een van de mooiste uitspraken van Roald Dahl vind ik: Iemand met alleen goede gedachtes kan nooit lelijk worden....

En een Dahltje naar mijn hart: "Iemand is een dwaas om schrijver te worden. Zijn enige compensatie ervoor is absolute vrijheid. Hij heeft geen meester behalve zijn eigen ziel, en dat is, en daar ben ik zeker van, de reden waarom hij is gaan schrijven."

 

Heeft u nog plannen voor een nieuw boek?

Jazeker, ik heb de smaak te pakken!

  

Foto Donald Sturrock: © David Mees
Met dank aan uitgeverij De Geus

Foto's Roald Dahl:  © rdnl
Met dank aan The Roald Dahl Museum and Story Centre

Eindredactie: Gerd Boeren

 

 

Kijk hier voor een interview uit 2007 met Sophie Dahl, de kleindochter van Roald Dahl

---

Verhalenverteller, het leven van Roald Dahl
Auteur: Donald Sturrock
Oorspronkelijke titel: Storyteller: The Life of Roald Dahl
Uitgeverij De Geus
Vertaling: Marianne Gossije
ISBN: 978 90 445 1138 3
Gebonden
Prijs: € 29,90
Verschenen: januari 2011

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Of je nu een zwak hebt voor Matilda of helemaal verslingerd bent aan De GVR, feit is dat deze boeken, samen met andere ronkende titels als De heksen, Sjakie en de chocoladefabriek of Daantje de wereldkampioen, deel uitmaken van ons collectief geheugen. Roald Dahl is voor velen een held.

Maar wie was hij echt? Wat bewoog hem? Hoe was zijn relatie met vrouw en kinderen? Waar haalde hij zijn inspiratie vandaan?

In Verhalenverteller, het leven van Roald Dahl duikt Donald Sturrock in de wondere wereld van de mens Roald Dahl. Hij kreeg toegang tot nieuw bronmateriaal en schetst met vlotte pen een bijzonder genuanceerd portret van een van de grootste en vindingrijkste schrijvers ter wereld.

 

---