Wat was de inspiratie voor Donderdagskind?

Toen ik opgroeide, wist ik niet dat ik half Joods was. Pas in mijn tienerjaren ontdekte ik de waarheid over de achtergrond van mijn familie. Vanaf dat moment was ik gefascineerd door geheimen en de onbedoelde uitwerking die ze vaak generaties lang hebben. Ik kwam erachter dat mijn grootouders in 1939 ontsnapten uit het door de Nazi’s bezette Tsjecho-Slowakije. Ze vluchtten naar Canada en deden zich daar voor als Christenen. Ze waren namelijk bang dat hen in Noord-Amerika anders hetzelfde verschrikkelijke lot wachtte als de Joden in Europa. Mijn eerste gedichtenbundel, Vraag & Antwoord, bevatte een serie gedichten over de ervaringen van mijn grootouders tijdens de Holocaust. Toen ik de gedichten schreef, realiseerde ik me dat ik meer ruimte nodig had om alles wat ik ontdekte tot zijn recht te laten komen. Een gedichtenbundel was te summier voor alles wat ik wilde vertellen. Een boek moest het worden. Het resultaat, nu inmiddels vele jaren later, is Donderdagskind.

 

Hoe ontstaat bij jou überhaupt de inspiratie voor een nieuw boek?

Dat varieert bij mij per boek. Zoals ik al vertelde, kwam de inspiratie voor Donderdagskind voort uit mijn eigen familiegeschiedenis. Het verhaal van mijn familie achtervolgde me al jaren en ik moest het opschrijven. In mijn eerste boek, The Sweet Edge, wilde ik de uitdagingen en triomfen die komen kijken bij een vaste relatie verwerken. Ik denk dat de meeste auteurs uiteindelijk bewust of onbewust verhalen schrijven waar ze persoonlijk ‘iets’ mee hebben. Dat kan gaan om onderwerpen waar ze in geïnteresseerd zijn, dingen die ze zelf mee hebben gemaakt, dingen waar ze zich kwaad om maken etc. De uiteindelijke beweegredenen om een verhaal te schrijven, zijn net zo verschillend als de auteurs zelf.

 

Zat het verhaal van Donderdagskind al helemaal in je hoofd toen je eraan begon of heeft het verhaal pas echt vorm gekregen tijdens het schrijven ervan?

Voordat ik Donderdagskind begon te schrijven, heb ik eerst maandenlang gewerkt aan een gedetailleerd plan van aanpak. Hierin werkte ik de karakters, de thema’s, de plot en de samenhang tussen al deze elementen uit. Ik vind het fijn om aan de hand van een leidraad te schrijven. Dat gezegd hebbende, mijn plan van aanpak is wel altijd flexibel genoeg om zo nodig wijzigingen aan te brengen. Ik doe jaren over het schrijven van een boek en daardoor verandert je kijk op zaken nog wel eens. Door het onderzoek dat je doet naar het onderwerp waar je over schrijft, ontdek je soms weer hele nieuwe dingen. Samenvattend: mijn plan voor Donderdagskind was goed uitgewerkt, maar niet volledig afgetimmerd voordat ik begon te schrijven. Ik wist welke richting ik uit wilde en verder heb ik mijn intuïtie gevolgd.

 

Kun je iets vertellen over de research die je voor Donderdagskind hebt gedaan?

Ik ben begonnen met het verzamelen van alle boeken die ik maar kon vinden over de kindertransporten en over Tsjecho-Slowakije ten tijde van het München Akkoord. Ik heb ze vervolgens allemaal gelezen. Omdat mijn vader nog steeds goede contacten heeft in Tsjechië, kon hij me aan een aantal ongepubliceerde memoires helpen die zeer waardevol waren voor het schrijven van Donderdagskind. Ze zaten vol prachtige details over het leven tijdens de Tweede Wereldoorlog in Europa. Dat waren precies de ingrediënten die ik nodig had om mijn eigen boek tot leven te brengen. Ik ben ook meerdere keren afgereisd naar Tsjechië. Ik ben onder andere op bezoek geweest bij Milkwood International. Dat is een soort huis voor artiesten in de UNESCO-stad Cesky Krumlov. Mijn bezoekjes aan Tsjechië konden me niet terug in de tijd brengen, maar hielpen me wel om me in te leven in het landschap, het eten en de taal.

 

Heb je een speciale fascinatie voor geschiedenis en voor WOII in het bijzonder?

Eerlijk gezegd niet. Ik zou zelfs durven te beweren dat ik een ‘geschiedenisbarbaar’ ben. Omdat ik het verhaal van Donderdagskind graag wilde schrijven, heb ik me verdiept in de specifieke plaats en de tijd waarin het zich afspeelde. Dat was nodig voor de geloofwaardigheid van het boek. De research vond ik fantastisch om te doen, het zou zo maar kunnen dat ik nog eens een historische roman schrijf in de nabije toekomst. Het is een mooie manier om meer te leren over een bepaalde plaats en periode. Het is dus niet zo dat ik me interesseer voor geschiedenis in het algemeen, maar wel voor de geschiedenis die rond een thema of onderwerp hangt waar ik een boek over wil schrijven.

 

Waarom heb je ervoor gekozen om het verhaal in Tsjecho-Slowakije te laten afspelen? Waarom niet Duitsland of Polen?

Mijn grootouders waren Tsjechisch, en ik wilde zoveel mogelijk proberen te begrijpen van de historische omstandigheden waarin zij zich destijds bevonden. Hun ervaringen in de aanloop naar de Holocaust, hoe het was om als Jood te leven in het Tsjecho-Slowakije van voor de oorlog. Donderdagskind is qua plot niet autobiografisch, de ervaringen van mijn hoofdpersonen zijn volledig anders dan de belevenissen van mijn grootouders. De thema’s zijn echter wel hetzelfde.

 

Mensen doen elkaar vreselijke dingen aan in oorlogen. Geloof jij dat er door en door slechte mensen bestaan?

Ik geloof dat ieder mens in principe ‘goed’ geboren wordt en dat eventuele trauma’s tijdens de jeugd mensen uiteindelijk richting het ‘kwaad’ duwen. Zo werd Hitler als kind bijvoorbeeld door zijn vader mishandeld. Hitler is natuurlijk een extreem voorbeeld, maar kinderen komen meestal niet ongeschonden uit een kindertijd vol misbruik, mishandeling en verwaarlozing. Als jonge moeder realiseer ik me dit des te meer. Ik zie de kwetsbaarheid van mijn dochter en realiseer me hoe gemakkelijk haar onschuld gebroken kan worden.

 

Maken de omstandigheden de mens of maakt de mens de omstandigheden?

Beide. Tijdens mijn studie psychologie was ik altijd erg gefocust op de invloed die de opvoeding speelt bij de ontwikkeling van een mens. Als je me deze vraag toen had gesteld, had ik geantwoord dat de omstandigheden de persoon maken. Nu ik moeder ben, realiseer ik me dat naast de opvoeding, de persoonlijkheid waar iemand mee geboren wordt ook een ontzettend belangrijke rol speelt. Mijn dochter was helemaal authentiek toen ze ter wereld kwam en dat is ze nog steeds. Ik sta er regelmatig versteld van dat haar persoonlijkheid zo stabiel blijft terwijl ze opgroeit.

 

Ben je het eens met de uitspraak ‘tijd heelt alle wonden’?

Ik zou willen dat ik het met die uitspraak eens kon zijn, maar dat kan ik niet. Tijdens mijn research voor Donderdagskind had ik het voorrecht om diverse overlevenden van de Holocaust te spreken. Eén van hen, een nicht van mijn grootvader, verloor haar twee kleine kinderen in Auschwitz. Ze hertrouwde na de oorlog en kreeg nog een kind, maar de pijn en het verdriet van haar vermoorde kinderen snijdt nog steeds iedere dag door haar ziel.

Van welk personage in Donderdagskind ben je het meeste gaan houden?

Ik heb drie jaar gedaan over het schrijven van Donderdagskind. In die drie jaar ben ik van alle karakters gaan houden omdat ik zoveel tijd met ze heb doorgebracht. Als ik er een karakter uit zou moeten pikken, dan is het Pepik. Omdat hij een kind is dat nog niet over zijn eigen lot kan beslissen. Hij is nog niet krachtig genoeg om zijn eigen keuzes te maken. Zijn ouders maken een keuze voor hem die van invloed is op de rest van zijn leven. Hij krijgt het heel zwaar te verduren, maar ondanks dat weet hij gedurende het boek toch iets van zijn onschuld en kwetsbaarheid te behouden.

 

Welke hoofdpersoon lijkt het meeste op jou?

Om heel eerlijk te zijn, geen van de karakters heeft overeenkomsten met mij. Als ik fictie schrijf, dan streef ik er juist naar om geen van de hoofdpersonen op mezelf te laten lijken. Dat geeft me meer vrijheid als schrijver. Ik kan een zekere empathie voelen voor Marhta’s vermogen om onbedoeld mensen pijn te doen van wie ze houdt, maar dat is heel menselijk en volgens mij voor iedereen herkenbaar.

 

Hoofdpersoon Marta is verliefd op haar baas Pavel. Kun jij je de eerste keer dat je echt verliefd was nog herinneren?

Ik was een tiener toen ik voor de eerste keer echt verliefd werd. Ik kan me niet zozeer herinneren dat ik gekke dingen deed, maar de overweldigende intensiteit van de gevoelens die ik had, kan ik me nog goed voor de geest halen. Dat was nieuw voor me. Ik kon onmogelijk helder denken. Ook Marta ervaart dit in Donderdagskind en brengt daardoor vanaf haar roze wolk onbewust anderen enorm in de problemen.

 

Marta hunkert naar liefde en romantiek en Pavel is de enige man in haar leven die een beetje aan die behoefte beantwoordt. Ben jij zelf een romanticus?

Ik zou mezelf niet direct een romanticus willen noemen, maar ik heb het geluk getrouwd te zijn met een man die overloopt van romantiek. Hij ziet alles, is heel attent en weet me altijd weer te verrassen met een passend cadeau. Gisteravond had ik zo ontzettend veel zin in een bepaald soort brownie, dat hij op zijn fiets door de stromende regen is gegaan om er een voor me te halen. Als dat geen liefde is...

 

Om het karakter van Marta hangt een zweem van eenzaamheid. Kun je je herinneren wanneer je jezelf voor het laatst heel eenzaam hebt gevoeld?

Misschien ben ik cynisch maar ik denk dat eenzaamheid inherent is aan het mens zijn. Iedereen voelt zich wel eens verlaten. Het is misschien een cliché, maar artiesten en schrijvers hebben vaak hun eigen soort eenzaamheid. Ik noem het ook wel hun creatieve ongemak. Dat is nodig om te kunnen werken. Althans zo ervaar ik het zelf. Mijn dagelijks leven kent dan ook twee soorten eenzaamheid: de ‘scheppende’ en de ‘gewone’. De eerste is een onmisbaar onderdeel van mijn creatieve proces. De tweede heb ik onder andere ervaren in de tijd dat ik in New Foundland woonde, ver bij mijn familie vandaan.

 

Marta is niet altijd eerlijk tegen de mensen waar ze van houdt omdat ze ze geen pijn wil doen. Hoe belangrijk is eerlijkheid voor jezelf en wanneer vind je een leugentje om bestwil geoorloofd?

Het leven is complex en iedere situatie is anders. Het is simpel om allerlei morele regels te maken, maar het is nog eenvoudiger om ze te overtreden. Terwijl ik dat zeg, realiseer ik me dat mijn eigen familiegeschiedenis doordrenkt is met geheimzinnigheid. Het is een samenraapsel van kleine leugentjes die opgaan in een hele grote leugen. Dat heeft enorm veel impact op mij gehad. Ik persoonlijk vind het over het algemeen het beste om de waarheid te spreken als dat enigszins mogelijk is. Dit zeg ik niet als een soort moraalridder, maar het maakt het leven zoveel makkelijker.

 

Lisa, de vrouw die in Donderdagskind het verhaal van Marta en de Bauers vertelt, bijt zich helemaal vast in het verhaal over de Kindertransport-kinderen. Het is een missie om hun verhalen te achterhalen en met name het verhaal van Pepik staat daarbij centraal. Heb jij zelf een missie in het leven of iets waar je volledig aan toegewijd bent?

De afgelopen jaren − zeker de laatste tien – was het mijn missie om een goede schrijfster te worden, en het allerbeste uit mezelf te halen. Ik wilde de beste worden. Nu ik moeder ben, is mijn missie uitgebreid met een zo goed mogelijke ouder zijn, en probeer ik op dat front weer het onderste uit de kan te halen. Beide doelen zijn flexibel, en veranderen nog wel eens. Zowel voor het schrijven als voor het moederschap geldt dat integriteit, geduld en stabiliteit heel belangrijk zijn. Het zijn een soort randvoorwaarden. Laten we het er maar op houden dat ik ernaar streef om gelijktijdig een zo goed mogelijke moeder en schijfster te zijn. Als ik daar in slaag ben ik een gelukkig mens. 

 

Foto: Met dank aan Uitgeverij Signatuur
Eindredactie: Gerd Boeren

        

---

Donderdagskind
Auteur: Alison Pick
Oorspronkelijke titel: Far to Go
Uitgeverij Orlando
ISBN: 978 90 229 5982 4
Paperback
Prijs: € 15,00 (na 1 juli 2011: € 19,95)
Verschenen: april 2011

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Tsjechoslowakije, 1939. Pavel en Anneliese Bauer zijn welgestelde seculiere Joden. Hun leven wordt op zijn kop gezet door de komst van de Duitse troepen. Om deportatie te vermijden, vluchten ze met hun zesjarige zoontje Pepik en zijn geliefde kindermeisje Marta. Ze weten Pepik op een Kindertransport geplaatst te krijgen, maar hij zal zijn ouders of Marta nooit meer zien. Door een verrassende verhaallijn die zich in het heden afspeelt, wordt het onverwachte lot van alle leden van de familie Bauer geleidelijk onthuld. Donderdagskind is een aangrijpend verhaal over liefde, hoop en verraad binnen een Joodse familie in Praag tijdens Hitlers invasie in Tsjechoslowakije.

Het is een schitterend geschreven, ontroerende en spannende roman, voor de liefhebbers van Haar naam was Sarah, De middagvrouw en Sophie’s Choice.

 

---