Een reactie op het artikel van Tomas Ross
Door Jos van Cann en Henri-Floris Jespers
Uiteraard heeft Tomas Ross gelijk waar het de ideaal-situatie betreft die
hij (nogmaals) schetst voor de misdaadliteratuur in zijn stuk Over de Gouden
Strop, de Maand van het Spannende Boek, de Detective & Thrillergids en de
Nederlandstalige misdaadroman. Hij beschrijft waar wij (iedereen die op een
of andere manier is betrokken bij het spannende boek) allen naar streven:
volledige integratie.
Hij schoffelt nogal wat (eigen) initiatieven onderuit en veegt ze daartoe op een
hoop: prijzen, media, marketingactiviteiten, promotionele acties, publicaties en
activiteiten. En, last but not least, de kwaliteit van dit alles en van de
Nederlandstalige misdaadromans.
In het Nederlandse taalgebied wordt nog altijd een vrij strikt onderscheid gemaakt tussen misdaadliteratuur en de 'echte' literatuur. Zo wees Saskia Noort in een interview op haar pijnlijkste ervaring als schrijfster, namelijk de opmerking van een journalist die haar vroeg: "En wanneer ga je nu eens een echt boek schrijven?"
De vraag verraadt een taai vooroordeel, dat overigens niet typisch is voor
Nederland. In Vlaanderen wordt de thriller nog altijd beschouwd als een
niemendalletje voor de vakantie, een 'detektiefje' voor de (ont)spanning. Boeken
voor mensen die anders niet lezen. En zelfs in Frankrijk, waar de 'littérature
noire' (toespeling op de zwarte omslag van de roemruchte 'série noire') op de
waardering van mandarijnen als Jean-Paul Sartre, Raymond Queneau
of Gilles Deleuze mocht bogen, is de situatie blijkbaar niet anders.
In De Volkskrant onderstreepte de Franse misdaadschrijfster en archeologe
Fred Vargas dat schrijvers van politieromans niet beschouwd worden als echte
schrijvers en op het onderscheid tussen 'echte literatuur' ('littérature
blanche' – een toespeling op de witte, louter typografische cover van
gerenommeerde uitgevers) en thrillers ('littérature noire'):
"Ze zeggen dat detectives voor imbecielen zijn die niks anders kunnen lezen. Dat
getuigt ten eerste voor minachting van de lezer en bovendien van onbegrip voor
de behoefte van de mens aan dit soort romans. In de misdaadroman gaat het om het
zoeken naar een oplossing, het is een queeste, precies zoals in de boeken van
Balzac en Zola. In de hedendaagse witte literatuur praten schrijvers
alleen maar over zichzelf. Nou, wat heb ik daaraan?” […] Er worden zoveel boeken
geschreven die meteen de vuilnisbak in kunnen, en toch noemen we dat 'echte
literatuur'. Natuurlijk koop je een detective met een ander doel dan een
'serieus' boek: om te lopen, om jezelf te helpen, om te leven. Op die manier, zo
wordt mij verweten, is de misdaadroman een medicijn. En wat dan nog? Alle
literatuur, alle kunst is medicijn voor de mensheid. In kunst gaat het erom dat
we iets anders ervaren dan wat de routine ons biedt."
Tegenover de neerbuigende en door geen wetenschappelijk inzicht te schragen
uitspraak dat thrillers niet tot de literatuur behoren, staat het
populistische vooroordeel, vertolkt door een aantal misdaadauteurs, dat de
republiek der letteren een elitair kliekje vormt, bestaande uit
parasieten die kwaliteit ontzeggen aan wat goed in de markt ligt.
Het komt er op aan de misdaadroman binnen de literatuur te situeren als een
genre met eigen waarde en eigen kwaliteiten. En hebben overigens 'literaire'
auteurs conventies en elementen van de 'spannende' romans niet overgenomen?
"Literature is news that stays news", zegt Ezra Pound. En laten we vooral Thornton Wilder niet vergeten: "Literature is the orchestration of platitudes". Aan de ene kant nieuws dat nieuws blijft, aan de andere kant de orkestratie van platitudes, van zeer alledaagse opmerkingen – maar het is natuurlijk wel de orkestratie, de bewerking die telt.
Ondanks alle (goede) initiatieven uit het verleden, moet toch worden vastgesteld dat de wereld van de misdaadliteratuur anno 2009 niet meer dezelfde is als die van twintig jaar geleden. Veel is veranderd – en verantwoordelijk voor andere reacties dan toen – en nog lang niet alles is zoals het zou moeten zijn. Maar er wordt vooruitgang geboekt, zij het als 'work in progress' en vaak als een Echternacht-processie. En veel kleine stapjes leveren ook resultaten. Tot slot een voorbeeld daarvan.
Misdaadromans worden nog altijd stiefmoederlijk behandeld, niet alleen door literatuurhistorici, maar ook door literaire critici. Rond dit taaie misverstand – of gaat het om een vooroordeel? – organiseerde de vzw De Diamanten Kogel op 20 september 2007 een colloquium in het Vlaams-Nederlands Huis deBuren te Brussel: Thriller versus roman: kunstmatige scheidingslijn of familievete? Tijdens dit colloquium benadrukte Carlo van Baelen, directeur van het Vlaams Fonds voor de Letteren, dat misdaadromans met dezelfde criteria beoordeeld worden door de adviescommissie van het Fonds als alle andere literaire romans. Hij zag geen heil in een afzonderlijke beoordelingscommissie maar wees uitdrukkelijk op de noodzaak "de eigenheid van het genre te respecteren en te bewaken". Hij riep de auteurs van misdaadromans op om de proef op de som te nemen, en niet te aarzelen een aanvraag bij het Fonds te doen binnen de bestaande reglementering.
Een jaar later waren aanvragen ingediend en kregen enkele misdaadauteurs hun aanvraag toegekend.
Zondag 21 juni j.l. vond te Antwerpen de eerste Dag van de Misdaad plaats. Dit
initiatief van het actieve Genootschap van Vlaamse Misdaadauteurs werd door het
Fonds betoelaagd.
"Met dit nieuwe festival willen we vooral tonen hoeveel kamers het misdaadgenre
wel telt," zei drijvende kracht Mieke de Loof, zelf bekroond auteur. "De
misdaadroman is veel meer dan louter ontspanning. De Dag van de Misdaad vecht
volop tegen stereotypes. Want er is voor elk wat wils: er zijn ook
politiethrillers, spannende historische romans en psychologische misdaadboeken.
Veel auteurs zijn trouwens erg begaan met de maatschappij."
Woensdag 24 juni 2009.
Jos van Cann is jurylid van De Diamanten Kogel en bestuurslid van het Genootschap Nederlandse Misdaadauteurs. Henri-Floris Jespers is juryvoorzitter van De Diamanten Kogel. Ze zijn de samenstellers van het vorig jaar verschenen Thriller versus Roman. Met bijdragen van René Appel, Jim Madison Davis, Jooris van Hulle, Jan Lampo, Mieke de Loof, Elvin Post, Matthijs de Ridder, Charles den Tex en Felix Thijssen werd de vraag of misdaadromans wel of niet een onderdeel zijn van de literatuur tegen het licht gehouden.
Heb je een mening over deze column?
Deze column van Jos van Cann en
Henri-Floris Jespers is een reactie op het
artikel van Tomas Ross voor Ezzulia
over onder andere de Maand van het Spannende boek, de Gouden Strop en de
Schaduwprijs.
Op het forum van Ezzulia is een discussie aan de gang over het artikel van
Tomas Ross. Binnen het topic is ook ruimte voor reacties op deze column.
Kijk
hier voor het speciale topic.
Nog meer columns? Kijk dan hier.